Διεθνής Ασφάλεια
Η καταστροφή του πλανήτη και της Ανθρωπότητας από έναν πυρηνικό πόλεμο αποτελεί κεντρικό αφήγημα τρόμου από το 1945 και μετά όταν και οι Αμερικανοί χρησιμοποίησαν δύο φορές την ατομική βόμβα κατά ανθρώπων στην Χιροσίμα και το Ναγκασάκι.
Το αφήγημα αυτό είναι κυρίως αμερικανικής προέλευσης. Με λίγα λόγια, οι ΗΠΑ που δημιούργησαν πρώτες τον πυρηνικό τρόμο, είναι και οι πρώτες που ασχολήθηκαν πολιτισμικά και κοινωνικά με το ενδεχόμενο του φρικτού θανάτου σχεδόν όλων μας.
Έχει ενδιαφέρον πάντως να παρουσιαστεί και η οπτική γωνία του έτερου πιθανού «καταστροφέα», δηλαδή της Ρωσίας.
Η Κίνα ακόμα σε σχέση με ΗΠΑ και Ρωσία είναι μία σαφέστατα υποδεέστερη (όχι αμελητέα) πυρηνική δύναμη που ακόμα δεν μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο.
Όλα αυτά με αφορμή πρόσφατη δημοσκόπηση σύμφωνα με την οποία η πλειοψηφία των Δυτικών πολιτών θεωρεί ότι ο πλανήτης θα βιώσει έναν πυρηνικό πόλεμο μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι δημοφιλέστερες τηλεοπτικές σειρές αυτή μου είναι το Fallout και το Silo.
Ίσως γιατί απεικονίζουν την συνέχεια της Ανθρωπότητας ακόμα και μέσα στα ραδιενεργά ερείπια της ανθρώπινης βλακείας.
Είναι και κατά κάποιο τρόπο εκπαιδευτικές: Πώς θα επιβιώσουν οι επιζήσαντες.
Πόσο κοντά όμως βρισκόμαστε σε τέτοιο ενδεχόμενο;
Ο Ντμίτρι Σαμοΐλοφ, Ρώσος δημοσιογράφος, αναφέρει σχετικά:
«Όταν οι άνθρωποι μιλούν για την απειλή ενός πυρηνικού πολέμου, η αμερικανική ποπ κουλτούρα αναπόφευκτα παρεισφρύει.
Περισσότερο από σχεδόν σε οποιονδήποτε άλλο τομέα, η γλώσσα, οι εικόνες και η μυθολογία που περιβάλλουν την πυρηνική αποκάλυψη δημιουργήθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μαζί με τα ίδια τα όπλα.
Αμέσως έρχεται στο μυαλό το τραγούδι του Μπίλι Τζόελ, We Didn’t Start the Fire.
Στην πραγματικότητα, ούτε εμείς ξεκινήσαμε την κούρσα των εξοπλισμών. Δεν εφηύραμε τη λογική της παγκόσμιας αστάθειας, ούτε χτίσαμε την αίρεση που την περιβάλλει. Όλη αυτή η κοσμοθεωρία γεννήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Εκεί, άλλωστε, ιδρύθηκε το Bulletin of the Atomic Scientists και οι εκδότες του εφηύραν το Ρολόι της Ημέρας της Κρίσης:
το πλέον διάσημο σύμβολο που δείχνει πόσο κοντά υποτίθεται ότι βρίσκεται η ανθρωπότητα στην πυρηνική καταστροφή.
Το δημιούργησαν αμέσως μετά την ανάπτυξη της ατομικής βόμβας από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την ρίψη δύο από αυτές, στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι.
Αυτό που αναφέρεται λιγότερο συχνά είναι ότι όταν εμφανίστηκε για πρώτη φορά το Ρολόι της Ημέρας της Κρίσης, στην ανθρωπότητα δεν δόθηκαν καθόλου πολλές πιθανότητες. Το 1947, οι δείκτες ήταν ρυθμισμένοι στο 23:53.
