Ελαιόλαδο: Η ουσία που μελετούν οι επιστήμονες για καλύτερο ύπνο και λιγότερη κόπωση

Το ελαιόλαδο, βασικό συστατικό της μεσογειακής διατροφής, βρίσκεται στο επίκεντρο νέων ερευνητικών προσπαθειών που εξετάζουν αν συγκεκριμένες ουσίες του μπορούν να επηρεάσουν τον ύπνο και την κόπωση.

Οι επιστήμονες εστιάζουν κυρίως στην ελαιοκανθάλη, αλλά και σε άλλες φαινολικές ενώσεις, όπως η ελαιασίνη και η υδροξυτυροσόλη.

Πρόκειται για φυσικές βιοδραστικές ουσίες που περιέχονται κυρίως στο εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο και έχουν μελετηθεί για τις αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές τους.

Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Γιώργος Σακκάς εξηγεί ότι τα μέχρι τώρα δεδομένα παρουσιάζουν ενδιαφέρον, όμως δεν επιτρέπουν ακόμη να υποστηριχθεί ότι το ελαιόλαδο ή οι πολυφαινόλες του αποτελούν θεραπεία για την αϋπνία.

Το βασικό ερώτημα που εξετάζεται είναι αν οι συγκεκριμένες ενώσεις μπορούν να επηρεάσουν μηχανισμούς που σχετίζονται με τον ύπνο ή να περιορίσουν ορισμένες συνέπειες της κακής ποιότητας ύπνου.

Τι έδειξαν οι έρευνες σε πειραματόζωα

Δύο μελέτες, που δημοσιεύθηκαν το 2023 και το 2025, εξέτασαν την ελαιοκανθάλη σε ποντίκια που χρησιμοποιούνται ως μοντέλα της νόσου Αλτσχάιμερ.

Σύμφωνα με τον καθηγητή, οι ερευνητές κατέγραψαν μεταβολές σε δείκτες που σχετίζονται με τον ύπνο, με τα αποτελέσματα να διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικία των ζώων και τη δόση της ουσίας.

Ωστόσο, υπάρχει ένας σημαντικός περιορισμός. Ο ύπνος των ζώων αξιολογήθηκε μέσω περιόδων ακινησίας και όχι με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα. Επομένως, τα συγκεκριμένα δεδομένα δεν μπορούν να θεωρηθούν απόδειξη ότι βελτιώθηκε ο βαθύς ύπνος.

Παράλληλα, τα ευρήματα αφορούν την ελαιοκανθάλη και δεν μπορούν να επεκταθούν αυτόματα σε όλες τις πολυφαινόλες του ελαιολάδου ή, πολύ περισσότερο, σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν αϋπνία.

Τι έχει δείξει η έρευνα σε ανθρώπους

Υπάρχουν πάντως και κλινικά δεδομένα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μελέτη OleoMetS, στην οποία συμμετείχαν 102 ενήλικες με μεταβολικό σύνδρομο. Οι συμμετέχοντες έλαβαν για 12 εβδομάδες είτε εκχύλισμα πλούσιο σε ελαιοκανθάλη και ελαιασίνη είτε εικονικό σκεύασμα.

Στη μελέτη καταγράφηκε, μεταξύ άλλων, σημαντική μείωση της κόπωσης.

Το εύρημα έχει ενδιαφέρον, αλλά ο καθηγητής υπογραμμίζει ότι η μειωμένη κόπωση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι βελτιώθηκε και η ποιότητα του ύπνου.

Όπως εξηγεί, η αίσθηση περισσότερης ενέργειας κατά τη διάρκεια της ημέρας μπορεί να μεταβληθεί χωρίς να έχουν αλλάξει οι νυχτερινές αφυπνίσεις ή άλλες παράμετροι του ύπνου.

Γι’ αυτό, στις επόμενες μελέτες θα πρέπει να εξετάζονται ξεχωριστά ο ύπνος, η κόπωση και η καθημερινή λειτουργικότητα.

Μία κουταλιά ελαιόλαδο πριν τον ύπνο;

Τα μέχρι τώρα στοιχεία δεν δικαιολογούν μια τέτοια σύσταση.

Όπως επισημαίνει ο Γιώργος Σακκάς, είναι διαφορετικό το ελαιόλαδο ως τρόφιμο και διαφορετικό ένα συμπυκνωμένο εκχύλισμα που περιέχει συγκεκριμένες ποσότητες φαινολικών ενώσεων.

Επομένως, μια δόση που χρησιμοποιείται σε εργαστηριακή ή κλινική μελέτη δεν μπορεί να μετατραπεί αυθαίρετα σε «κουταλιές ελαιολάδου» για καθημερινή χρήση.

Υπάρχει μάλιστα ένας ακόμη λόγος για τον οποίο απαιτείται προσοχή στα συμπυκνωμένα σκευάσματα. Σε μία από τις μελέτες σε ζώα παρατηρήθηκαν αλλοιώσεις στο ήπαρ στην υψηλότερη δόση ελαιοκανθάλης.

Το εύρημα αυτό δεν σημαίνει ότι η συνηθισμένη διατροφική κατανάλωση ελαιολάδου προκαλεί αντίστοιχο κίνδυνο, δείχνει όμως ότι τα συμπληρώματα και τα συμπυκνωμένα εκχυλίσματα χρειάζονται ξεχωριστό έλεγχο ασφάλειας.

Το επόμενο βήμα είναι η κλινική δοκιμή

Η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας σχεδιάζει ελεγχόμενη κλινική μελέτη σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν επίμονες δυσκολίες ύπνου.

Στόχος είναι να αξιολογηθεί η επίδραση συγκεκριμένων πολυφαινολών του ελαιολάδου, με τους συμμετέχοντες να συγκρίνονται με ομάδα που θα λάβει εικονικό σκεύασμα για διάστημα οκτώ εβδομάδων.

Οι ερευνητές θα εξετάσουν τόσο πιθανές θετικές επιδράσεις όσο και ενδεχόμενες ανεπιθύμητες ενέργειες.

Το βασικό μήνυμα μέχρι να υπάρξουν περισσότερα δεδομένα είναι ότι η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη. Οι πολυφαινόλες του ελαιολάδου παρουσιάζουν ενδιαφέρον ως αντικείμενο μελέτης, όμως δεν αποτελούν σήμερα αποδεδειγμένη θεραπεία για την αϋπνία.

Για τις επίμονες διαταραχές ύπνου απαιτείται αξιολόγηση της αιτίας τους και, σύμφωνα με τον καθηγητή, η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία ειδικά για την αϋπνία παραμένει η θεραπεία πρώτης επιλογής για τη χρόνια αϋπνία.

Το ελαιόλαδο, επομένως, συνεχίζει να αποτελεί αντικείμενο σημαντικής επιστημονικής έρευνας, χωρίς όμως τα μέχρι τώρα στοιχεία να δικαιολογούν την παρουσίασή του ως «φυσικό υπνωτικό».