Η λίμνη που μπορεί να «εκραγεί» χωρίς να υπάρχει ηφαίστειο

Υπάρχουν λίμνες στον κόσμο που μοιάζουν απόλυτα ήρεμες, όμως κάτω από την επιφάνειά τους κρύβεται ένα φαινόμενο που μπορεί να γίνει εξαιρετικά επικίνδυνο.

Σε ορισμένες βαθιές λίμνες, μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα μπορούν να συσσωρεύονται στα κατώτερα στρώματα του νερού.

Αν οι συνθήκες αλλάξουν απότομα, το αέριο μπορεί να απελευθερωθεί μαζικά και να δημιουργήσει ένα τεράστιο σύννεφο που εξαπλώνεται γύρω από τη λίμνη.

Το φαινόμενο ονομάζεται λιμναία έκρηξη (limnic eruption) και δεν έχει σχέση με έκρηξη ηφαιστείου.

Όταν το αέριο κρύβεται κάτω από το νερό

Το διοξείδιο του άνθρακα μπορεί να προέρχεται από γεωλογικές διεργασίες κάτω από τη λίμνη. Το αέριο εισέρχεται στο νερό και, λόγω της μεγάλης πίεσης που υπάρχει σε βάθος, μπορεί να παραμένει διαλυμένο για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Το πρόβλημα δημιουργείται όταν το νερό των βαθύτερων στρωμάτων δεν αναμειγνύεται αρκετά με τα ανώτερα στρώματα.

Με τον τρόπο αυτό μπορεί να συσσωρεύεται όλο και περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα στο βάθος, χωρίς να είναι εύκολα ορατό από την επιφάνεια.

Η απότομη απελευθέρωση

Αν προκληθεί μια μεγάλη αναστάτωση στο νερό, όπως μια κατολίσθηση, μια ηφαιστειακή δραστηριότητα ή μια ξαφνική μεταβολή των συνθηκών, το νερό που βρίσκεται σε βάθος μπορεί να κινηθεί προς την επιφάνεια.

Καθώς μειώνεται η πίεση, το διαλυμένο διοξείδιο του άνθρακα μπορεί να αρχίσει να βγαίνει από το νερό με τη μορφή φυσαλίδων.

Οι φυσαλίδες μειώνουν ακόμη περισσότερο την πυκνότητα του νερού, προκαλώντας ανοδική κίνηση και απελευθερώνοντας ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες αερίου.

Μπορεί έτσι να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος, κατά τον οποίο τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα απελευθερώνονται μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Οι δύο πιο γνωστές περιπτώσεις

Το φαινόμενο έγινε γνωστό σε ολόκληρο τον κόσμο μετά από δύο τραγικά περιστατικά στο Καμερούν.

Το 1984, στη λίμνη Μονούν, μια ξαφνική απελευθέρωση διοξειδίου του άνθρακα προκάλεσε τον θάνατο ανθρώπων που βρίσκονταν στην περιοχή.

Δύο χρόνια αργότερα, το 1986, συνέβη ένα ακόμη πιο σοβαρό περιστατικό στη λίμνη Νίος.

Ένα τεράστιο νέφος διοξειδίου του άνθρακα απελευθερώθηκε από τη λίμνη και κινήθηκε προς τις γύρω περιοχές. Επειδή το διοξείδιο του άνθρακα είναι βαρύτερο από τον αέρα, παρέμεινε κοντά στο έδαφος και εκτόπισε το οξυγόνο.

Περισσότεροι από 1.700 άνθρωποι και χιλιάδες ζώα έχασαν τη ζωή τους.

Το περιστατικό θεωρείται μία από τις πιο ασυνήθιστες φυσικές καταστροφές της σύγχρονης ιστορίας.

Μπορεί να συμβεί ξανά;

Μετά την τραγωδία στη λίμνη Νίος, εγκαταστάθηκαν ειδικά συστήματα που επιτρέπουν την ελεγχόμενη απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα από τα βαθύτερα στρώματα του νερού.

Παράλληλα, οι επιστήμονες παρακολουθούν τη χημική σύσταση και τη συμπεριφορά της λίμνης, ώστε να εντοπίζονται πιθανές επικίνδυνες μεταβολές.

Το φαινόμενο δεν είναι συνηθισμένο και απαιτεί έναν ιδιαίτερο συνδυασμό γεωλογικών και υδρολογικών συνθηκών.

Ωστόσο, οι λίμνες Μονούν και Νίος έδειξαν ότι μια φαινομενικά ήρεμη επιφάνεια μπορεί να κρύβει τεράστιες ποσότητες αερίου.

Δεν χρειάζεται λοιπόν ένα ηφαίστειο για να «εκραγεί» μια λίμνη. Μερικές φορές, η πραγματική δύναμη βρίσκεται ακριβώς κάτω από την επιφάνεια, αόρατη μέχρι τη στιγμή που απελευθερώνεται.