Ελλαδική Εκκλησία
Σε ολόκληρη την Ελλάδα υπάρχουν εκατοντάδες εκκλησίες και μοναστήρια αφιερωμένα στην Παναγία. Πολλά, όμως, δεν είναι γνωστά απλώς ως «Παναγία», αλλά συνοδεύονται από προσωνύμια που μπορεί να ακούγονται παράξενα σε όποιον δεν γνωρίζει την ιστορία τους.
Άλλα προέρχονται από τον τόπο όπου βρέθηκε μια εικόνα, άλλα από χαρακτηριστικά του ναού και άλλα από θρύλους που πέρασαν από γενιά σε γενιά.
Παναγία Χοζοβιώτισσα – Αμοργός
Το εντυπωσιακό μοναστήρι της Χοζοβιώτισσας μοιάζει κυριολεκτικά να κρέμεται από τα βράχια της Αμοργού.
Η ονομασία συνδέεται, σύμφωνα με την παράδοση, με την προέλευση της εικόνας της Παναγίας από την περιοχή Χόζοβα ή Χοζιβά της Παλαιστίνης.
Με το πέρασμα των αιώνων, το όνομα της περιοχής συνδέθηκε τόσο στενά με τη μονή ώστε έδωσε στην Παναγία ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα προσωνύμια του Αιγαίου.
Παναγία Εκατονταπυλιανή – Πάρος
Ένα από τα πιο περίεργα ονόματα βρίσκεται στην Παροικιά της Πάρου.
Η ονομασία «Εκατονταπυλιανή» παραπέμπει στις «εκατό πύλες». Σύμφωνα με γνωστή παράδοση, το συγκρότημα διαθέτει ενενήντα εννέα φανερές πύλες και υπάρχει ακόμη μία κρυφή, η οποία θα αποκαλυφθεί όταν εκπληρωθεί ένας θρύλος που συνδέεται με την Κωνσταντινούπολη.
Ιστορικά, πάντως, ο ναός συναντάται και με την ονομασία Καταπολιανή.
Παναγία Γοργοεπήκοος – Αθήνα
Δίπλα στη Μητρόπολη Αθηνών βρίσκεται ένας μικρός βυζαντινός ναός γνωστός ως Παναγία Γοργοεπήκοος.
Το όνομα προέρχεται από τις λέξεις «γοργός» και «επήκοος» και αποδίδει την Παναγία ως εκείνη που ακούει και ανταποκρίνεται γρήγορα στις προσευχές των πιστών.
Ο ναός είναι σήμερα γνωστός και ως Άγιος Ελευθέριος ή Μικρή Μητρόπολη.
Παναγία Φιδούσα – Κεφαλονιά
Στο Μαρκόπουλο της Κεφαλονιάς η Παναγία έχει συνδεθεί με ένα από τα γνωστότερα θρησκευτικά έθιμα του Δεκαπενταύγουστου.
Κάθε χρόνο, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, μικρά φίδια εμφανίζονται κοντά στον ναό τις ημέρες πριν από τη γιορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου.
Τα λεγόμενα «φιδάκια της Παναγίας» θεωρούνται από τους πιστούς ευλογία και έχουν κάνει το προσωνύμιο γνωστό σε ολόκληρη την Ελλάδα.
Παναγία Τρυπητή – Αίγιο
Το όνομά της είναι άμεσα συνδεδεμένο με το σημείο όπου βρίσκεται.
Το προσκύνημα της Παναγίας Τρυπητής είναι χτισμένο σε βραχώδη περιοχή πάνω από τη θάλασσα, με την παράδοση να αναφέρει ότι η εικόνα της Παναγίας βρέθηκε μέσα σε άνοιγμα –«τρύπα»– του βράχου.
Από εκεί προέκυψε και η χαρακτηριστική ονομασία.
Παναγία Μυρτιδιώτισσα – Κύθηρα
Η ονομασία της συνδέεται με τις μυρτιές. Σύμφωνα με την παράδοση, η εικόνα της Παναγίας βρέθηκε από βοσκό σε περιοχή γεμάτη μυρτιές στα Κύθηρα.
Έτσι έμεινε γνωστή ως Μυρτιδιώτισσα και εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες μορφές λατρείας της Παναγίας στο νησί.
Τα παράξενα αυτά ονόματα δεν δημιουργήθηκαν τυχαία. Είναι μικρές «κάψουλες» τοπικής ιστορίας: μέσα σε μία μόνο λέξη μπορεί να κρύβεται ένας τόπος, ένας θρύλος, ένα φυσικό φαινόμενο ή μια παράδοση αιώνων.