Η Φαγιούμ είναι ένας από τους πιο ιδιαίτερους τόπους της Αιγύπτου. Μόλις περίπου 100 χιλιόμετρα από το Κάιρο, η πανάρχαια λεκάνη συνδυάζει πράσινες καλλιεργήσιμες εκτάσεις και χιλιάδες φοίνικες με λίμνες, αμμόλοφους, αρχαία μνημεία και ένα από τα σημαντικότερα παλαιοντολογικά τοπία του κόσμου.
Η ιδιαιτερότητά της ξεκινά από το νερό. Σε αντίθεση με τις κλασικές οάσεις της Δυτικής Ερήμου, η Φαγιούμ συνδέεται υδρολογικά με τον Νείλο μέσω του αρχαίου καναλιού Bahr Yussef.
Η φυσική αυτή σύνδεση, που ενισχύθηκε με μεγάλα έργα ήδη από την εποχή των φαραώ, μετέτρεψε μια άνυδρη λεκάνη σε έναν εύφορο «κήπο» μέσα στην έρημο. Στο χαμηλότερο σημείο της βρίσκεται η λίμνη Καρούν, η αρχαία Μοίρις, που σήμερα αποτελεί σημαντικό καταφύγιο για πλήθος πουλιών.
Η περιοχή γνώρισε μεγάλη ακμή στην αρχαιότητα. Η Κροκοδειλόπολις, που αργότερα έγινε Αρσινόη, υπήρξε σημαντικό κέντρο λατρείας του Σομπέκ, του θεού με μορφή κροκόδειλου. Κατά τους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους η Φαγιούμ εξελίχθηκε σε ένα πολυπολιτισμικό κέντρο, όπου η ελληνική γλώσσα και η ελληνορωμαϊκή τέχνη συνυπήρχαν με τις αρχαίες αιγυπτιακές θρησκευτικές παραδόσεις.
Από αυτή τη συνάντηση πολιτισμών γεννήθηκαν και τα περίφημα πορτραίτα Φαγιούμ. Οι νεκρικές προσωπογραφίες, που χρονολογούνται κυρίως από τον 1ο έως τον 3ο αιώνα μ.Χ., αποτυπώνουν με εκπληκτικό ρεαλισμό τα πρόσωπα ανθρώπων της εποχής.
Φιλοτεχνημένα κυρίως με εγκαυστική ή τέμπερα πάνω σε ξύλο ή λινό, αποτελούν μοναδικό δείγμα της ελληνορωμαϊκής ζωγραφικής παράδοσης στην Αίγυπτο και θεωρούνται πρόδρομοι ορισμένων χαρακτηριστικών της μεταγενέστερης βυζαντινής εικονογραφίας.
Όμως η Φαγιούμ κρύβει ένα ακόμη μεγαλύτερο μυστικό, πολύ αρχαιότερο από τους Φαραώ.
Στην Κοιλάδα των Φαλαινών (Wadi al-Hitan), μέσα στη σημερινή έρημο, βρίσκονται διάσπαρτα εκατοντάδες απολιθώματα αρχαίων φαλαινών. Πριν από περίπου 40 εκατομμύρια χρόνια, το σημείο αυτό δεν ήταν έρημος αλλά μέρος μιας θάλασσας.
Οι απολιθωμένοι σκελετοί των αρχαιοκήτων, μεταξύ τους και εντυπωσιακά ευρήματα βασιλόσαυρων, αποκαλύπτουν ένα κρίσιμο κεφάλαιο στην εξέλιξη των φαλαινών από χερσαία θηλαστικά σε θαλάσσια κήτη.
Η περιοχή έχει αναγνωριστεί από την UNESCO ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς από το 2005 και λειτουργεί ουσιαστικά ως ένα υπαίθριο μουσείο της εξέλιξης. Δίπλα στους σκελετούς των φαλαινών έχουν βρεθεί απολιθώματα καρχαριών, σαλαχιών, κροκοδείλων και άλλων θαλάσσιων οργανισμών, επιτρέποντας στους επιστήμονες να ανασυνθέσουν το αρχαίο οικοσύστημα.
Στην ευρύτερη προστατευόμενη περιοχή του Wadi El Rayan, το τοπίο αλλάζει ξανά. Δύο τεχνητές λίμνες δημιουργούν ένα σπάνιο υδάτινο τοπίο στην έρημο, ενώ ανάμεσά τους σχηματίζονται οι περίφημοι καταρράκτες της περιοχής. Λίγο πιο πέρα βρίσκεται η λεγόμενη Μαγική λίμνη, της οποίας τα νερά αλλάζουν αποχρώσεις ανάλογα με το φως, το βάθος και την αλατότητα.
Η περιήγηση μπορεί να συνεχιστεί στο χωριό Τούνις, στις όχθες της Καρούν, γνωστό για την κεραμική και τα εργαστήριά του, και στη συνέχεια στον πτολεμαϊκό ναό του Κασρ Καρούν, ένα από τα καλύτερα διατηρημένα μνημεία της περιοχής.
Στην άκρη της Φαγιούμ δεσπόζει τέλος η πυραμίδα του Μεϊντούμ, ένα από τα σημαντικότερα στάδια στην εξέλιξη της αιγυπτιακής πυραμίδας. Η άλλοτε βαθμιδωτή κατασκευή μετατράπηκε σε πυραμίδα με λείες πλευρές, σε μια προσπάθεια που προαναγγέλλει την αρχιτεκτονική των μεγάλων πυραμίδων της Γκίζας.
Η Φαγιούμ είναι τελικά ένας τόπος όπου οι χρόνοι μοιάζουν να επικαλύπτονται. Εκεί όπου σήμερα βλέπεις φοίνικες και νερά, κάποτε περπατούσαν Φαραώ· εκεί όπου υψώνονται τώρα αμμόλοφοι, πριν από εκατομμύρια χρόνια κολυμπούσαν φάλαινες. Και ανάμεσα στα δύο, η ιστορία άφησε τα ίχνη της σε ναούς, πυραμίδες, πορτραίτα, κανάλια και απολιθώματα.
