Γιατί νομίζουμε ότι χτυπάει το κινητό ενώ δεν χτύπησε ποτέ; – Το φαινόμενο της «δόνησης-φάντασμα»

Έχετε νιώσει ποτέ το κινητό να δονείται στην τσέπη σας, το βγάλατε αμέσως για να δείτε ποιος σας έστειλε μήνυμα και τελικά διαπιστώσατε ότι δεν υπήρχε καμία ειδοποίηση;

Δεν πρόκειται απαραίτητα για πρόβλημα του κινητού.

Το φαινόμενο είναι γνωστό ως phantom vibration syndrome, δηλαδή «σύνδρομο της δόνησης-φάντασμα», και έχει απασχολήσει ερευνητές που μελετούν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τα σήματα από το σώμα.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η αίσθηση μπορεί να είναι απολύτως πραγματική για το άτομο, παρότι δεν έχει υπάρξει καμία πραγματική δόνηση.

Όταν ο εγκέφαλος «περιμένει» μια ειδοποίηση

Μία από τις βασικές εξηγήσεις είναι ότι ο εγκέφαλος έχει συνηθίσει τόσο πολύ να περιμένει ειδοποιήσεις, ώστε μπορεί να ερμηνεύσει ένα διαφορετικό σωματικό ερέθισμα ως δόνηση κινητού.

Η πίεση των ρούχων πάνω στο δέρμα, μια μικρή μυϊκή σύσπαση ή ακόμη και μια ανεπαίσθητη κίνηση μπορεί να γίνει αντιληπτή ως γνώριμο μοτίβο.

Ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί σαν μια απλή συσκευή που καταγράφει μηχανικά κάθε ερέθισμα. Συνεχώς συγκρίνει τις πληροφορίες που λαμβάνει με προηγούμενες εμπειρίες και προσδοκίες.

Έτσι, όταν κάποιος έχει συνηθίσει να δέχεται συχνά μηνύματα και κλήσεις, ένα ασαφές σήμα μπορεί να ερμηνευτεί ως δόνηση.

Μια ψευδαίσθηση που δεν είναι «φανταστική»

Το γεγονός ότι δεν υπήρξε πραγματική δόνηση δεν σημαίνει ότι το άτομο επινοεί την αίσθηση.

Η αίσθηση δημιουργείται από τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο το νευρικό σύστημα επεξεργάζεται τα σήματα του σώματος. Παρόμοια φαινόμενα μπορούν να εμφανιστούν όταν ο εγκέφαλος καλείται να αναγνωρίσει ένα αδύναμο ή αμφίβολο ερέθισμα.

Το κινητό έχει γίνει τόσο ενσωματωμένο στην καθημερινότητα, ώστε η προσδοκία μιας ειδοποίησης μπορεί να επηρεάσει ακόμη και την αντίληψη των αισθήσεων από το δέρμα.

Όσο περισσότερο χρησιμοποιούμε το κινητό, τόσο πιο εύκολα συμβαίνει;

Η συχνότητα του φαινομένου έχει συνδεθεί σε διάφορες μελέτες με την έντονη χρήση κινητών τηλεφώνων και τη συχνή αναμονή ειδοποιήσεων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όποιος αισθάνεται περιστασιακά μια «δόνηση-φάντασμα» έχει εξάρτηση από το κινητό. Πρόκειται για ένα αρκετά συνηθισμένο φαινόμενο που μπορεί να συμβεί ακόμη και σε ανθρώπους που χρησιμοποιούν το τηλέφωνό τους φυσιολογικά.

Η συνεχής όμως προσδοκία ενός μηνύματος ή μιας κλήσης μπορεί να κάνει τον εγκέφαλο πιο ευαίσθητο σε παρόμοια ερεθίσματα.

Το κινητό που δεν χτύπησε ποτέ

Η «δόνηση-φάντασμα» αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η τεχνολογία επηρεάζει όχι μόνο τις συνήθειές μας, αλλά και την αντίληψή μας.

Μπορεί να είμαστε απολύτως βέβαιοι ότι αισθανθήκαμε το κινητό να δονείται, όμως στην πραγματικότητα ο εγκέφαλός μας μπορεί απλώς να προσπάθησε να δώσει νόημα σε ένα ασαφές σήμα.

Και αυτό είναι ίσως το πιο παράξενο στοιχείο του φαινομένου: το κινητό μπορεί να μην έκανε απολύτως τίποτα, αλλά ο εγκέφαλός μας να ήταν ήδη έτοιμος να «ακούσει» την ειδοποίηση.