Υγεία
Για χρόνια ο καφές ήταν συνδεδεμένος κυρίως με τη διεγερτική δράση της καφεΐνης. Τα τελευταία όμως χρόνια, το επιστημονικό ενδιαφέρον έχει στραφεί στις πιθανές επιδράσεις του στον οργανισμό, και ειδικότερα στον τρόπο με τον οποίο μπορεί να επηρεάζει το ανοσοποιητικό σύστημα και τις φλεγμονώδεις διεργασίες.
Η καφεΐνη ανήκει στην κατηγορία των μεθυλοξανθινών και δρα κυρίως μέσω της αναστολής των υποδοχέων αδενοσίνης, μιας ουσίας που συμμετέχει στη ρύθμιση της φλεγμονής και της λειτουργίας των κυττάρων του ανοσοποιητικού.
Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η καφεΐνη μπορεί να επηρεάσει τη δράση των Τ-λεμφοκυττάρων, την παραγωγή κυτταροκινών, τη λειτουργία των μακροφάγων και συνολικά τη φλεγμονώδη απόκριση του οργανισμού.
Οι επιδράσεις του καφέ δεν οφείλονται αποκλειστικά στην καφεΐνη. Το δημοφιλές ρόφημα περιέχει περισσότερες από 1.000 βιοδραστικές ουσίες, όπως χλωρογενικά οξέα, πολυφαινόλες, αντιοξειδωτικά και διτερπένια.
Οι ενώσεις αυτές φαίνεται ότι συμβάλλουν στη μείωση του οξειδωτικού στρες και στην τροποποίηση μηχανισμών που συνδέονται με τη χρόνια φλεγμονή και την εμφάνιση διαφόρων νοσημάτων.
Η πιθανή σχέση μεταξύ κατανάλωσης καφέ και ρευματοειδούς αρθρίτιδας έχει αποτελέσει αντικείμενο πολλών μελετών. Παλαιότερες έρευνες είχαν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο αυξημένου κινδύνου εμφάνισης ορισμένων μορφών της νόσου, ωστόσο νεότερα δεδομένα δεν επιβεβαιώνουν αυτή τη σύνδεση.
Σήμερα, οι ειδικοί εκτιμούν ότι η μέτρια κατανάλωση καφέ δεν φαίνεται να αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης ρευματοειδούς αρθρίτιδας και δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να οδηγούν σε γενική σύσταση αποφυγής του από τους ασθενείς.
Αυτοάνοσα νοσήματα: Υπάρχουν αρνητικές επιδράσεις;
Για παθήσεις όπως ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, το σύνδρομο Sjögren και οι σπονδυλαρθρίτιδες, τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα παραμένουν περιορισμένα.
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι ο καφές επιδεινώνει τη δραστηριότητα αυτών των νοσημάτων. Αντίθετα, ορισμένες μελέτες εξετάζουν το ενδεχόμενο οι αντιοξειδωτικές ουσίες του να έχουν ευεργετική επίδραση στη χρόνια φλεγμονή.
Η σύνδεση με το μικροβίωμα του εντέρου
Τα τελευταία χρόνια, η έρευνα έχει αναδείξει τον σημαντικό ρόλο του άξονα εντέρου–ανοσοποιητικού συστήματος. Ο καφές φαίνεται να επηρεάζει τη σύσταση του εντερικού μικροβιώματος, ενισχύοντας σε ορισμένες περιπτώσεις την παρουσία ωφέλιμων βακτηρίων.
Καθώς η διαταραχή του μικροβιώματος έχει συσχετιστεί με αρκετά αυτοάνοσα νοσήματα, η πιθανή αυτή δράση του καφέ αποτελεί ένα από τα πεδία που μελετώνται εντατικά.
Παίζει ρόλο το είδος του καφέ;
Η μορφή του καφέ πιθανότατα έχει σημασία, καθώς κάθε είδος περιέχει διαφορετικές συγκεντρώσεις βιοδραστικών συστατικών.
Καφές φίλτρου: Είναι από τις πιο μελετημένες μορφές καφέ και έχει συσχετιστεί με πιθανά οφέλη για την καρδιαγγειακή υγεία.
Espresso: Περιέχει υψηλή συγκέντρωση ουσιών ανά μικρή ποσότητα, αν και καταναλώνεται συνήθως σε μικρότερες δόσεις.
Ελληνικός καφές: Είναι πλούσιος σε πολυφαινόλες και αντιοξειδωτικά, με μελέτες σε μεσογειακούς πληθυσμούς να έχουν δείξει θετικές ενδείξεις για την αγγειακή λειτουργία.
Ντεκαφεϊνέ: Διατηρεί μεγάλο μέρος των αντιοξειδωτικών συστατικών του καφέ, γεγονός που δείχνει ότι τα πιθανά οφέλη δεν σχετίζονται μόνο με την καφεΐνη.
Ποια ποσότητα θεωρείται ασφαλής;
Για τους περισσότερους υγιείς ενήλικες, η κατανάλωση έως και 400 mg καφεΐνης την ημέρα, που αντιστοιχεί περίπου σε 3-4 φλιτζάνια καφέ, θεωρείται ασφαλής.
Ωστόσο, άτομα με προβλήματα ύπνου, ταχυκαρδίες, μη ρυθμισμένη υπέρταση ή αυξημένο άγχος μπορεί να εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία στην καφεΐνη.
Η σύγχρονη επιστημονική εικόνα δεν θεωρεί τον καφέ επιβαρυντικό για το ανοσοποιητικό σύστημα. Αντίθετα, η μέτρια κατανάλωσή του φαίνεται να μπορεί να συνδέεται με ανοσοτροποποιητικές και αντιφλεγμονώδεις δράσεις, χάρη στην καφεΐνη, τις πολυφαινόλες και την επίδρασή του στο μικροβίωμα του εντέρου.
Στα αυτοάνοσα νοσήματα, δεν υπάρχουν στοιχεία που να δικαιολογούν την καθολική αποφυγή του καφέ. Η συνολική διατροφή, ο τρόπος ζωής, οι συνοδές παθήσεις και οι ανάγκες κάθε οργανισμού παραμένουν οι παράγοντες που καθορίζουν την καλύτερη επιλογή.
Το ζητούμενο, σύμφωνα με τους ειδικούς, δεν είναι αν ο καφές είναι «καλός» ή «κακός» για το ανοσοποιητικό, αλλά πώς μπορεί να ενταχθεί με μέτρο σε έναν συνολικά υγιεινό τρόπο ζωής.
