Τουρκία
Μια νέα πολιτιστική αντιπαράθεση ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία βρίσκεται σε εξέλιξη, αυτή τη φορά με επίκεντρο ένα από τα πιο γνωστά γλυκά της Ανατολικής Μεσογείου: τον μπακλαβά.
Η Άγκυρα έχει καταθέσει αίτημα στην UNESCO, ζητώντας να αναγνωριστεί ο μπακλαβάς ως στοιχείο της τουρκικής άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η κίνηση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις από ελληνικής πλευράς, καθώς η Ελλάδα υποστηρίζει ότι το συγκεκριμένο γλυκό αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης γαστρονομικής παράδοσης που συνδέεται και με την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά, ιδιαίτερα την πολίτικη κουζίνα.
Η τελική απόφαση αναμένεται να ληφθεί κατά την 21η συνεδρίαση της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, η οποία θα πραγματοποιηθεί στην Κίνα.
Από την Κωνσταντινούπολη μέχρι τον ελληνικό χώρο
Η Τουρκία στηρίζει το αίτημά της στις συνταγές που καταγράφηκαν στις οθωμανικές αυλές και στις κουζίνες της Κωνσταντινούπολης, όπου ο μπακλαβάς εξελίχθηκε στη μορφή που είναι γνωστή σήμερα.
Από την άλλη πλευρά, Έλληνες ιστορικοί της γαστρονομίας επισημαίνουν ότι η ιστορία του γλυκού δεν ξεκινά αποκλειστικά από την οθωμανική περίοδο, αλλά εντάσσεται σε μια πολύ παλαιότερη παράδοση γλυκών με φύλλο, ξηρούς καρπούς και μέλι, που συναντάται στον ελληνικό και βυζαντινό κόσμο.
Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά μόνο μια συνταγή, αλλά τον τρόπο με τον οποίο διαφορετικοί πολιτισμοί διαμόρφωσαν και διέδωσαν γαστρονομικές παραδόσεις μέσα στους αιώνες.
Στο «παιχνίδι» και η Συρία
Η διαμάχη δεν περιορίζεται μόνο στην Αθήνα και την Άγκυρα. Η Συρία έχει επίσης αναδείξει τη δική της παράδοση γύρω από τον μπακλαβά, ιδιαίτερα μέσω των πόλεων του Χαλεπίου και της Δαμασκού.
Οι Σύροι επικαλούνται τη μακρά ιστορία παραγωγής του γλυκού στην περιοχή, αλλά και τη χρήση των περίφημων φιστικιών Χαλεπίου, τα οποία θεωρούν βασικό στοιχείο στις πιο ποιοτικές εκδοχές του μπακλαβά.
Ένα γλυκό που ταξίδεψε μαζί με τους πολιτισμούς
Οι ειδικοί της γαστρονομικής ιστορίας υπογραμμίζουν ότι ο μπακλαβάς αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα πολιτισμικής ανταλλαγής. Οι ρίζες του συνδέονται με διαφορετικές παραδόσεις της Ανατολικής Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και της Μικράς Ασίας.
Με το πέρασμα των αιώνων, οι συνταγές μεταφέρθηκαν μέσω εμπόρων, ταξιδιωτών, μαγείρων και αυτοκρατοριών, εξελισσόμενες ανάλογα με τα υλικά και τις τοπικές συνήθειες κάθε περιοχής.
Η σημασία μιας αναγνώρισης από την UNESCO
Η ένταξη ενός προϊόντος ή μιας γαστρονομικής παράδοσης στον κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO έχει ιδιαίτερη συμβολική αξία.
Δεν αφορά μόνο την ιστορική αναγνώριση, αλλά επηρεάζει επίσης την τουριστική προβολή, τη διεθνή εικόνα μιας χώρας και την πολιτιστική ταυτότητα που συνδέεται με συγκεκριμένες παραδόσεις.
Ο μπακλαβάς, ένα γλυκό που εδώ και αιώνες βρίσκεται στο τραπέζι πολλών λαών, μετατρέπεται έτσι για ακόμη μία φορά σε σημείο πολιτιστικής αντιπαράθεσης, αλλά και σε απόδειξη των βαθιών ιστορικών αλληλεπιδράσεων που χαρακτηρίζουν την περιοχή.
