Υγεία
Η προσπάθεια για μια ισορροπημένη και ποιοτική διατροφή θεωρείται σημαντικό κομμάτι ενός υγιεινού τρόπου ζωής. Τι συμβαίνει όμως όταν η αναζήτηση του «σωστού» φαγητού μετατρέπεται σε καθημερινή εμμονή;
Όταν οι τροφές χωρίζονται αυστηρά σε «επιτρεπτές» και «απαγορευμένες», οι επιλογές περιορίζονται διαρκώς και ακόμα και ένα γεύμα εκτός σπιτιού προκαλεί έντονο άγχος, τότε η ανάγκη για υγιεινή διατροφή μπορεί να έχει ξεπεράσει τα φυσιολογικά όρια.
Το φαινόμενο είναι γνωστό ως ορθορεξία (Orthorexia nervosa) και χαρακτηρίζεται από υπερβολική και άκαμπτη προσήλωση στην κατανάλωση τροφών που θεωρούνται «καθαρές» ή απολύτως υγιεινές.
Όταν το φαγητό γίνεται οργάνωση ολόκληρης της ζωής
Η υπερβολική ενασχόληση με την επιλογή και την προετοιμασία των γευμάτων, ο αποκλεισμός ολόκληρων κατηγοριών τροφίμων, η αποφυγή φαγητού που έχει μαγειρευτεί από άλλους και το άγχος όταν δεν είναι δυνατό να τηρηθούν οι διατροφικοί κανόνες αποτελούν ορισμένες από τις συμπεριφορές που έχουν συνδεθεί με την ορθορεξία.
Σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις, η διατροφή μπορεί να καταλαμβάνει τόσο μεγάλο μέρος της σκέψης και του χρόνου ενός ανθρώπου, ώστε να επηρεάζονται η εργασία, οι σχέσεις και η κοινωνική του ζωή.
Από το σούπερ μάρκετ μέχρι το εστιατόριο
Η επιλογή προϊόντων στο σούπερ μάρκετ, η αναζήτηση συγκεκριμένων συστατικών, η προετοιμασία των γευμάτων και η συνεχής αξιολόγηση του κατά πόσο ένα τρόφιμο θεωρείται «καθαρό» μπορούν να απορροφήσουν μεγάλο μέρος της ημέρας.
Παράλληλα, η έξοδος για φαγητό μπορεί να γίνει δύσκολη υπόθεση. Η αβεβαιότητα σχετικά με την προέλευση των υλικών, τον τρόπο παρασκευής ή την ποιότητα των τροφών μπορεί να οδηγήσει ένα άτομο στην αποφυγή εστιατορίων και κοινωνικών συναντήσεων.
Έτσι, αυτό που ξεκινά ως προσπάθεια προστασίας της υγείας μπορεί σταδιακά να οδηγήσει σε απομόνωση.
Δεν ταυτίζεται με την ανορεξία
Η ορθορεξία παρουσιάζει ορισμένα κοινά στοιχεία με τις διαταραχές πρόσληψης τροφής, χωρίς να είναι ταυτόσημη με την ψυχογενή ανορεξία.
Η επιρροή των social media
Σημαντικό ρόλο στη διάδοση της ιδέας του «clean eating» έχουν παίξει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Περιεχόμενο που προβάλλει αυστηρούς διατροφικούς κανόνες, συγκεκριμένες λίστες «καλών» και «κακών» τροφών και την ανάγκη για απόλυτο έλεγχο της διατροφής είναι ιδιαίτερα δημοφιλές, ειδικά μεταξύ νεότερων ανθρώπων.
Η συνεχής έκθεση σε τέτοιες συμβουλές μπορεί να ενισχύσει την πεποίθηση ότι ορισμένα τρόφιμα πρέπει να αποφεύγονται πάση θυσία, ακόμη και όταν μια τέτοια στάση αρχίζει να περιορίζει την καθημερινότητα.
Γιατί η ορθορεξία συχνά περνά απαρατήρητη
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι ότι η συμπεριφορά μπορεί αρχικά να μοιάζει απόλυτα θετική. Ένα άτομο που επιλέγει προσεκτικά τι τρώει και αποφεύγει τρόφιμα που θεωρεί ανθυγιεινά μπορεί να φαίνεται ότι απλώς ακολουθεί έναν ιδιαίτερα προσεγμένο τρόπο ζωής.
Η ορθορεξία μπορεί να εντάσσεται σε μια γενικότερη εικόνα «υγιεινού lifestyle», με αποτέλεσμα το ίδιο το άτομο να μην αντιλαμβάνεται ότι η συμπεριφορά του έχει γίνει προβληματική.
Αυτό μπορεί να δυσκολέψει και την αναζήτηση βοήθειας. Συχνά είναι το οικογενειακό ή φιλικό περιβάλλον που αντιλαμβάνεται πρώτο ότι οι διατροφικοί κανόνες έχουν γίνει υπερβολικά αυστηροί και επηρεάζουν τη ζωή του ανθρώπου.
Μια κατάσταση που συνεχίζει να μελετάται
Ο όρος «νευρική ορθορεξία» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1997 από τον Αμερικανό γιατρό Steven Bratman. Προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «ορθός» και «όρεξη».
Παρά το αυξανόμενο ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας, η ορθορεξία δεν αποτελεί μέχρι σήμερα ξεχωριστή διάγνωση στα διεθνή διαγνωστικά συστήματα DSM-5-TR και ICD-11.
Οι επιστήμονες συνεχίζουν να εξετάζουν τη σχέση της με τις διαταραχές πρόσληψης τροφής, την ιδεοψυχαναγκαστική συμπτωματολογία, την τελειοθηρία, την έντονη άσκηση και τον αθλητισμό.
Πού βρίσκεται τελικά η «κόκκινη γραμμή»
Το ενδιαφέρον για την ποιότητα της διατροφής δεν αποτελεί από μόνο του πρόβλημα. Η κρίσιμη διαφορά βρίσκεται στο κατά πόσο οι διατροφικοί κανόνες παραμένουν ευέλικτοι ή αρχίζουν να ελέγχουν τη ζωή του ανθρώπου.
Όταν η επιλογή ενός γεύματος προκαλεί έντονο άγχος, η παραβίαση ενός κανόνα δημιουργεί ενοχές και η ανάγκη για «καθαρό» φαγητό οδηγεί στην αποφυγή φίλων, εστιατορίων ή άλλων καθημερινών δραστηριοτήτων, τότε η υγιεινή διατροφή μπορεί να έχει μετατραπεί από επιλογή σε εμμονή.
