Ιστορία
Νέα αρχαιολογική έρευνα δείχνει ότι οι κοινωνίες της Λίθινης Εποχής ίσως είχαν πιο σύνθετες αντιλήψεις για την ταυτότητα και τους ρόλους φύλου.
Η μελέτη βασίζεται στην ανάλυση 125 σκελετών που βρέθηκαν σε νεολιθικά νεκροταφεία στην Ουγγαρία και αποκάλυψε περιπτώσεις ταφών που δεν ακολουθούν τα συνήθη πρότυπα της εποχής.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι περισσότεροι νεκροί είχαν ταφεί σύμφωνα με το βιολογικό τους φύλο. Οι άνδρες τοποθετούνταν συνήθως στη δεξιά πλευρά του σώματος και συνοδεύονταν από γυαλισμένα πέτρινα εργαλεία, ενώ οι γυναίκες βρίσκονταν συνήθως στην αριστερή πλευρά και μαζί τους υπήρχαν ζώνες από χάντρες ή κοχύλια.
Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις οι ταφές δεν ταίριαζαν με αυτό το πρότυπο. Το πιο εντυπωσιακό εύρημα ήταν ο σκελετός μιας γυναίκας ηλικιωμένης, η οποία είχε ταφεί με τρόπο που θεωρείται χαρακτηριστικός για άνδρες.
Η συγκεκριμένη γυναίκα ήταν η μοναδική γυναικεία ταφή που συνοδευόταν από γυαλισμένα πέτρινα εργαλεία. Επιπλέον, τα οστά των ποδιών της εμφάνιζαν ιδιαίτερα ίχνη φθοράς στα δάχτυλα, τα οποία συνδέονται με στάση γονάτων – μια δραστηριότητα που παρατηρείται συχνότερα σε ανδρικούς σκελετούς.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η ταφή της με «παραδοσιακά ανδρικά χαρακτηριστικά» δείχνει ότι οι κοινωνίες της εποχής ενδέχεται να επέτρεπαν εξαιρέσεις στους ρόλους φύλου και να είχαν πιο σύνθετες αντιλήψεις για την ταυτότητα των ανθρώπων.
Δύο διαφορετικά νεκροταφεία
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ομάδα επιστημόνων του Γαλλικού Εθνικού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας (CNRS) και επικεντρώθηκε σε δύο διαφορετικούς νεολιθικούς χώρους ταφής στην Ουγγαρία.
Στο πρώτο νεκροταφείο, το Polgár–Ferenci–hát, οι ερευνητές δεν εντόπισαν σημαντικές διαφορές στον τρόπο ταφής μεταξύ ανδρών και γυναικών.
Αντίθετα, στο δεύτερο νεκροταφείο, Polgár–Csőszhalom, που χρονολογείται περίπου στο 4800 π.Χ., υπήρχαν σαφείς διακρίσεις στον τρόπο με τον οποίο θάβονταν τα δύο φύλα.
Όπως σημειώνουν οι ερευνητές στο περιοδικό American Journal of Biological Anthropology, «η θέση του σώματος και τα αντικείμενα που συνοδεύουν τον νεκρό φαίνεται να επηρεάζονταν έντονα από το βιολογικό φύλο».
Παρά τη σαφή αυτή διάκριση, στο ίδιο νεκροταφείο εντοπίστηκε η γυναίκα που είχε ταφεί με τα χαρακτηριστικά που συνήθως αποδίδονται στους άνδρες.
Από τους σκελετούς που βρέθηκαν με γυαλισμένα πέτρινα εργαλεία και με ίχνη δραστηριότητας που σχετίζονται με γονάτισμα, εννέα ανήκαν σε άνδρες και μόνο ένας σε γυναίκα.
Ρόλοι φύλου αλλά και εξαιρέσεις
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η κοινωνία του Csőszhalom φαίνεται να είχε δομημένους ρόλους φύλου, αλλά παράλληλα επέτρεπε και ατομικές διαφοροποιήσεις.
Σύμφωνα με τη μελέτη, είναι πιθανό ορισμένες γυναίκες να αναλάμβαναν δραστηριότητες που συνήθως συνδέονταν με άνδρες, και αντίστροφα. Αυτό εξηγεί γιατί κάποιοι άνθρωποι θάβονταν με αντικείμενα ή τελετουργικά στοιχεία που συνδέονται και με τα δύο φύλα.
Στοιχεία έντονης σωματικής δραστηριότητας
Οι επιστήμονες εντόπισαν επίσης υψηλά ποσοστά φθοράς στη σπονδυλική στήλη σε αρκετούς σκελετούς από το νεκροταφείο Csőszhalom. Η πάθηση αυτή, γνωστή ως σπονδύλωση, εμφανίζεται συχνά σε ανθρώπους που εκτελούν έντονες σωματικές δραστηριότητες.
Στη σύγχρονη εποχή, τέτοια φθορά παρατηρείται συχνότερα σε αθλητές που συμμετέχουν σε αθλήματα όπως η ρίψη αντικειμένων, η ενόργανη γυμναστική ή η κωπηλασία.
Νέα εικόνα για τις προϊστορικές κοινωνίες
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι πολλές ανθρώπινες κοινωνίες έχουν ιστορικά καθορίσει ρόλους για άνδρες και γυναίκες με βάση το βιολογικό φύλο.
Η συγκεκριμένη μελέτη, ωστόσο, δείχνει ότι ακόμη και σε προϊστορικές κοινωνίες υπήρχαν τόσο σταθερά πρότυπα συμπεριφοράς όσο και περιπτώσεις όπου οι ρόλοι αυτοί δεν τηρούνταν αυστηρά.
Όπως αναφέρουν οι επιστήμονες, τα ευρήματα συμβάλλουν στην καλύτερη κατανόηση της κοινωνικής οργάνωσης της Νεολιθικής περιόδου, αποκαλύπτοντας ότι οι ταυτότητες και οι ρόλοι των ανθρώπων μπορεί να ήταν πιο ευέλικτοι από ό,τι θεωρούνταν μέχρι σήμερα.
