Ιστορία
Ένα μικρό ρωμαϊκό κύπελλο ηλικίας περίπου 1.600 ετών εξακολουθεί να προκαλεί δέος στους επιστήμονες, όχι για το σχήμα του, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο αλλάζει χρώμα ανάλογα με το αν φωτίζεται από μπροστά ή από πίσω.
Πρόκειται για το περίφημο Κύπελλο του Λυκούργου, ένα εξαιρετικά περίτεχνο αγγείο που χρονολογείται στον 4ο αιώνα μ.Χ. και σήμερα βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο.
Η επιφάνειά του απεικονίζει τον βασιλιά Λυκούργο της Θράκης, παγιδευμένο ανάμεσα σε κλαδιά αμπέλου.
Το εντυπωσιακότερο χαρακτηριστικό του βρίσκεται όμως στο ίδιο το γυαλί.
Όταν το φως πέφτει πάνω του από την μπροστινή πλευρά, το κύπελλο εμφανίζεται κυρίως πράσινο.
Όταν φωτίζεται από πίσω, αποκτά βαθύ κόκκινο ή πορφυρό χρώμα.
Η εξήγηση κρύβεται σε νανοσωματίδια μετάλλων που έχουν ενσωματωθεί στο γυαλί.
Αναλύσεις έδειξαν την παρουσία εξαιρετικά μικρών ποσοτήτων χρυσού και αργύρου, σε σωματίδια τόσο μικρά ώστε το μέγεθός τους μετριέται σε νανόμετρα.
Το αποτέλεσμα είναι ένα φαινόμενο που σήμερα γνωρίζουμε ως διχρωϊσμό.
Το φως αλληλεπιδρά με τα μεταλλικά νανοσωματίδια και διαφορετικά μήκη κύματος απορροφώνται ή διαχέονται με διαφορετικό τρόπο, δημιουργώντας την εντυπωσιακή αλλαγή χρώματος.
Το πραγματικά παράξενο είναι ότι οι Ρωμαίοι τεχνίτες δεν διέθεταν τη σύγχρονη γνώση της νανοτεχνολογίας.
Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν με βεβαιότητα αν ο δημιουργός του κυπέλλου κατανοούσε τον ακριβή μηχανισμό πίσω από το οπτικό φαινόμενο ή αν το αποτέλεσμα προέκυψε από εξαιρετικά εξελιγμένη τεχνική επεξεργασίας γυαλιού.
Το Κύπελλο του Λυκούργου αποτελεί ένα εντυπωσιακό παράδειγμα του πόσο προχωρημένες μπορούσαν να είναι ορισμένες αρχαίες τεχνικές, ακόμη και όταν η επιστημονική εξήγηση πίσω από αυτές παρέμενε άγνωστη.
