Ιστορία
Ήταν 20:21 το βράδυ της 13ης Σεπτεμβρίου 1986 όταν ένας ισχυρός σεισμός χτύπησε την Καλαμάτα, μετατρέποντας μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μια συνηθισμένη βραδιά σε εφιάλτη. Η δόνηση, μεγέθους περίπου 6 Ρίχτερ, προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές, καταρρεύσεις κτιρίων και πανικό στους κατοίκους.
Ο απολογισμός ήταν βαρύς. 20 άνθρωποι σκοτώθηκαν, περισσότεροι από 300 τραυματίστηκαν, ενώ χιλιάδες κάτοικοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, καθώς πολλά κτίρια είχαν υποστεί σοβαρές ζημιές.
Η πόλη βυθίστηκε στο σκοτάδι, καθώς διακόπηκαν η ηλεκτροδότηση και οι τηλεπικοινωνίες. Οι δρόμοι γέμισαν συντρίμμια και οι κάτοικοι βγήκαν στους δρόμους αναζητώντας ασφαλές σημείο.
Η συγκυρία που έσωσε ζωές
Εκείνο το βράδυ, όμως, μια τυχαία συγκυρία φαίνεται πως απέτρεψε έναν ακόμη μεγαλύτερο αριθμό θυμάτων.
Περίπου 4.000 άνθρωποι βρίσκονταν στο λιμάνι της Καλαμάτας για τα εγκαίνια της νέας ακτοπλοϊκής σύνδεσης με την Κρήτη. Έτσι, αρκετοί κάτοικοι που υπό άλλες συνθήκες θα βρίσκονταν μέσα στα σπίτια τους την ώρα της δόνησης, βρίσκονταν μακριά από αυτά.
Η γιορτή διακόπηκε απότομα. Το πλοίο που είχε φτάσει για τα εγκαίνια δεν αναχώρησε όπως είχε προγραμματιστεί και τις επόμενες ημέρες χρησιμοποιήθηκε για τη φιλοξενία ανθρώπων που είχαν μείνει χωρίς στέγη.
Η εικόνα της Καλαμάτας μετά τον σεισμό ήταν δραματική. Τέσσερις πολυκατοικίες κατέρρευσαν, ενώ από τα 9.124 κτίρια που καταγράφηκαν στην πόλη, περίπου το 20% κρίθηκε κατεδαφιστέο. Ένα ακόμη 16% υπέστη σοβαρές ζημιές και το 36% ελαφρύτερες, με μόλις το 28% των κτιρίων να παραμένει χωρίς σημαντικές βλάβες.
Οι καταστροφές επεκτάθηκαν και εκτός Καλαμάτας. Το Ελαιοχώρι υπέστη ιδιαίτερα σοβαρές ζημιές, ενώ προβλήματα καταγράφηκαν μεταξύ άλλων στη Βέργα, την Πολιανή, τον Άρι, την Αρτεμισία και τη Νέδουσα.
Στον Ταΰγετο σημειώθηκαν κατολισθήσεις και αποκολλήσεις βράχων, με αποτέλεσμα να διακοπεί για περίπου μία ημέρα η κυκλοφορία στον δρόμο Καλαμάτας-Σπάρτης.
Η μάχη για τους εγκλωβισμένους
Αμέσως μετά τη δόνηση ξεκίνησε μια τεράστια επιχείρηση διάσωσης.
Πυροσβέστες, στρατιώτες, διασώστες και απλοί πολίτες έπεσαν στη μάχη με τον χρόνο, ψάχνοντας ανάμεσα στα συντρίμμια για ανθρώπους που είχαν εγκλωβιστεί.
Στην επιχείρηση συμμετείχαν και ομάδες διάσωσης από το εξωτερικό, μεταξύ άλλων από τη Γαλλία και τη Γερμανία.
Ανάμεσα στις ιστορίες που έμειναν χαραγμένες στη συλλογική μνήμη ήταν εκείνη της Δήμητρας Μασουρίδη, η οποία ανασύρθηκε ζωντανή από τα ερείπια κτιρίου στην οδό Κολοκοτρώνη.
