Κύπρος
Σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα ότι η πρόοδος στις ευρωτουρκικές σχέσεις περνά μέσα από το Κυπριακό επιχειρεί να κατοχυρώσει η Λευκωσία, μετά το χθεσινοβραδινό δείπνο που είχαν στην Άγκυρα η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα με τον Τούρκο Πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν και τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν.
Ο Πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης είχε σήμερα το πρωί τηλεφωνική επικοινωνία τόσο με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν όσο και με τον Αντόνιο Κόστα, με αντικείμενο όσα συζητήθηκαν στο δείπνο με την τουρκική ηγεσία. Σύμφωνα με τον Κύπριο Κυβερνητικό Εκπρόσωπο Κωνσταντίνο Λετυμπιώτη, η θέση που μεταφέρθηκε από πλευράς των ευρωπαϊκών θεσμών είναι ότι τα ζητήματα στα οποία η Τουρκία επιδιώκει πρόοδο στις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση συνδέονται άμεσα με την πρόοδο στο Κυπριακό.
Η Λευκωσία διαβάζει τις κινήσεις της Άγκυρας ως ένδειξη αυξημένου ενδιαφέροντος για επαναθέρμανση των σχέσεων με τις Βρυξέλλες. Η Τουρκία επιδιώκει να ξαναμπεί σε τροχιά θετικού διαλόγου με την ΕΕ, σε πεδία όπως η οικονομική συνεργασία, το εμπόριο, η τελωνειακή ένωση, η μετανάστευση και η ασφάλεια. Το μήνυμα ωστόσο που λαμβάνει, τουλάχιστον όπως το παρουσιάζει η κυπριακή κυβέρνηση, είναι ότι δεν μπορεί να ζητά ευρωπαϊκά οφέλη ενώ παραμένει αμετακίνητη στο Κυπριακό.
«Κυπρογενείς υποχρεώσεις είναι ευρωπαϊκές υποχρεώσεις»
Ο Κ. Λετυμπιώτης τόνισε πως οι κυπρογενείς υποχρεώσεις της Τουρκίας είναι ευρωπαϊκές υποχρεώσεις. Αυτό σημαίνει, κατά τη Λευκωσία, ότι οποιαδήποτε πρόοδος σε ζητήματα που θέτει η Άγκυρα έναντι της ΕΕ προϋποθέτει έμπρακτη, εποικοδομητική και αποφασιστική στάση της Τουρκίας στο Κυπριακό.
Ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος στη Λευλωσία ανέφερε ότι αυτή είναι πλέον η θέση των 27 κρατών μελών και των ευρωπαϊκών θεσμών, στη βάση του πλαισίου που έχει υιοθετηθεί για μια σταδιακή, αναλογική και αναστρέψιμη προσέγγιση στις ευρωτουρκικές σχέσεις. Δηλαδή, η Τουρκία μπορεί να δει βήματα από την ΕΕ, αλλά μόνο εφόσον υπάρξουν αντίστοιχα ουσιαστικά βήματα στο Κυπριακό. Σε καμία περίπτωση δεν θα δοθούν πρώτα τα ανταλλάγματα πριν αλλάξει ουσιαστικά η στάση της Άγκυρας.
Η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη θεωρεί ότι το πλαίσιο αυτό είναι αποτέλεσμα συστηματικής προσπάθειας που καταβάλλεται από την πρώτη ημέρα ανάληψης της Προεδρίας. Η Λευκωσία επιχειρεί να μετατρέψει το ευρωπαϊκό ενδιαφέρον της Τουρκίας σε μοχλό πίεσης για επιστροφή σε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις, εντός του συμφωνημένου πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών.
Η άτυπη πολυμερής και το πραγματικό τεστ για την Άγκυρα
Σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Λετυμπιώτη, η δημόσια στήριξη της Τουρκίας στις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες πρέπει να αποδειχθεί στην πράξη. Η σχετική αναφορά είχε καταγραφεί και στην κοινή δήλωση του Χακάν Φιντάν με την Ύπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ Κάγια Κάλας και τους δύο Επιτρόπους που είχαν επαφές με την τουρκική πλευρά.
Η Λευκωσία όμως δεν αρκείται στη ρητορική. Το ζητούμενο, όπως είπε ο Εκπρόσωπος, είναι η σύγκληση μιας άτυπης πολυμερούς διάσκεψης υπό τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, η οποία να οδηγήσει στην ανακοίνωση επανέναρξης ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
Ο Κ. Λετυμπιώτης ήταν σαφής πως εκείνος που πρέπει να κάμψει τη δική του αδιαλλαξία είναι η Τουρκία. Η άτυπη πολυμερής, όπως την αντιλαμβάνεται η Λευκωσία, πρέπει να έχει περιεχόμενο, κατεύθυνση και αποτέλεσμα. Η σύγκλησή της δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά εργαλείο για επιστροφή σε συνομιλίες με ορίζοντα συνολική λύση του Κυπριακού.
Η ΕΕ και ο ρόλος του ΟΗΕ
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει η Λευκωσία και στη συνεργασία Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένων Εθνών. Ο Αντόνιο Κόστα και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχουν δηλώσει τη διάθεση της ΕΕ να συνδράμει τις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, ενώ η κυπριακή κυβέρνηση θεωρεί ότι ο ευρωπαϊκός παράγοντας μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά στη διαδικασία.
Η θέση της Λευκωσίας είναι ότι το Κυπριακό παραμένει διεθνές ζήτημα εισβολής και κατοχής, αλλά ταυτόχρονα είναι και ευρωπαϊκό πρόβλημα, αφού αφορά έδαφος κράτους μέλους της ΕΕ. Αυτό ακριβώς επιχειρεί να υπενθυμίσει στην Άγκυρα η κυπριακή κυβέρνηση: η Τουρκία δεν μπορεί να διατηρεί ανοικτές εκκρεμότητες έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας και ταυτόχρονα να αξιώνει απρόσκοπτη πρόοδο στη σχέση της με την Ένωση.
«Απτά βήματα» μόνο με ουσιαστική πρόοδο
Απαντώντας στο ερώτημα αν η Λευκωσία θα μπορούσε να άρει ενστάσεις σε ζητήματα που ενδιαφέρουν την Τουρκία, ο Κύπριος Κυβερνητικός Εκπρόσωπος ανέφερε ότι εφόσον υπάρξει ουσιαστική πρόοδος στο Κυπριακό, τότε η Κυπριακή Δημοκρατία είναι έτοιμη να στηρίξει και απτά βήματα στις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας.
Το κλειδί, ωστόσο, βρίσκεται στην ουσία. Η Λευκωσία δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να ανταλλάξει μια γενική τουρκική δήλωση στήριξης στην πρωτοβουλία Γκουτέρες με ευρωπαϊκές παραχωρήσεις. Αυτό που ζητά είναι σαφής μετακίνηση της Άγκυρας προς τη διαδικασία του ΟΗΕ, με στόχο την επανέναρξη διαπραγματεύσεων εντός του συμφωνημένου πλαισίου.
Η διατύπωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Τουρκία και η τουρκοκυπριακή πλευρά τα τελευταία χρόνια προβάλλουν αξιώσεις περί «κυριαρχικής ισότητας» και λύσης δύο κρατών, θέσεις που βρίσκονται εκτός των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας και του συμφωνημένου πλαισίου λύσης. Για τη Λευκωσία, κάθε συζήτηση για πρόοδο πρέπει να επιστρέφει στο πλαίσιο της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας, όπως αυτό έχει καθοριστεί από τα Ηνωμένα Έθνη.