Μόλις επτά λεπτά πριν από τα μεσάνυχτα. Αυτό συνέβη δύο χρόνια πριν η Σοβιετική Ένωση δοκιμάσει το πρώτο της πυρηνικό όπλο.
Όταν η ΕΣΣΔ το έκανε αυτό το 1949, Αμερικανοί πυρηνικοί επιστήμονες μετέφεραν το ρολόι μπροστά μόλις τρία λεπτά πριν από τα μεσάνυχτα.
Μετά από αυτό ακολούθησε η Κρίση των Πυραύλων της Κούβας, οι θερμοπυρηνικές δοκιμές και από τις δύο υπερδυνάμεις, ο πόλεμος του Βιετνάμ και η εμφάνιση πυρηνικών όπλων στην Κίνα και την Ινδία.
Οι δείκτες κινούνταν πέρα δώθε μεταξύ 23:50 και 23:58 για δεκαετίες. Έπειτα ήρθε το 1991. Η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης έφερε ένα ξαφνικό κύμα αισιοδοξίας και το ρολόι γύρισε πίσω στις 23:43. Καθ’ όλη τη δεκαετία του 1990, φαινόταν να μην υπάρχει λόγος ανησυχίας.
Αργότερα, η Ρωσία υπέμεινε και ξεπέρασε μια σειρά από κρίσεις.
Αυτές ήταν οικονομικές, κοινωνικές, κυβερνητικές και πολιτικές. Σταδιακά ανέκαμψε.
Οι ένοπλες δυνάμεις της απέδειξαν τις δυνατότητές τους και το επιστημονικό και πυρηνικό της δυναμικό παρέμεινε άθικτο. Χρόνο με το χρόνο, οι δείκτες του Ρολογιού της Κρίσης πλησίαζαν ξανά τα μεσάνυχτα.
Τα αναφέρω όλα αυτά επειδή το ρολόι έχει μετακινηθεί για άλλη μια φορά προς τα εμπρός.
Αυτή τη φορά, ωστόσο, δεν μιλάμε πλέον για λεπτά, αλλά για δευτερόλεπτα.
Από το 2018, το ρολόι δεν έχει ρυθμιστεί ποτέ νωρίτερα από τις 23:58. Σήμερα είναι στις 23:58:35. Κάθε χρόνο, προστίθενται μερικά δευτερόλεπτα ακόμα.
Επισήμως, αυτό εξηγείται από την «επιθετική συμπεριφορά» των μεγάλων πυρηνικών δυνάμεων του κόσμου.
Αυτό που δεν λέγεται δυνατά είναι ότι αυτή η τελετουργία παράγει βολικά δραματικούς τίτλους που τροφοδοτούν τον παγκόσμιο κύκλο των μέσων ενημέρωσης.
Ζούμε σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι είναι συναισθηματικά προσκολλημένοι στις ειδήσεις.
Τη μία εβδομάδα, η λέξη «συμφωνία» εμφανίζεται παντού, προσφέροντας αόριστες και συχνά αδικαιολόγητες ελπίδες για μια σημαντική ανακάλυψη στις σημερινές παρατεταμένες συγκρούσεις.
Την επόμενη εβδομάδα, μας προειδοποιούν για την πυρηνική αποκάλυψη, το Ρολόι της Ημέρας της Κρίσης ή το τέλος του πολιτισμού.
Το σύγχρονο κοινό ταλαντεύεται ανάμεσα σε δύο άκρα: είτε όλα θα πάνε καλά, είτε όλα είναι καταδικασμένα. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος, ειδικά υπό συνεχή πίεση πληροφοριών, είναι απόλυτα ικανοποιημένος με το να καταναλώνει συναισθηματικά σήματα χωρίς πραγματική ουσία. Οι τίτλοι και μόνο είναι αρκετοί.
