Υγεία
Το λίθιο, ένα μέταλλο που είναι περισσότερο γνωστό για τη χρήση του στη θεραπεία της διπολικής διαταραχής, φαίνεται να συνδέεται με έναν απρόσμενο μηχανισμό που αφορά τη γήρανση του εγκεφάλου και τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Bruce Yankner, καθηγητή γενετικής και νευρολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ, δείχνει ότι η ποσότητα φυσικού λιθίου στον εγκέφαλο μειώνεται σε ανθρώπους με ήπια γνωστική εξασθένηση και νόσο Αλτσχάιμερ.
Οι ερευνητές τονίζουν, ωστόσο, ότι τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν πως η λήψη λιθίου μπορεί να προλάβει ή να θεραπεύσει την άνοια.
Το λίθιο ήταν το μόνο από τα 27 μέταλλα που παρουσίασε αυτή την αλλαγή
Η ερευνητική ομάδα εξέτασε 27 διαφορετικά μέταλλα σε δείγματα εγκεφαλικού ιστού και αίματος ηλικιωμένων ανθρώπων. Οι συμμετέχοντες χωρίζονταν σε άτομα με φυσιολογική γνωστική λειτουργία, με ήπια γνωστική εξασθένηση και με νόσο Αλτσχάιμερ.
Το λίθιο ήταν το μόνο μέταλλο που παρουσίασε σημαντική μείωση στον προμετωπιαίο φλοιό σε ανθρώπους που εμφάνιζαν ήπια γνωστική εξασθένηση ή Αλτσχάιμερ.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η αντίστοιχη μείωση δεν καταγράφηκε στο αίμα. Αντίθετα, οι ερευνητές εντόπισαν λίθιο συγκεντρωμένο μέσα στις πλάκες αμυλοειδούς-βήτα, οι οποίες αποτελούν ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της νόσου Αλτσχάιμερ.
Η υπόθεση που εξετάζουν είναι ότι η συσσώρευση του αμυλοειδούς μπορεί να «παγιδεύει» το λίθιο, μειώνοντας έτσι την ποσότητα που παραμένει διαθέσιμη στον γειτονικό εγκεφαλικό ιστό.
Τι έδειξαν τα πειράματα σε ποντίκια
Για να εξετάσουν εάν η έλλειψη λιθίου μπορεί να έχει συνέπειες στον εγκέφαλο, οι επιστήμονες προχώρησαν και σε πειράματα σε ποντίκια.
Όταν μείωσαν το λίθιο στη διατροφή των ζώων σε επίπεδο που οδήγησε σε περίπου 50% χαμηλότερη συγκέντρωση λιθίου στον εγκέφαλο, παρατηρήθηκε αύξηση αρκετών χαρακτηριστικών που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Μεταξύ αυτών ήταν μεγαλύτερες εναποθέσεις αμυλοειδούς-βήτα, αυξημένη παρουσία παθολογικής φωσφορυλιωμένης tau, φλεγμονώδεις αλλαγές στα μικρόγλοια, βλάβες στις συνάψεις και στη μυελίνη, αλλά και επιδείνωση της μνήμης.
Οι ερευνητές δοκίμασαν στη συνέχεια πολύ χαμηλή δόση οροτικού λιθίου, μιας μορφής που, σύμφωνα με τα πειράματα, είχε μικρότερη τάση να δεσμεύεται στο αμυλοειδές.
Σε μοντέλα ποντικών, η συγκεκριμένη παρέμβαση φάνηκε να προλαμβάνει ή να αντιστρέφει ορισμένες από τις παθολογικές αλλαγές και τα προβλήματα μνήμης.
Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα στους ανθρώπους
Παρά τα ενθαρρυντικά ευρήματα, η εικόνα στους ανθρώπους παραμένει πολύ πιο σύνθετη.
Σε τυχαιοποιημένη πιλοτική μελέτη του 2026 συμμετείχαν 80 ηλικιωμένοι με ήπια γνωστική εξασθένηση, οι οποίοι έλαβαν χαμηλή δόση ανθρακικού λιθίου ή εικονικό φάρμακο για δύο χρόνια.
Κανένα από τα έξι προκαθορισμένα γνωστικά, απεικονιστικά ή βιοδεικτικά αποτελέσματα της μελέτης δεν έφτασε το απαιτούμενο επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας.
Κάποια διερευνητικά ευρήματα έδειξαν πιθανές ενδείξεις οφέλους, όμως χρειάζονται μεγαλύτερες και πιο μακροχρόνιες μελέτες για να εξακριβωθεί εάν υπάρχει πραγματική θεραπευτική επίδραση.
Έτσι, η νέα έρευνα προσθέτει σημαντικά στοιχεία στην υπόθεση ότι το λίθιο μπορεί να παίζει ρόλο στη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου, αλλά δεν αποδεικνύει ότι η αύξηση των επιπέδων του μπορεί να αποτρέψει το Αλτσχάιμερ.
Δεν συνιστάται η λήψη λιθίου χωρίς ιατρική παρακολούθηση
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι τα συγκεκριμένα αποτελέσματα δεν αποτελούν λόγο για να αρχίσει κάποιος να λαμβάνει μόνος του λίθιο ή σκευάσματα που περιέχουν λίθιο με στόχο την προστασία της μνήμης.
Το λίθιο είναι βιολογικά δραστική ουσία και σε υψηλές συγκεντρώσεις μπορεί να γίνει τοξικό.
Η θεραπευτική χρήση του απαιτεί ιατρική παρακολούθηση, καθώς μπορεί να επηρεάσει μεταξύ άλλων τη λειτουργία των νεφρών, τον θυρεοειδή, το νευρικό σύστημα και την καρδιά.
Επιπλέον, τα αποτελέσματα που αφορούν το οροτικό λίθιο προέρχονται από πειράματα σε ζώα και δεν μπορούν να μετατραπούν αυτόματα σε ασφαλή ή αποτελεσματική δοσολογία για ανθρώπους.
Μέχρι να υπάρξουν περισσότερα δεδομένα, οι ερευνητές υπογραμμίζουν τη σημασία των ήδη τεκμηριωμένων τρόπων προστασίας της εγκεφαλικής υγείας, όπως η συνολικά ισορροπημένη διατροφή, με τη Μεσογειακή διατροφή να αποτελεί ένα από τα πρότυπα που έχουν μελετηθεί περισσότερο.
Η νέα μελέτη ανοίγει, πάντως, έναν ενδιαφέροντα δρόμο για την έρευνα γύρω από το Αλτσχάιμερ, καθώς δείχνει ότι η ισορροπία του λιθίου στον εγκέφαλο μπορεί να αποτελεί έναν μέχρι σήμερα υποτιμημένο παράγοντα στη διαδικασία της γήρανσης.
