Ο Οδυσσέας δεν υπήρξε για τους αρχαίους Έλληνες μόνο ο πολυμήχανος βασιλιάς της Ιθάκης που επέστρεψε στην πατρίδα του μετά από δέκα χρόνια περιπλανήσεων.
Νέα αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν ότι για περίπου μία χιλιετία αποτέλεσε μορφή λατρείας, σχεδόν με θεϊκή υπόσταση.
Οι ανασκαφές του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων στην περιοχή «Σχολή του Ομήρου» στην Ιθάκη έφεραν στο φως στοιχεία για το περίφημο «Οδύσσειον», το ιερό όπου οι αρχαίοι τιμούσαν τον ήρωα.
Μεταξύ των ευρημάτων βρίσκονται χάλκινα νομίσματα με τη μορφή του Οδυσσέα, αλλά και κεραμίδια με την επιγραφή «του Οδυσσέως», ένδειξη ότι ο χώρος ήταν αφιερωμένος στον ίδιο.
Ένα ακόμη εύρημα με την επιγραφή «προς τον Οδυσσέα» θεωρείται αφιέρωμα προσκυνητή, επιβεβαιώνοντας τον θρησκευτικό χαρακτήρα του χώρου.
Η λατρεία του Οδυσσέα φαίνεται πως ξεκίνησε ήδη από τον 9ο αιώνα π.Χ., πριν ακόμη καταγραφεί η «Οδύσσεια», και συνεχίστηκε κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο.
Αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι η τιμή προς τον ήρωα διατηρήθηκε για σχεδόν 1.000 χρόνια.
Σημαντική μαρτυρία αποτελεί και αρχαίο ψήφισμα του 207 π.Χ. από τη Μαγνησία της Μικράς Ασίας, το οποίο αναφέρεται στο «Οδυσσείον» της Ιθάκης και σε γιορτή προς τιμήν του.
Οι εορτασμοί πιθανότατα περιλάμβαναν αγώνες, θεατρικές παραστάσεις, απαγγελίες ομηρικών επών και τελετές αφιερωμένες στον Οδυσσέα και τη θεά Αθηνά.
Για τους αρχαίους Έλληνες, οι ήρωες όπως ο Ηρακλής, ο Ιάσονας και ο Οδυσσέας δεν ήταν απλώς μυθικά πρόσωπα. Πίστευαν ότι είχαν υπάρξει πραγματικοί άνθρωποι με ξεχωριστές ικανότητες, οι οποίοι μετά τον θάνατό τους μπορούσαν να προστατεύουν τις κοινότητές τους.
Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι η «Οδύσσεια» δεν ήταν μόνο ένα μεγάλο ποιητικό έργο, αλλά κομμάτι της θρησκευτικής και πολιτιστικής ζωής των αρχαίων.
Ο Οδυσσέας έγινε σύμβολο εξυπνάδας, αντοχής και επιστροφής στην πατρίδα, με ανθρώπους να ταξιδεύουν στην Ιθάκη για να τον τιμήσουν και να ζητήσουν την προστασία του.
