Κόσμος
Τα σημάδια που προμήνυαν την καταστροφική πλημμύρα στο Νεπάλ και το Θιβέτ είχαν καταγραφεί ήδη από τις προηγούμενες ημέρες, σύμφωνα με τους επιστήμονες που μελετούν την τραγωδία, την ώρα που ο απολογισμός των θυμάτων έχει ξεπεράσει πλέον τους 900 νεκρούς.
Η καταστροφή σημειώθηκε την περασμένη Τετάρτη, όταν τεράστιες ποσότητες πάγου, χιονιού και βράχων κατρακύλησαν μέσα από τις ορεινές κοιλάδες στα σύνορα Νεπάλ και Θιβέτ.
Οι μέχρι τώρα εκτιμήσεις δείχνουν ότι η αφετηρία της καταστροφής ήταν η κατάρρευση τμήματος παγετώνα στο όρος Langtang-Lirung. Μια τεράστια μάζα πάγου, με πλάτος που υπολογίζεται μεταξύ 1.000 και 1.300 μέτρων, αποκολλήθηκε και κατέπεσε στην κοιλάδα.
Αρχικά, οι επιστήμονες είχαν εξετάσει το ενδεχόμενο η πλημμύρα να συνδεόταν με σεισμό μεγέθους 5,2 Ρίχτερ που καταγράφηκε στις 26 Αυγούστου. Ωστόσο, η εικόνα που προέκυψε στη συνέχεια ήταν διαφορετική.
Το σεισμικό σήμα φαίνεται πως δεν προκλήθηκε από σεισμό, αλλά από την πρόσκρουση της τεράστιας μάζας του παγετώνα στο βουνό.
Η κατάρρευση παρέσυρε πάγο και βράχους, οι οποίοι κατρακύλησαν στις πλαγιές και αναμείχθηκαν με μεγάλες ποσότητες ιζημάτων από παλαιότερες πλημμύρες. Τα υλικά αυτά προκάλεσαν προσωρινό φράξιμο του ποταμού Lhende Khola.
Έτσι δημιουργήθηκε μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα μια μεγάλη φυσική λίμνη. Όταν το προσωρινό φράγμα δεν άντεξε, το νερό απελευθερώθηκε με τεράστια ορμή, προκαλώντας τις καταστροφικές πλημμύρες.
Οι αισθητήρες είχαν καταγράψει ακραίες θερμοκρασίες
Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα στοιχεία που είχαν καταγραφεί από αισθητήρες στην περιοχή.
Ο δρ. Hamish Pritchard, παγετωνολόγος της British Antarctic Survey, έχει εγκαταστήσει αισθητήρες θερμοκρασίας μέσα και γύρω από μια λίμνη σε υψόμετρο περίπου 5.100 μέτρων, σε απόσταση περίπου 10 χιλιομέτρων από τον παγετώνα.
Όπως αποκάλυψε, την ημέρα της καταστροφής η θερμοκρασία της λίμνης έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο που είχε καταγραφεί ολόκληρη τη χρονιά.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι δύο ημέρες νωρίτερα είχε καταγραφεί η υψηλότερη θερμοκρασία εδάφους των τελευταίων δύο ετών.
«Αυτές οι υψηλές θερμοκρασίες θα είχαν αποδυναμώσει το χιόνι, γεμίσει τις ρωγμές με νερό και προκαλέσει απόψυξη των δεσμών μεταξύ πάγου και βράχου που συγκρατούν τους παγετώνες στη θέση τους», εξήγησε ο δρ. Pritchard.
Με άλλα λόγια, οι συνθήκες που επικρατούσαν στην περιοχή φαίνεται πως είχαν ήδη δημιουργήσει ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο περιβάλλον για την αστάθεια του παγετώνα.
Πάνω από 900 νεκροί – Χιλιάδες αγνοούμενοι
Ο μέχρι τώρα απολογισμός της καταστροφής είναι ιδιαίτερα βαρύς.
Στο Νεπάλ έχουν επιβεβαιωθεί 903 θάνατοι, ενώ άλλοι 16 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους στο Θιβέτ.
Την ίδια στιγμή, περισσότεροι από 4.000 άνθρωποι εξακολουθούν να αγνοούνται στο Νεπάλ και περίπου 500 στο Θιβέτ.
Οι επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης συνεχίζονται, ενώ οι αρχές προσπαθούν να εντοπίσουν τους αγνοούμενους και να αποκαταστήσουν τις περιοχές που επλήγησαν από τα ορμητικά νερά και τις κατολισθήσεις.
Τα Ιμαλάια θερμαίνονται πολύ ταχύτερα
Οι επιστήμονες συνδέουν την αυξανόμενη επικινδυνότητα τέτοιων φαινομένων με τη μεταβολή των κλιματικών συνθηκών στην περιοχή των Ιμαλαΐων.
Ο δρ. Pritchard τόνισε ότι το περιστατικό σημειώθηκε κατά τη διάρκεια της περιόδου των μουσώνων, όταν οι έντονες βροχοπτώσεις και οι χιονοπτώσεις αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο χιονοστιβάδων και κατολισθήσεων.
«Αυτό συνέβη στη μέση της περιόδου των μουσώνων, όταν στην περιοχή σημειώνονται έντονες χιονοπτώσεις και βροχοπτώσεις, γεγονός που την καθιστά την περίοδο αιχμής για τις χιονοστιβάδες», ανέφερε.
