Ιστορία
Η συστηματική χρήση ψυχοδραστικών ουσιών από τον άνθρωπο φαίνεται πως έχει πολύ βαθύτερες ρίζες από ό,τι θεωρούνταν μέχρι σήμερα, καθώς νέα αρχαιολογικά ευρήματα στην Ινδονησία δείχνουν ότι μια τέτοια πρακτική υπήρχε ήδη πριν από 25.000 χρόνια.
Η ανακάλυψη έγινε στο νότιο Σουλαουέσι και αφορά δύο σκελετούς κυνηγών-συλλεκτών, οι οποίοι παρουσιάζουν ενδείξεις κατανάλωσης καρυδιού βέτελ, γνωστού και ως καρπός αρίκα. Η σχετική μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances.
Τα δόντια αποκάλυψαν την κατανάλωση
Ο ένας από τους δύο ανθρώπους έζησε μεταξύ 25.000 και 16.000 ετών πριν, ενώ ο δεύτερος χρονολογείται μεταξύ 7.600 και 6.300 ετών πριν.
Παρά τη διαφορά χιλιάδων ετών, οι ερευνητές εντόπισαν και στους δύο βαθιές, στρογγυλεμένες αυλακώσεις στα δόντια. Η συγκεκριμένη μορφή φθοράς θεωρείται χαρακτηριστική της παρατεταμένης τριβής με ένα σκληρό και σφαιρικό αντικείμενο.
Οι επιστήμονες συνέδεσαν τα ευρήματα με τους σπόρους του φοίνικα αρίκα, δηλαδή το καρύδι βέτελ. Σε μία από τις περιπτώσεις η φθορά ήταν ιδιαίτερα έντονη, σε σημείο που είχε αποκαλυφθεί ο οδοντικός πολφός.
Η ψυχοδραστική ουσία του καρπού
Το καρύδι βέτελ περιέχει αρεκολίνη, ένα ψυχοδραστικό αλκαλοειδές που προκαλεί διεγερτικές επιδράσεις. Για να ελέγξουν την υπόθεσή τους, οι ερευνητές πραγματοποίησαν πειράματα χρησιμοποιώντας τεχνητό σάλιο.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ακόμη και το πιπίλισμα του σκληρού καρπού μπορεί να οδηγήσει στην απελευθέρωση αρεκολίνης. Παράλληλα, αναλύσεις στα δόντια των δύο σκελετών εντόπισαν ίχνη της συγκεκριμένης ουσίας.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η χρήση του βέτελ μπορεί αρχικά να συνδεόταν με την προσπάθεια αντιμετώπισης του πόνου, καθώς και οι δύο άνθρωποι παρουσίαζαν σοβαρά οδοντικά προβλήματα.
Ωστόσο, η πρακτική αυτή ενδέχεται να δημιουργούσε έναν φαύλο κύκλο: η ουσία μπορεί να προσέφερε προσωρινή ανακούφιση, αλλά η συνεχής τριβή του σκληρού καρπού προκαλούσε επιπλέον φθορά στα δόντια.
Χιλιάδες χρόνια πριν από τη γεωργία
Το εύρημα έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή μέχρι σήμερα οι αρχαιότερες ενδείξεις συστηματικής χρήσης ψυχοδραστικών ουσιών συνδέονταν κυρίως με τη Νεολιθική Εποχή και την εμφάνιση της γεωργίας, περίπου 12.500 χρόνια πριν.
Η νέα ανακάλυψη στο Σουλαουέσι μεταφέρει αυτή την πρακτική χιλιάδες χρόνια νωρίτερα, σε μια εποχή κατά την οποία οι άνθρωποι εξακολουθούσαν να ζουν ως κυνηγοί-συλλέκτες.
Το καρύδι βέτελ εξακολουθεί να καταναλώνεται σήμερα σε πολλές περιοχές της Ασίας. Οι σύγχρονες πρακτικές διαφέρουν, καθώς ο καρπός συνήθως συνδυάζεται με άλλα συστατικά, μεταξύ των οποίων και σβησμένος ασβέστης.
Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι η σχέση του ανθρώπου με τις ψυχοδραστικές ουσίες δεν αποτελεί αποκλειστικά χαρακτηριστικό των οργανωμένων γεωργικών κοινωνιών, αλλά μπορεί να ανάγεται δεκάδες χιλιάδες χρόνια πίσω.
