Πρόσωπα
Η ηθοποιός και συγγραφέας Δέσποινα Τομαζάνη «έφυγε» από τη ζωή το πρωί του Σαββάτου 26 Σεπτεμβρίου, έπειτα από διήμερη νοσηλεία σε νοσοκομείο της Αθήνας, λόγω πνευμονικού οιδήματος.
Η Τομαζάνη είχε συνδέσει το όνομά της, μεταξύ άλλων, με τη «Γλυκιά Συμμορία» του Νίκου Νικολαΐδη, όπου υποδύθηκε τη Σοφία. Με τον θάνατό της, ακόμα ένα πρόσωπο από το εμβληματικό καστ της ταινίας δεν βρίσκεται πλέον στη ζωή, μετά τον Τάκη Σπυριδάκη, τον Τάκη Μόσχο και τον Κωνσταντίνο Τζούμα.
Η Δέσποινα Τομαζάνη γεννήθηκε στη Χίο την 1η Ιουνίου 1945, με καταγωγή από το Αϊβαλί της Μικράς Ασίας και τα Κοτύωρα.
Από νεαρή ηλικία στράφηκε στην Τέχνη. Σπούδασε θέατρο στην Αθήνα, ενώ συνέχισε τις σπουδές της στη Σουηδία, όπου ασχολήθηκε με τον κινηματογράφο και το θέατρο στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, καθώς και με τον χορό και την παντομίμα στην Ακαδημία Μπαλέτου της Στοκχόλμης.
Σε ηλικία μόλις 18 ετών έκανε τα πρώτα της βήματα στη σκηνή. Στη διάρκεια της καριέρας της συνεργάστηκε με ελληνικά και ξένα θέατρα και συμμετείχε σε κινηματογραφικές παραγωγές από την Ελλάδα, τη Σουηδία, τη Γαλλία και τις ΗΠΑ.
Από τη «Γλυκιά Συμμορία» μέχρι το «Τέλος Εποχής»
Στον κινηματογράφο συμμετείχε σε αρκετές σημαντικές παραγωγές. Ανάμεσά τους ήταν η «Γλυκιά Συμμορία» του Νίκου Νικολαΐδη, η «Φωτογραφία» του Νίκου Παπατάκη και το «Τέλος Εποχής» του Αντώνη Κόκκινου.
Έπαιξε επίσης στις ταινίες «Μουντστώντ (Αντίσταση)» του Πέτερ Βέστερ, «Αμαλα-Κάμαλα» του Μπενκτ Λαγκερκβιστ, «Ντον Ζουάν» του Ροζέ Βαντίμ και «Περιπλάνηση» του Χριστοφόρου Χριστοφή.
Ιδιαίτερη στιγμή στην καριέρα της αποτέλεσε η βράβευσή της με το βραβείο ερμηνείας πρώτου γυναικείου ρόλου στο 1ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Μεσογειακών Χωρών, για την ταινία «L’ ombre de la terre» του Ταζέμπ Λουισί.
Ηθοποιός, σεναριογράφος και σκηνοθέτης
Η καλλιτεχνική της δραστηριότητα δεν περιορίστηκε στην υποκριτική. Η Τομαζάνη ασχολήθηκε με τη συγγραφή και το σενάριο, ενώ συμμετείχε στη δημιουργία της σουηδικής ταινίας «Με λένε Στέλιο», η οποία απέσπασε το βραβείο Κριτικών στο Φεστιβάλ Βενετίας το 1973.
Παράλληλα, υπήρξε βοηθός του σκηνοθέτη Γιόχαν Μπέργκστρόλς και συνεργάστηκε με τον Αλέξη Δαμιανό στον «Ηνίοχο». Συνυπέγραψε το σενάριο της «Ελεύθερης Κατάδυσης» του Γιώργου Πανουσόπουλου, ενώ έγραψε και το σενάριο της ταινίας «Το φως που σβήνει» του Β. Ντούρου.
Στην τηλεόραση έγραψε σενάρια για τις σειρές «Μέντιουμ» και «Το Φύλλο, το Πηγάδι και τ’ Αγγέλιασμα», βασισμένο στα ομώνυμα βιβλία του Βασίλη Βασιλικού, ενώ εμφανίστηκε ως ηθοποιός σε παραγωγές όπως οι «Φάκελος Αμαζών», «Γκάστερμπάιντερ» και «Ομίχλη».
Μεγάλη διαδρομή στο θέατρο και στη λογοτεχνία
Σημαντική ήταν και η παρουσία της στο θέατρο. Ερμήνευσε την «Ηλέκτρα» στο Ηρώδειο, στη Νέα Υόρκη και στο Τόκιο, ενώ συμμετείχε και σε γαλλικές θεατρικές παραγωγές.
Ως σκηνοθέτης παρουσίασε, μεταξύ άλλων, τα έργα «Ο Μπαμπάς ο Πόλεμος» του Ιάκωβου Καμπανέλλη, «Χιώτικο Παραμύθι» δικό της έργο και «Χιροσίμα, Αγάπη μου» της Μαργκερίτ Ντυράς.
Παράλληλα, άφησε σημαντικό συγγραφικό έργο. Ανάμεσα στα βιβλία της περιλαμβάνονται «Το Αμίλητο Νερό», «Το Καφενείο των Ψεμάτων», «Φωτιά μέσα στο Νερό», «Ίντα», «Εξ αιτίας του αινίγματος», «Θηλυκό Νόμισμα» και «Εκτός, Δικτύου».
Τελευταίο της βιβλίο ήταν «Το βιβλίο που δεν γράφτηκε», που κυκλοφόρησε το 2026 και αποτελεί ιστορικό αφήγημα με φόντο τη Χίο και ήρωα τον Χιώτη αγωνιστή της Επανάστασης του 1821, Αντώνη Μπουρνιά.
Με μια διαδρομή που πέρασε από το θέατρο, τον κινηματογράφο, την τηλεόραση, τη σκηνοθεσία και τη λογοτεχνία, η Δέσποινα Τομαζάνη αφήνει πίσω της ένα ιδιαίτερα πολυσχιδές καλλιτεχνικό έργο.
