Το φυτό που φαίνεται νεκρό για χρόνια και «επιστρέφει» μόλις βραχεί

Ξερό, καφέ και κουλουριασμένο σαν μια μπάλα από νεκρά κλαδιά. Αν κάποιος συναντήσει τη Selaginella lepidophylla στην έρημο, δύσκολα θα πιστέψει ότι μπροστά του βρίσκεται ένα ζωντανό φυτό.

Κι όμως, μόλις έρθει ξανά σε επαφή με νερό, αρχίζει να ανοίγει. Τα κλαδιά ξεδιπλώνονται, το χρώμα του αλλάζει και σταδιακά επανέρχονται οι φυσιολογικές λειτουργίες του.

Δεν είναι τυχαίο ότι έχει αποκτήσει το εντυπωσιακό προσωνύμιο «φυτό της Ανάστασης».

Η Selaginella lepidophylla είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα φυτών που μπορούν να αντέξουν ακραία αφυδάτωση. Ζει φυσικά στην έρημο Τσιουάουα, στο Μεξικό και στις νοτιοδυτικές ΗΠΑ, όπου οι μεγάλες περίοδοι χωρίς νερό αποτελούν μέρος της καθημερινής μάχης για επιβίωση.

Όταν χάνει το νερό του, «κλείνει»

Το πρώτο πράγμα που συμβαίνει καθώς το φυτό αφυδατώνεται είναι εντυπωσιακό ακόμη και οπτικά.

Οι βλαστοί του αρχίζουν να διπλώνουν προς το εσωτερικό μέχρι ολόκληρο το φυτό να μετατραπεί σε μια συμπαγή καφέ μπάλα. Δεν πρόκειται απλώς για αποτέλεσμα της ξηρασίας. Αυτή η κίνηση αποτελεί μέρος του μηχανισμού προστασίας του.

Έρευνα έχει δείξει ότι το χαρακτηριστικό κουλούριασμα μειώνει δραστικά την έκθεση των εσωτερικών βλαστών στην ηλιακή ακτινοβολία, προστατεύοντάς τους από πρόσθετες βλάβες όσο το φυτό βρίσκεται αφυδατωμένο.

Εξωτερικά, πάντως, η εικόνα είναι ξεκάθαρη: μοιάζει εντελώς νεκρό.

Μπορεί να παραμείνει έτσι για χρόνια

Εδώ βρίσκεται το πραγματικά εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του.

Η Selaginella lepidophylla μπορεί να επιβιώσει σε κατάσταση σχεδόν πλήρους αφυδάτωσης για εξαιρετικά μεγάλα χρονικά διαστήματα. Επιστημονική ανασκόπηση για τα λεγόμενα «resurrection plants» αναφέρει ότι το συγκεκριμένο είδος μπορεί να επιβιώνει σε κατάσταση ανυδροβίωσης ακόμη και για δεκαετίες. Σε σχετική εργαστηριακή μελέτη χρησιμοποιήθηκαν μάλιστα φυτά που είχαν παραμείνει αποξηραμένα για τρία χρόνια και εξακολουθούσαν να μπορούν να επανέλθουν μετά την ενυδάτωση.

Το φυτό δεν είναι πραγματικά νεκρό ούτε «ανασταίνεται» κυριολεκτικά.

Αυτό που κάνει είναι πολύ πιο ενδιαφέρον: περιορίζει δραστικά τη μεταβολική του δραστηριότητα και προστατεύει κρίσιμα κυτταρικά συστήματα μέχρι να επιστρέψει το νερό.

Τι συμβαίνει όταν βραχεί

Μόλις απορροφήσει νερό, η εικόνα αρχίζει να αλλάζει.

Οι βλαστοί ξεδιπλώνονται και το φυτό σταδιακά επανενεργοποιεί τον μεταβολισμό και τη φωτοσυνθετική του λειτουργία. Πειράματα έχουν δείξει ότι η φωτοσυνθετική ικανότητα μπορεί να ανακάμψει σημαντικά μέσα στις πρώτες 24 ώρες της επανυδάτωσης.

Το ξεδίπλωμα των βλαστών είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό. Οι εξωτερικοί και οι εσωτερικοί βλαστοί αντιδρούν διαφορετικά στην παρουσία νερού, επιτρέποντας στη συμπαγή «μπάλα» να ανοίξει ξανά καθώς ενυδατώνεται.

Έτσι, κάτι που πριν από λίγο έμοιαζε με μια ξερή μάζα αρχίζει ξανά να θυμίζει ζωντανό φυτό.

Πώς προστατεύει τα κύτταρά του

Η αντοχή του δεν οφείλεται σε έναν και μοναδικό μηχανισμό.

Μελέτες έχουν εντοπίσει στη Selaginella lepidophylla αυξημένες ποσότητες ουσιών όπως σακχαρόζη και σακχαροαλκοόλες σε σύγκριση με συγγενικά φυτά που δεν αντέχουν την ακραία αφυδάτωση. Παράλληλα, φαίνεται ότι διαθέτει μηχανισμούς που περιορίζουν τις κυτταρικές βλάβες και επιτρέπουν τη γρήγορη επανεκκίνηση του μεταβολισμού όταν επιστρέψει το νερό.

Ερευνητές έχουν επίσης διαπιστώσει ότι σημαντικό μέρος της δραστηριότητας ορισμένων ενζύμων διατηρείται ακόμη και στην αποξηραμένη κατάσταση. Αυτό βοηθά το φυτό να επανεκκινήσει γρηγορότερα τις λειτουργίες του όταν ενυδατωθεί.

Δεν είναι το «ρόδο της Ιεριχούς»

Υπάρχει πάντως μια συχνή σύγχυση.

Η Selaginella lepidophylla πωλείται πολλές φορές με την ονομασία «Rose of Jericho», όμως δεν είναι το πραγματικό ρόδο της Ιεριχούς. Πρόκειται για διαφορετικό είδος, το Anastatica hierochuntica.

Η Selaginella lepidophylla είναι το φυτό που συχνά αποκαλείται «false Rose of Jericho» ή «resurrection plant» και έχει εξελιχθεί ώστε να αντιμετωπίζει τις ακραίες συνθήκες της ερήμου.

Και ο τρόπος που το κάνει είναι εντυπωσιακός.

Μπορεί να μείνει ξερό και κουλουριασμένο τόσο πολύ ώστε να μοιάζει με νεκρό φυτό που απλώς παρασύρεται στην έρημο.

Μόλις όμως βρει ξανά νερό, ξεδιπλώνεται και ενεργοποιεί ξανά τις λειτουργίες που είχε περιορίσει περιμένοντας την επόμενη βροχή.

Ένας μηχανισμός επιβίωσης που εξηγεί γιατί η Selaginella lepidophylla απέκτησε ένα όνομα που της ταιριάζει απόλυτα: το φυτό της Ανάστασης.