Βρετανία: Δημιουργούν «μίνι ανθρώπινα όργανα» από κύτταρα ασθενών – Πώς θα αλλάξουν τις δοκιμές φαρμάκων

Επιστήμονες στη Βρετανία προχωρούν σε ένα φιλόδοξο ερευνητικό πρόγραμμα που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο δοκιμάζονται νέα φάρμακα και μελετώνται οι ανθρώπινες ασθένειες, καλλιεργώντας μικροσκοπικά ανθρώπινα όργανα από κύτταρα ασθενών.

Τα λεγόμενα οργανοειδή αναμένεται να χρησιμοποιηθούν ως εργαστηριακά μοντέλα που θα επιτρέπουν στους ερευνητές να εξετάζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τον τρόπο με τον οποίο διαφορετικοί οργανισμοί ανταποκρίνονται σε ασθένειες και θεραπείες.

Η πρωτοβουλία, που αναπτύσσεται στο Κέιμπριτζ με τη χρηματοδότηση του βρετανικού Medical Research Council, έχει ως έναν από τους βασικούς στόχους της τον περιορισμό της χρήσης ζώων στην ιατρική έρευνα, χωρίς όμως να σημαίνει ότι τα πειράματα σε ζώα θα σταματήσουν πλήρως.

Όργανα μόλις ενός χιλιοστού

Οι επιστήμονες καλλιεργούν οργανοειδή εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία. Πρόκειται για τρισδιάστατες δομές που μπορούν να φτάνουν σε μέγεθος μόλις περίπου ένα χιλιοστό, διατηρώντας ωστόσο ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά πραγματικών ανθρώπινων οργάνων.

Αυτό που κάνει τη νέα προσέγγιση ιδιαίτερα σημαντική είναι ότι τα κύτταρα θα προέρχονται από τους ίδιους τους ασθενείς. Έτσι, οι ερευνητές θα μπορούν να δημιουργούν μοντέλα που αντανακλούν καλύτερα τις βιολογικές ιδιαιτερότητες συγκεκριμένων ανθρώπων.

Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούν να εξετάζουν πώς εξελίσσεται μια ασθένεια και, κυρίως, αν ένα υποψήφιο φάρμακο λειτουργεί πραγματικά και σε ποιους ασθενείς μπορεί να είναι αποτελεσματικό.

Γιατί στρέφονται σε ανθρώπινους ιστούς

Ένα από τα βασικά προβλήματα της παραδοσιακής έρευνας είναι ότι μια θεραπεία μπορεί να παρουσιάζει θετικά αποτελέσματα στα ζώα, αλλά να μην έχει την ίδια αποτελεσματικότητα όταν φτάσει στους ανθρώπους.

Ο Ματίας Ζίλμπαουερ, κλινικός καθηγητής παιδιατρικής γαστρεντερολογίας στο Cambridge Stem Cell Institute, υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη τεχνολογία μπορεί να αλλάξει σημαντικά τον τρόπο ανάπτυξης νέων φαρμάκων.

Όπως εξηγεί, τα οργανοειδή μπορούν να βοηθήσουν τους επιστήμονες να εντοπίζουν νωρίτερα ποια φάρμακα δεν λειτουργούν και να εξετάζουν εάν μια θεραπεία μπορεί να αντιστρέψει τις παθολογικές αλλαγές που παρατηρούνται σε έναν ασθενή ή σε μια συγκεκριμένη ομάδα ασθενών.

Ο ίδιος επισημαίνει ότι δεν θα καταργηθεί πλήρως η χρήση ζώων, καθώς υπάρχουν ακόμη ερευνητικά ερωτήματα που δεν μπορούν να εξεταστούν αποκλειστικά μέσα από τα νέα εργαστηριακά μοντέλα. Ωστόσο, όπως αναφέρει, η μείωση της χρήσης τους μπορεί να είναι σημαντική.

Μια «βιβλιοθήκη» ανθρώπινων οργανοειδών

Στο πλαίσιο του νέου προγράμματος, οι ερευνητές στο Κέιμπριτζ θα συνεργαστούν για τη δημιουργία μιας μεγάλης «βιβλιοθήκης» λειτουργικών ανθρώπινων οργανοειδών.

Τα μοντέλα αυτά θα μπορούν στη συνέχεια να χρησιμοποιούνται από ακαδημαϊκούς ερευνητές αλλά και από τη φαρμακευτική βιομηχανία για την ανάπτυξη και αξιολόγηση νέων θεραπειών.

Η λογική είναι ότι αντί να βασίζονται αποκλειστικά σε ένα ζωικό μοντέλο, οι επιστήμονες θα μπορούν να εξετάζουν ένα φάρμακο σε ανθρώπινα κύτταρα που έχουν διατηρήσει βασικά χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης ασθένειας.

Εκατομμύρια δοκιμές σε ζώα

Η προσπάθεια αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της μεγάλης έκτασης των πειραμάτων σε ζώα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται για τη Βρετανία, 2,54 εκατομμύρια διαδικασίες σε ζώα πραγματοποιήθηκαν το 2025, αριθμός μειωμένος κατά 3,8% σε σχέση με το 2024.

Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων χρησιμοποιήθηκαν ποντίκια, αρουραίοι, ψάρια και πτηνά, ενώ μικρότερο ποσοστό αφορούσε προστατευόμενα είδη, μεταξύ των οποίων σκύλους, γάτες, άλογα και πιθήκους.

Η ανάπτυξη των οργανοειδών αποτελεί έτσι μία από τις προσπάθειες για τη σταδιακή αντικατάσταση μέρους αυτών των δοκιμών, όπου αυτό είναι επιστημονικά εφικτό.

Τι μπορεί να αλλάξει στην ιατρική έρευνα

Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της νέας τεχνολογίας είναι ότι επιτρέπει στους επιστήμονες να μελετούν ανθρώπινο βιολογικό υλικό αντί να προσπαθούν να προβλέψουν αποκλειστικά την ανθρώπινη αντίδραση μέσα από ένα διαφορετικό είδος.

Παράλληλα, η δυνατότητα δημιουργίας οργανοειδών από κύτταρα διαφορετικών ασθενών θα μπορούσε να ενισχύσει την εξατομικευμένη ιατρική, καθώς οι ερευνητές θα έχουν τη δυνατότητα να συγκρίνουν τις αντιδράσεις διαφορετικών οργανισμών στην ίδια θεραπεία.

Πρόκειται, επομένως, για μια τεχνολογία που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, αλλά οι επιστήμονες θεωρούν ότι μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για την ανάπτυξη φαρμάκων με μεγαλύτερη ακρίβεια και παράλληλα να περιορίσει, όπου είναι δυνατό, την ανάγκη για πειράματα σε ζώα.