Τουρκία
Η Άγκυρα επιχειρεί να χαμηλώσει τους τόνους, αναφορικά με το υπο διαμόρφωση νομοσχέδιο για τη «γαλάζια πατρίδα» της παρουσιάζοντας το σχέδιο ως ένα τεχνικό και εσωτερικό νομοθέτημα που δεν εισάγει νέες διεκδικήσεις, αλλά απλώς κωδικοποιεί την υφιστάμενη τουρκική θέση.
Όμως πίσω από τις «διευκρινίσεις» κρύβεται η ουσία: η Τουρκία φαίνεται να επιδιώκει να μεταφέρει στο εσωτερικό της δίκαιο ένα πλαίσιο θαλάσσιας δικαιοδοσίας, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο πίεσης απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο.
Κεντρικό πρόσωπο στις τελευταίες τοποθετήσεις είναι ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου Γιουτζέλ Ατσέρ, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του τουρκικού Κέντρου Θαλάσσιου «Δικαίου», έτσι όπως το αντιλαμβάνονται οι Τούρκοι, DEHUKAM, και πρόσωπο με γνώση του πλήρους κειμένου του σχεδίου.
Ο Ατσέρ φέρεται να είχε σημαντικό ρόλο στην προετοιμασία του κειμένου και επιχείρησε να διαψεύσει έξι βασικούς φόβους που έχουν αναπτυχθεί στην ελληνική και τουρκική δημόσια συζήτηση.
Τι είναι το τουρκικό σχέδιο νόμου για τις θαλάσσιες ζώνες
Το υπό συζήτηση σχέδιο φέρεται να φέρει τον τίτλο «Türk Deniz Yetki Alanları Kanunu», δηλαδή «Τουρκικός Νόμος Θαλάσσιων Ζωνών Δικαιοδοσίας».
Πρόκειται για νομοθετική πρωτοβουλία που έρχεται, σύμφωνα με τουρκικά μέσα, 44 χρόνια μετά τον τουρκικό νόμο περί χωρικών υδάτων του 1982, με στόχο να συγκεντρώσει σε ενιαίο πλαίσιο ζητήματα που αφορούν χωρικά ύδατα, υφαλοκρηπίδα, Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, συνορεύουσα ζώνη, ειδικές θαλάσσιες περιοχές, θαλάσσια προστασία, οικονομικές δραστηριότητες και κρατικές αρμοδιότητες στη θάλασσα.
Η τουρκική ανάγνωση παρουσιάζει το σχέδιο ως «κώδικα θαλάσσιας κυριαρχίας».
Το στοιχείο αυτό είναι κρίσιμο: ακόμη κι αν το κείμενο δεν περιλαμβάνει ρητά χάρτες, αριθμούς νησιών ή τον όρο «γαλάζια πατρίδα», επιχειρεί να δώσει θεσμική μορφή σε μια στρατηγική που η Άγκυρα ακολουθεί εδώ και χρόνια.
Οι έξι παραδοχές του Γιουτζέλ Ατσέρ
Ο Γιουτζέλ Ατσέρ προσπάθησε να αποδομήσει ορισμένες από τις πιο ανησυχητικές αναγνώσεις του τουρκικού σχεδίου νόμου, προβάλλοντας έξι βασικές διευκρινίσεις.
Πρώτον, υποστήριξε ότι ο όρος «Γαλάζια Πατρίδα» δεν υπάρχει ούτε στον τίτλο ούτε στο σώμα του σχεδίου νόμου.
Δεύτερον, ανέφερε ότι το σχέδιο δεν περιλαμβάνει χάρτη.
Τρίτον, είπε ότι δεν υπάρχουν στο κείμενο αναφορές σε «γκρίζες ζώνες», δηλαδή σε περιοχές αμφισβητούμενης ή ασαφούς κυριαρχίας, κατά την τουρκική ορολογία.
