Ορθοδοξία
Μια αρχαία παράδοση της Χριστιανικής Εκκλησίας, με ρίζες στους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού, είναι η τοποθέτηση ιερών λειψάνων μέσα ή κάτω από την Αγία Τράπεζα των ναών.
Η πρακτική αυτή συνδέεται με τους διωγμούς των πρώτων χριστιανών, αλλά και με τον ιδιαίτερο θεολογικό συμβολισμό που αποδίδει η Εκκλησία στους Μάρτυρες.
Κατά τους πρώτους αιώνες, όταν οι χριστιανοί διώκονταν από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η τέλεση της Θείας Ευχαριστίας γινόταν συχνά σε κατακόμβες και σε χώρους όπου βρίσκονταν οι τάφοι Μαρτύρων. Οι τάφοι τους χρησιμοποιούνταν ως τόποι τέλεσης της Θείας Λειτουργίας, ως έκφραση τιμής προς εκείνους που είχαν χάσει τη ζωή τους για την πίστη τους.
Μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού και την ανέγερση χριστιανικών ναών, η πρακτική αυτή διατηρήθηκε. Τα λείψανα των Μαρτύρων άρχισαν να τοποθετούνται στις Αγίες Τράπεζες, διατηρώντας έτσι τη σύνδεση της σύγχρονης λατρείας με την παράδοση της πρώτης Εκκλησίας.
Η πρακτική έχει και έντονο θεολογικό συμβολισμό. Οι Μάρτυρες θεωρούνται ότι με τη θυσία τους συμμετείχαν, κατά την εκκλησιαστική διδασκαλία, στο πάθος του Χριστού. Η παρουσία των λειψάνων τους στην Αγία Τράπεζα παραπέμπει, επομένως, στη στενή σχέση μεταξύ της θυσίας του Χριστού και της μαρτυρίας των Αγίων.
Σύνδεση με αυτή την παράδοση υπάρχει και στην Αποκάλυψη του Ιωάννη. Στο έκτο κεφάλαιο, ο Απόστολος περιγράφει το όραμα των ψυχών εκείνων που είχαν θανατωθεί «διὰ τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ» και βρίσκονταν κάτω από το θυσιαστήριο.
Πώς τοποθετούνται τα λείψανα σήμερα
Η παράδοση συνεχίζεται μέχρι σήμερα, ιδιαίτερα κατά την τελετή των εγκαινίων ενός ναού. Κατά τη διάρκεια της τελετής, ο Επίσκοπος τοποθετεί τμήματα ιερών λειψάνων, συνήθως Μαρτύρων, σε ειδικό χώρο στο κέντρο της Αγίας Τράπεζας. Τα λείψανα σφραγίζονται και παραμένουν εκεί ως μέρος της καθιέρωσης του ναού.
Υπάρχει, όμως, και ένας ακόμα τρόπος με τον οποίο διασφαλίζεται η παρουσία λειψάνων κατά την τέλεση της Θείας Λειτουργίας: το Αντιμήνσιο.
Πρόκειται για ειδικό ύφασμα, συνήθως από λινό ή μετάξι, πάνω στο οποίο απεικονίζεται η Ταφή του Χριστού και στο οποίο έχουν ενσωματωθεί ιερά λείψανα. Το Αντιμήνσιο χρησιμοποιείται όταν η Αγία Τράπεζα δεν έχει εγκαινιαστεί και αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για την τέλεση της Θείας Λειτουργίας.
