Διάστημα
Ο Ήλιος βρίσκεται στα πρόθυρα μιας πραγματικής «κοσμικής αμνησίας», σύμφωνα με νέα μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου του Όουλου στη Φινλανδία, οι οποίοι εντόπισαν ένα ιδιαίτερο μοτίβο στη συμπεριφορά της ηλιακής δραστηριότητας.
Οι επιστήμονες μελέτησαν περίπου 180 χρόνια δεδομένων από τον δείκτη aa, ένα ιστορικό αρχείο που καταγράφει τη γεωμαγνητική δραστηριότητα της Γης από το 1844.
Η ανάλυση δείχνει ότι η δυνατότητα πρόβλεψης της μελλοντικής συμπεριφοράς του Ήλιου δεν παραμένει σταθερή σε όλους τους κύκλους.
Ειδικότερα, όταν ολοκληρώνονται οι μονάριθμοι ηλιακοί κύκλοι, οι πληροφορίες που προέρχονται από τον προηγούμενο κύκλο φαίνεται να χάνουν σημαντικό μέρος της προγνωστικής τους αξίας.
Με άλλα λόγια, είναι σαν ο Ήλιος να «ξεχνά» το μαγνητικό του παρελθόν, γεγονός που δημιουργεί ένα σημαντικό πρόβλημα για τους επιστήμονες που προσπαθούν να προβλέψουν την επόμενη φάση της δραστηριότητάς του.
Το παράξενο μοτίβο των ηλιακών κύκλων
Ο Ήλιος περνά από κύκλους δραστηριότητας διάρκειας περίπου 11 ετών. Στη διάρκεια αυτών των κύκλων μεταβάλλεται ο αριθμός των ηλιακών κηλίδων, ενώ αλλάζει και το μαγνητικό του πεδίο.
Η νέα έρευνα εξετάζει ένα φαινόμενο που συνδέεται με τον κανόνα Gnevyshev-Ohl, ο οποίος διατυπώθηκε το 1948.
Ο κανόνας περιγράφει μια τάση σύμφωνα με την οποία οι ηλιακοί κύκλοι εμφανίζονται σε ζεύγη και ο μονός κύκλος τείνει να είναι ισχυρότερος από τον αμέσως προηγούμενο ζυγό.
Η ιστορική καταγραφή της ηλιακής και γεωμαγνητικής δραστηριότητας φαίνεται να παρουσιάζει αξιοσημείωτη συνέπεια ως προς αυτό το μοτίβο. Στα περίπου 180 χρόνια των διαθέσιμων δεδομένων έχει εντοπιστεί μόλις μία σημαντική εξαίρεση, στη μετάβαση από τον 22ο στον 23ο κύκλο.
Το ζεύγος των Κύκλων 24 και 25 ακολουθεί επίσης το συγκεκριμένο μοτίβο.
Γιατί ο Κύκλος 26 είναι το μεγάλο ερωτηματικό
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στον Ηλιακό Κύκλο 26, καθώς ο σημερινός Κύκλος 25 βρίσκεται στη φάση της καθόδου μετά την περίοδο μέγιστης δραστηριότητας.
Η νέα μελέτη υποδεικνύει ότι, μετά την ολοκλήρωση ενός μονάριθμου κύκλου, τα δεδομένα του παρελθόντος ενδέχεται να μην μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά για την πρόβλεψη της έντασης του επόμενου.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τον Κύκλο 26, ο οποίος αναμένεται να ξεκινήσει περίπου στις αρχές της δεκαετίας του 2030.
Οι επιστήμονες μπορεί, επομένως, να χρειαστεί να περιμένουν μέχρι να αρχίσει να εκδηλώνεται ο νέος κύκλος και να εμφανιστούν τα πρώτα χαρακτηριστικά του, προκειμένου να σχηματίσουν πιο αξιόπιστη εικόνα για το πόσο ισχυρός θα είναι.
Η ιδέα αυτή περιγράφεται μεταφορικά ως «κοσμική αμνησία»: όχι επειδή ο Ήλιος κυριολεκτικά διαθέτει μνήμη, αλλά επειδή η προηγούμενη ηλιακή δραστηριότητα φαίνεται να προσφέρει περιορισμένη προγνωστική πληροφορία για την επόμενη φάση.
Υπάρχει όμως και ο Κύκλος Gleissberg
Η εικόνα δεν είναι εντελώς χωρίς στοιχεία.
Οι ερευνητές μπορούν να εξετάσουν και πολύ μεγαλύτερες χρονικές διακυμάνσεις της ηλιακής δραστηριότητας, όπως ο Κύκλος Gleissberg, ο οποίος εκτείνεται περίπου σε 90 έως 100 χρόνια.
Ο συγκεκριμένος κύκλος θεωρείται ότι επηρεάζει τη συνολική ένταση της ηλιακής δραστηριότητας σε βάθος πολλών δεκαετιών.
Η ανοδική φάση που αποδίδεται στον Gleissberg αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο οι επόμενοι ηλιακοί κύκλοι να παρουσιάσουν αυξημένη δραστηριότητα σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν.
Αυτό όμως δεν αποτελεί ασφαλή πρόβλεψη για τον Κύκλο 26. Η ακριβής έντασή του παραμένει αβέβαιη και θα γίνει σαφέστερη μόνο όσο εξελίσσεται.
Γιατί μας ενδιαφέρει η συμπεριφορά του Ήλιου
Η πρόβλεψη της ηλιακής δραστηριότητας δεν αφορά μόνο την αστρονομία.
Ισχυρές ηλιακές εκρήξεις και εκτοξεύσεις στεμματικής μάζας μπορούν να δημιουργήσουν έντονα φαινόμενα διαστημικού καιρού, επηρεάζοντας δορυφόρους, συστήματα επικοινωνιών και πλοήγησης, αλλά και ηλεκτρικά δίκτυα στη Γη.
Γι’ αυτό οι επιστήμονες προσπαθούν εδώ και δεκαετίες να κατανοήσουν καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο ηλιακός κύκλος.
Η νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο του Όουλου προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι σε αυτό το δύσκολο παζλ. Και καθώς ο Κύκλος 25 οδεύει προς την ολοκλήρωσή του, το μεγάλο ερώτημα είναι πλέον τι θα αποκαλύψει ο Κύκλος 26.
Για την ώρα, η απάντηση παραμένει ανοιχτή και ο Ήλιος εξακολουθεί να κρύβει σημαντικά μυστικά για τη μελλοντική του συμπεριφορά.
