Κινηματογράφος
Η πολυαναμενόμενη κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν μπορεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα κινηματογραφικά εγχειρήματα της χρονιάς, ωστόσο πριν ακόμη φτάσει στις αίθουσες έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις.
Πολλοί θεατές και κριτικοί υποστηρίζουν ότι η νέα εκδοχή του διάσημου έπους απομακρύνεται σημαντικά από το ομηρικό πνεύμα, δίνοντας προτεραιότητα στις σύγχρονες τάσεις και όχι στην ιστορική και πολιτισμική ακρίβεια.
Από την εμφάνιση των χαρακτήρων μέχρι τις αλλαγές στην αφήγηση, η ταινία έχει βρεθεί στο στόχαστρο για επιλογές που αρκετοί θεωρούν υπερβολικά ελεύθερες. Η απεικόνιση της ωραίας Ελένης, οι μαύρες πανοπλίες των πολεμιστών που παραπέμπουν περισσότερο σε ταινίες υπερηρώων παρά στην αρχαία Ελλάδα, αλλά και σύγχρονες εκφράσεις στους διαλόγους, όπως η χρήση του «dad» από τον Τηλέμαχο για τον Οδυσσέα, προκάλεσαν κύμα σχολίων στα κοινωνικά δίκτυα.
Η βασική ένσταση πολλών επικριτών είναι ότι ο Νόλαν δεν επιχειρεί να αναπαραστήσει τον κόσμο του Ομήρου, αλλά να δημιουργήσει μια νέα ιστορία βασισμένη πάνω σε αυτόν. Ο Οδυσσέας παρουσιάζεται περισσότερο ως σύγχρονος ήρωας με ψυχολογικά τραύματα και εσωτερικές συγκρούσεις, παρά ως ο πολυσύνθετος, ευφυής αλλά και αμφιλεγόμενος βασιλιάς της Ιθάκης.
Παράλληλα, η νέα προσέγγιση φαίνεται να αλλάζει ακόμη και τα κίνητρα των ηρώων. Ο Τρωικός Πόλεμος παρουσιάζεται με διαφορετικό πρίσμα, ενώ στοιχεία της αρχαίας κοινωνίας αντικαθίστανται από ιδέες που παραπέμπουν περισσότερο στον σημερινό κόσμο.
Κριτική έχει ασκηθεί και στην αισθητική της παραγωγής. Αντί για έναν σκληρό κόσμο πολέμου, αβεβαιότητας και επιβίωσης, αρκετοί θεωρούν ότι η ταινία παρουσιάζει μια υπερβολικά καλαίσθητη και εξιδανικευμένη εκδοχή της αρχαιότητας.
Τα παλάτια, οι στολές και τα σκηνικά χαρακτηρίζονται από ορισμένους ως υπερβολικά γυαλισμένα, περισσότερο κοντά σε μια σύγχρονη υπερπαραγωγή φαντασίας παρά στον κόσμο των ομηρικών ηρώων. Οι πολεμιστές με τις σκοτεινές μεταλλικές πανοπλίες θυμίζουν χαρακτήρες από κόμικ ή παιχνίδια και όχι στρατιώτες της εποχής του χαλκού.
Ακόμα και η περιπέτεια του Οδυσσέα με την Καλυψώ έχει σχολιαστεί αρνητικά, καθώς αντί να αποτυπώνει την αγωνία και την απομόνωση του ήρωα, παρουσιάζεται –όπως υποστηρίζουν ορισμένοι– περισσότερο σαν μια πολυτελής απόδραση.
Η «Οδύσσεια» έχει μεταφερθεί πολλές φορές στο θέατρο, τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο, με κάθε δημιουργό να δίνει τη δική του ερμηνεία.
Ωστόσο, πολλοί υποστηρίζουν ότι η ελευθερία μιας διασκευής δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί να αγνοεί τα βασικά χαρακτηριστικά του έργου. Στην περίπτωση της «Οδύσσειας», επισημαίνουν ότι ο Όμηρος δημιούργησε έναν κόσμο με συγκεκριμένη αισθητική, αξίες και κοινωνικές δομές, οι οποίες δύσκολα συμβαδίζουν με μια πλήρως εκσυγχρονισμένη αφήγηση.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα που εντοπίζουν οι περισσότεροι είναι ότι η ταινία φαίνεται να χρησιμοποιεί τον Όμηρο ως αφετηρία για να μιλήσει για τις σημερινές κοινωνικές αντιλήψεις, αντί να επιχειρεί να μεταφέρει το κοινό στον κόσμο του αρχαίου έπους.
Οι αλλαγές στους χαρακτήρες, η σύγχρονη οπτική στις σχέσεις ανδρών και γυναικών, αλλά και η προσπάθεια προσαρμογής του μύθου στις σύγχρονες ευαισθησίες έχουν οδηγήσει αρκετούς να υποστηρίζουν ότι η ταινία δημιουργεί μια «Οδύσσεια» του 21ου αιώνα, αλλά όχι την «Οδύσσεια» του Ομήρου.