Επιστρέφοντας στην αμερικανική πολιτιστική εικονογραφία, είναι αδύνατο να μην θυμηθούμε την ταινία του Στάνλεϊ Κιούμπρικ, «Dr. Strangelove», που κυκλοφόρησε το 1964.
Στην ταινία, ένας διαταραγμένος Αμερικανός στρατηγός εξαπολύει πυρηνική επίθεση στη Σοβιετική Ένωση χωρίς κανέναν λογικό λόγο.
Η επικοινωνία με τα βομβαρδιστικά χάνεται. Δεν υπάρχει τρόπος να τους σταματήσει κανείς. Σε απάντηση, η ΕΣΣΔ ενεργοποιεί μια συσκευή που θα σημάνει την καταστροφή κάθε μορφής ζωής στη Γη.
Είναι ένα τρομακτικό σενάριο. Ωστόσο, η ταινία του Κιούμπρικ, πιστή στον τίτλο της, προσφέρει ένα παράξενο είδος καθησυχασμού.
Υπονοεί ότι γεγονότα με σημασία που θα σημάνουν το τέλος του κόσμου μπορούν να εμφανιστούν, στους απλούς ανθρώπους, ως μια αλυσίδα παράλογων αποφάσεων που λαμβάνονται από άτομα που είναι ανόητα, ανίκανα, ασταθή ή απλώς φοβισμένα.
Τι μπορεί να γίνει γι’ αυτό; Πολύ λίγα. Κάποιος μπορεί μόνο να προσπαθήσει να ζήσει και να απολαύσει τη ζωή όσο το δυνατόν καλύτερα.
Σήμερα, οι ειδήσεις μας χρειάζονται περισσότερο από όσο εμείς χρειαζόμαστε τις ειδήσεις.
Πολλά από αυτά που προκαλούν άγχος δεν αναφέρουν στην πραγματικότητα κάτι νέο ή σημαντικό. Και αν οι άνθρωποι σταματήσουν να κάνουν κλικ, να διαβάζουν και να μοιράζονται, αυτός ο θόρυβος απλώς θα εξαφανιστεί.
Τα μέσα ενημέρωσης έχουν τις δικές τους μετρήσεις απόδοσης. Δεν είναι οι ειδήσεις που σας τροφοδοτούν. εσείς τροφοδοτείτε τις ειδήσεις με την προσοχή σας.
Το Ρολόι της Αποκάλυψης ακούγεται δυσοίωνο, φυσικά. Αλλά τι κρύβεται πραγματικά πίσω από αυτό;
Μια μικρή ομάδα αυτοαποκαλούμενων ειδικών που λαμβάνουν το ετήσιο μερίδιό τους από την προσοχή των μέσων ενημέρωσης. Όχι κάνοντας τον κόσμο ασφαλέστερο, αλλά υπενθυμίζοντας σε όλους πόσο κοντά υποτίθεται ότι βρισκόμαστε στην καταστροφή.
Ο Φράνσις Φουκουγιάμα έγραψε κάποτε για το «τέλος της ιστορίας», υποστηρίζοντας ότι η ανθρωπότητα είχε φτάσει σε ένα τελικό στάδιο και ότι δεν επρόκειτο για μεγάλους καταστροφές.
Πριν από πέντε χρόνια, αυτή η ιδέα φαινόταν γελοία. Ένιωθες σαν η ιστορία να είχε τελειώσει – και στη συνέχεια να είχε ξαναρχίσει σε έναν νέο, χαοτικό κύκλο.
Τώρα, ωστόσο, είναι σαφές ότι αυτό δεν ισχύει. Ναι, υπάρχουν συγκρούσεις, εντάσεις και πολιτικές αναταραχές.
Ναι, υπάρχει ο Ντόναλντ Τραμπ. Αλλά η ίδια η ιστορία δεν επιταχύνεται προς κάποια τελική άβυσσο. Δεν υπάρχει μη αναστρέψιμη κίνηση προς την καταστροφή.
Ευτυχώς, δεν υπάρχει τίποτα να φοβηθεί κανείς».
