Ορθοδοξία
Σημαντική θέση στο εορτολόγιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας έχει η 14η Σεπτεμβρίου, ημέρα κατά την οποία τιμάται η Ύψωση του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού.
Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες εορτές της Ορθοδοξίας, η οποία συνοδεύεται από αυστηρή μονοήμερη νηστεία.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, την ημέρα αυτή οι πιστοί απέχουν από το κρέας, τα γαλακτοκομικά, τα αυγά και το ψάρι, ενώ η νηστεία περιλαμβάνει και αποχή από το λάδι. Η πρακτική αυτή συνδέεται με το πνευματικό νόημα της εορτής και την άσκηση της εγκράτειας και της προσευχής.
Η ανακάλυψη του Τιμίου Σταυρού
Η ιστορία της εορτής συνδέεται με την Αγία Ελένη, μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, η οποία σύμφωνα με την παράδοση ταξίδεψε στα Ιεροσόλυμα το 326, αναζητώντας τα σημεία που συνδέονταν με τη ζωή, τη Σταύρωση και την Ανάσταση του Ιησού Χριστού.
Κατά τις ανασκαφές στον Γολγοθά εντοπίστηκαν τρεις σταυροί, γεγονός που δημιούργησε το ερώτημα ποιος από αυτούς ήταν ο Σταυρός του Χριστού.
Η παράδοση αναφέρει ότι η αναγνώριση έγινε μέσω ενός θαύματος. Όταν οι τρεις σταυροί τοποθετήθηκαν διαδοχικά πάνω σε μία νεκρή γυναίκα, η επαφή με έναν από αυτούς είχε ως αποτέλεσμα την ανάστασή της. Έτσι αναγνωρίστηκε ο Τίμιος Σταυρός.
Στο σημείο όπου βρέθηκε ο Σταυρός βρισκόταν παλαιότερα ναός αφιερωμένος στην Αφροδίτη. Η Αγία Ελένη έδωσε εντολή να κατεδαφιστεί και στη θέση του ανεγέρθηκε ο Ναός της Αναστάσεως, ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα του Χριστιανισμού.
Ο Τίμιος Σταυρός υψώθηκε για πρώτη φορά στον Ναό της Αναστάσεως στις 14 Σεπτεμβρίου 335, με την παρουσία του Πατριάρχη Ιεροσολύμων Μακαρίου.
Η επιστροφή από τους Πέρσες
Η εορτή συνδέεται και με ένα δεύτερο σημαντικό γεγονός. Το 614, κατά τη διάρκεια των Βυζαντινοπερσικών πολέμων, οι Πέρσες κατέλαβαν την Ιερουσαλήμ και πήραν μαζί τους ως λάφυρο τον Τίμιο Σταυρό.
Χρόνια αργότερα, ο αυτοκράτορας Ηράκλειος επικράτησε στον πόλεμο εναντίον των Περσών και ανέκτησε το ιερό κειμήλιο. Ο Σταυρός μεταφέρθηκε αρχικά στην Κωνσταντινούπολη και στη συνέχεια επέστρεψε στα Ιεροσόλυμα.
Τα δύο αυτά ιστορικά γεγονότα συνδέθηκαν με την εορτή της Ύψωσης, η οποία καθιερώθηκε ως μία από τις σημαντικότερες ημέρες του εκκλησιαστικού έτους.
Ο συμβολισμός της ημέρας
Για την Ορθόδοξη Εκκλησία, ο Σταυρός αποτελεί σύμβολο της θυσίας του Χριστού, αλλά ταυτόχρονα και της νίκης της ζωής απέναντι στον θάνατο και της Ανάστασης.
Κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας και των ακολουθιών της ημέρας ψάλλεται το γνωστό απολυτίκιο «Σώσον, Κύριε, τον λαόν σου», ενώ στους ναούς πραγματοποιείται η τελετή της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού.
Ιδιαίτερο έθιμο αποτελεί και η διανομή κλαδιών βασιλικού στους πιστούς. Σύμφωνα με την παράδοση, βασιλικός φύτρωσε στο σημείο όπου είχε κρυφτεί ο Τίμιος Σταυρός, βοηθώντας την Αγία Ελένη να εντοπίσει τον τόπο.
Η 14η Σεπτεμβρίου παραμένει έτσι μία ημέρα με ιδιαίτερο θρησκευτικό συμβολισμό για τους Ορθόδοξους πιστούς, συνδυάζοντας τη μνήμη της εύρεσης και της επιστροφής του Τιμίου Σταυρού με την προσευχή και την αυστηρή νηστεία.