Όπως εξήγησε, οι ισχυρές βροχές μπορούν να κορέσουν το έδαφος με νερό και να αυξήσουν σημαντικά τις ποσότητες νερού στα ποτάμια, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για αλυσιδωτές καταστροφές.
«Οι ισχυρές βροχοπτώσεις θα είχαν κορέσει το έδαφος με νερό και γεμίσει τα ποτάμια κατάντη, δημιουργώντας τις συνθήκες για μια τέτοια καταστροφή. Και αυτές οι συνθήκες γίνονται πολύ πιο πιθανές εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, η οποία προκαλεί ταχεία υποχώρηση των παγετώνων των Ιμαλαΐων», πρόσθεσε.
Γιατί οι παγετώνες γίνονται πιο ασταθείς
Το βόρειο Νεπάλ χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά απότομο ανάγλυφο και είναι ιδιαίτερα ευάλωτο σε κατολισθήσεις, πτώσεις βράχων και καταρρεύσεις παγωμένων πλαγιών.
Καθώς οι παγετώνες κινούνται πάνω σε απότομες πλαγιές, δημιουργούνται μεγάλες και απότομες δομές πάγου, γνωστές ως σεράκ.
Πρόκειται για σχηματισμούς που είναι από τη φύση τους ασταθείς και μπορούν να καταρρεύσουν όταν μεταβληθούν οι συνθήκες.
Παράλληλα, σημαντικό ρόλο στη σταθερότητα των ορεινών σχηματισμών διαδραματίζει και το περμαφρόστ, δηλαδή το μόνιμα παγωμένο έδαφος.
Η άνοδος των θερμοκρασιών προκαλεί τήξη τμημάτων του, με αποτέλεσμα βράχοι και εδάφη που παρέμεναν σταθερά για μεγάλα χρονικά διαστήματα να γίνονται πιο ευάλωτα σε μετακινήσεις και καταρρεύσεις.
Ο παγετώνας είχε υποχωρήσει 450 μέτρα
Η καθηγήτρια Maria Shahgedanova, κλιματολόγος του Πανεπιστημίου του Reading, υπογράμμισε ένα ακόμη στοιχείο που προκαλεί ανησυχία.
Σύμφωνα με την ίδια, ο παγετώνας που κατέρρευσε είχε υποχωρήσει περίπου 450 μέτρα από το 1990 έως το 2020.
«Ο παγετώνας που κατέρρευσε υποχώρησε περίπου 450 μέτρα μεταξύ 1990 και 2020, γεγονός που ενδεχομένως μείωσε τη μηχανική στήριξη που παρείχε ο παγετώνας στην υποκείμενη βραχώδη πλαγιά», ανέφερε.
Η περιοχή έχει βιώσει και στο παρελθόν φονικές καταστροφές. Τον Απρίλιο του 2015, ισχυρός σεισμός προκάλεσε μεγάλη χιονοστιβάδα στη νότια πλευρά του Langtang-Lirung, καταστρέφοντας το χωριό Langtang και προκαλώντας πολλά θύματα.
«Η τάση είναι ανησυχητική»
Από τη Βιομηχανική Επανάσταση μέχρι σήμερα, η παγκόσμια μέση θερμοκρασία έχει αυξηθεί περίπου κατά 1,4°C. Η αύξηση, ωστόσο, δεν είναι ίδια σε όλες τις περιοχές του πλανήτη.
Τα Ιμαλάια θερμαίνονται με πολύ ταχύτερο ρυθμό από τον παγκόσμιο μέσο όρο, γεγονός που επιταχύνει την τήξη των παγετώνων και μεταβάλλει τη σταθερότητα των ορεινών οικοσυστημάτων.
Μελέτη που βασίστηκε σε δορυφορικά δεδομένα από το 1976 έως το 2024 διαπίστωσε ότι οι ρυθμοί τήξης των παγετώνων έχουν αυξηθεί σχεδόν σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Στην Υψηλή Ορεινή Ασία, όπου περιλαμβάνονται και τα Ιμαλάια, ο ρυθμός τήξης κατά την τελευταία δεκαετία ήταν περίπου 25% υψηλότερος από τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο.
Η αυξημένη τήξη μπορεί να οδηγήσει σε αποσταθεροποίηση των σεράκ, υποχώρηση του μόνιμα παγωμένου εδάφους και δημιουργία μεγάλων παγετωνικών λιμνών.
Οι λίμνες αυτές συχνά συγκρατούνται από φυσικά φράγματα αποτελούμενα από πάγο, βράχους και ιζήματα. Αν ένα τέτοιο φράγμα καταρρεύσει, μπορεί να απελευθερωθεί ξαφνικά τεράστιος όγκος νερού, προκαλώντας τις λεγόμενες πλημμύρες από διάρρηξη παγετωνικών λιμνών.
Ο καθηγητής Hugh Sinclair από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου προειδοποίησε ότι δεν μπορεί κάθε μεμονωμένο περιστατικό να αποδοθεί αποκλειστικά στην κλιματική αλλαγή, όμως η γενικότερη εικόνα προκαλεί ανησυχία.
«Κανένα μεμονωμένο γεγονός δεν μπορεί να αποδοθεί στην κλιματική αλλαγή, όμως η τάση είναι ανησυχητική. Η τήξη των πάγων οδηγεί στην κατάρρευση των υψηλών παγετωνικών κοιλάδων των Ιμαλαΐων και αυτό είναι πιθανό να επιταχυνθεί καθώς η παγκόσμια θερμοκρασία αυξάνεται», σημείωσε.