Ξεχωριστή θέση κατέχει και η διάσωση ενός βρέφους μόλις δέκα ημερών από τα συντρίμμια πολυκατοικίας στην περιοχή Νησάκι. Εκπαιδευμένα σκυλιά εντόπισαν το μωρό κάτω από τα χαλάσματα και οι διασώστες κατάφεραν να το βγάλουν ζωντανό.
Η διάσωση του βρέφους έγινε ένα από τα σύμβολα ελπίδας μέσα στη γενικευμένη καταστροφή.
Ο σεισμός συνεχίστηκε με ισχυρούς μετασεισμούς
Ο φόβος δεν σταμάτησε μετά την πρώτη μεγάλη δόνηση.
Δύο ημέρες αργότερα, στις 15 Σεπτεμβρίου, ένας ισχυρός μετασεισμός μεγέθους 5,4 Ρίχτερ προκάλεσε νέες καταρρεύσεις σε ήδη κατεστραμμένα και ετοιμόρροπα κτίρια.
Συνολικά, εκατοντάδες μετασεισμοί συνέχισαν να ταλαιπωρούν την περιοχή, κρατώντας τους κατοίκους σε διαρκή αγωνία.
Για μεγάλο χρονικό διάστημα η ζωή στην Καλαμάτα μεταφέρθηκε έξω από τα σπίτια. Σκηνές, πρόχειρες εγκαταστάσεις, λυόμενα και προσωρινοί καταυλισμοί έγιναν το νέο σκηνικό της καθημερινότητας για χιλιάδες ανθρώπους.
Από την καταστροφή στην αναγέννηση
Ο σεισμός του 1986 δεν άφησε πίσω του μόνο ερείπια. Αποτέλεσε και την αφετηρία για μια μεγάλη προσπάθεια ανασυγκρότησης της Καλαμάτας.
Η δημοτική αρχή, με δήμαρχο τον Σταύρο Μπένο, αξιοποίησε το ήδη υπάρχον Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο και προχώρησε σε μια διαφορετική προσέγγιση για την ανοικοδόμηση της πόλης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στη διατήρηση της ιστορικής φυσιογνωμίας της Καλαμάτας και στη διάσωση κτιρίων με αρχιτεκτονική και ιστορική αξία.
Παράλληλα, με τη στήριξη του υπουργείου Πολιτισμού, επί υπουργίας Μελίνας Μερκούρη, ξεκίνησαν εργασίες για την αποκατάσταση σημαντικών μνημείων της πόλης.
Έτσι, η Καλαμάτα δεν περιορίστηκε στην απλή αποκατάσταση των ζημιών. Η ανασυγκρότηση αποτέλεσε ευκαιρία για αλλαγές στον πολεοδομικό σχεδιασμό και για τη δημιουργία μιας πόλης που διατήρησε σημαντικά στοιχεία της ιστορικής της ταυτότητας.
40 χρόνια μετά
Σήμερα, 40 χρόνια μετά τον σεισμό, η Καλαμάτα εξακολουθεί να θυμάται το βράδυ της 13ης Σεπτεμβρίου 1986.
Το ρολόι στον τρούλο του ναού της Υπαπαντής έχει συνδεθεί με εκείνη τη νύχτα, καθώς οι δείκτες του παρέμειναν σταματημένοι στην ώρα της μεγάλης δόνησης: 20:21.
Για όσους έζησαν την καταστροφή, η ώρα αυτή δεν αποτελεί απλώς μια ένδειξη στο ρολόι. Είναι η στιγμή που η πόλη άλλαξε για πάντα.
Ο σεισμός άφησε πίσω του νεκρούς, τραυματίες, κατεστραμμένα σπίτια και μια ολόκληρη κοινωνία αντιμέτωπη με την απώλεια. Παράλληλα, όμως, ανέδειξε τη δύναμη των διασωστών, την αλληλεγγύη των πολιτών και την ικανότητα μιας πόλης να ξανασταθεί στα πόδια της.