Τέταρτον, διευκρίνισε ότι δεν υπάρχει στο κείμενο αναφορά σε «152 νησιά» ή σε συγκεκριμένο αριθμό νησιών, νησίδων και βραχονησίδων.
Πέμπτον, επιβεβαίωσε ότι η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη βρίσκεται εντός του αντικειμένου του σχεδίου νόμου.
Έκτον, υποστήριξε ότι το σχέδιο δεν εισάγει νέα πραγματικότητα, αλλά επιχειρεί να καταγράψει και να νομιμοποιήσει την υπάρχουσα τουρκική θέση.
Με άλλα λόγια, η Άγκυρα επιχειρεί να πει στην Αθήνα: «Μην ανησυχείτε, δεν πρόκειται για νόμο της Γαλάζιας Πατρίδας». Όμως η πραγματική ερώτηση είναι διαφορετική: χρειάζεται να γράφει ένα νομοσχέδιο τη φράση «γαλάζια πατρίδα» για να λειτουργεί πολιτικά προς αυτή την κατεύθυνση;
Η μεγάλη αντίφαση: Δεν γράφει «γαλάζια πατρίδα», αλλά εννοεί «γαλάζια πατρίδα»
Η τουρκική επιχειρηματολογία στηρίζεται σε μια προσεκτική διάκριση: άλλο το πολιτικό δόγμα της «γαλάζιας» και άλλο ένα τεχνικό νομοθέτημα για θαλάσσιες ζώνες.
Ωστόσο, αυτή η διάκριση είναι περισσότερο επικοινωνιακή παρά ουσιαστική.
Το DEHUKAM μιλά για μια αντίληψη σύμφωνα με την οποία η «γαλάζια πατρίδα» δεν είναι μόνο οι θάλασσες γύρω από την Τουρκία, αλλά κάθε θάλασσα στην οποία μπορεί να φτάσει πλοίο που φέρει τουρκική σημαία.
Αυτό δείχνει ότι το ζήτημα δεν είναι απλώς νομικό. Είναι στρατηγικό, γεωπολιτικό και συμβολικό. Η Άγκυρα θέλει να αποδείξει ότι διαθέτει όχι μόνο στρατιωτικό και διπλωματικό αφήγημα για τις θάλασσες, αλλά και εσωτερικό θεσμικό οπλοστάσιο.
Το πιο επικίνδυνο, ίσως, σημείο του σχεδίου δεν είναι οι λέξεις που λείπουν, αλλά οι αρμοδιότητες που προστίθενται.
Σύμφωνα με τουρκικά δημοσιεύματα, το σχέδιο δίνει στον Τούρκο πρόεδρο τη δυνατότητα να κηρύσσει περιοχές ως «ειδικού καθεστώτος θάλασσες», ιδίως σε θαλάσσιες ζώνες όπου η Τουρκία δεν έχει ανακηρύξει ακόμη ΑΟΖ.
Αυτή η πρόβλεψη έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, διότι μπορεί να δημιουργήσει ένα ευέλικτο εργαλείο εσωτερικής νομιμοποίησης τουρκικών παρεμβάσεων σε δραστηριότητες όπως:
αλιεία,
θαλάσσιες έρευνες,
πόντιση καλωδίων,
ενεργειακές άδειες,
περιβαλλοντικές ζώνες,
θαλάσσια πάρκα,
γεωτρήσεις,
υποθαλάσσιες υποδομές.
Η Άγκυρα δεν χρειάζεται απαραίτητα να ανακηρύξει πλήρη ΑΟΖ για να δημιουργήσει ζώνες ελέγχου. Μπορεί να επιδιώξει να χτίσει βήμα-βήμα ένα πλαίσιο «έγκρισης» και «συναίνεσης» από την Τουρκία σε θαλάσσιες δραστηριότητες που η Αθήνα θεωρεί ότι ανήκουν στη δική της δικαιοδοσία ή σε περιοχές διεθνούς ενδιαφέροντος.
