
Η ιστορία της ανθρωπότητας δεν είναι μια συνεχής γραμμική πορεία, αλλά μια αλληλουχία πολιτισμών που εμφανίστηκαν, αναπτύχθηκαν και σε πολλές περιπτώσεις εξαφανίστηκαν. Αρκετοί από αυτούς τους πολιτισμούς παραμένουν μέχρι σήμερα μυστήριο, καθώς δεν είναι ξεκάθαρο τι ακριβώς οδήγησε στην κατάρρευσή τους.
Ένας από τους πιο γνωστούς «χαμένους πολιτισμούς» είναι ο πολιτισμός των Μάγια στην Κεντρική Αμερική. Οι Μάγια είχαν αναπτύξει προηγμένα μαθηματικά, αστρονομία, ημερολόγια και μεγάλες πόλεις όπως το Τικάλ και το Παλένκε. Παρόλα αυτά, γύρω στον 9ο αιώνα μ.Χ., πολλές από τις μεγάλες πόλεις εγκαταλείφθηκαν. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η κατάρρευση οφείλεται σε συνδυασμό παραγόντων, όπως ξηρασία, πόλεμοι μεταξύ πόλεων και υπερπληθυσμός.
Ένας άλλος χαμένος πολιτισμός είναι ο πολιτισμός της Μινωικής Κρήτης. Ο μινωικός πολιτισμός ήταν ένας από τους πιο προηγμένους της Εποχής του Χαλκού στο Αιγαίο, με μεγάλα παλάτια όπως της Κνωσού και της Φαιστού. Η καταστροφή του συνδέεται με την έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας (Σαντορίνη) περίπου το 1600 π.Χ., η οποία προκάλεσε τσουνάμι και μεγάλες καταστροφές στο Αιγαίο.
Πολύ σημαντικός ήταν και ο πολιτισμός των Ινδών της κοιλάδας του Ινδού (Harappa – Mohenjo-Daro), που αναπτύχθηκε περίπου το 2500 π.Χ. στο σημερινό Πακιστάν και Ινδία. Οι πόλεις τους είχαν αποχετευτικό σύστημα, πολεοδομικό σχεδιασμό και δρόμους σε κανονική διάταξη. Ο πολιτισμός αυτός εξαφανίστηκε περίπου το 1900 π.Χ., πιθανότατα λόγω κλιματικών αλλαγών και μετακίνησης ποταμών.
Ένας ακόμη πολιτισμός που εξαφανίστηκε μυστηριωδώς είναι ο πολιτισμός του Νησιού του Πάσχα. Οι κάτοικοι κατασκεύασαν τα γνωστά πέτρινα αγάλματα Moai, όμως γύρω στον 17ο αιώνα ο πληθυσμός κατέρρευσε, πιθανότατα λόγω αποψίλωσης των δασών, πείνας και κοινωνικών συγκρούσεων.
Φυσικά, όταν μιλάμε για χαμένους πολιτισμούς, πολλοί αναφέρουν και την Ατλαντίδα, την οποία περιέγραψε ο Πλάτωνας. Δεν υπάρχει ιστορική απόδειξη ότι υπήρξε πραγματικά, όμως πολλοί ερευνητές πιστεύουν ότι ο μύθος ίσως βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα, όπως η καταστροφή της Σαντορίνης.
Οι χαμένοι πολιτισμοί δείχνουν ότι ακόμη και μεγάλες και προηγμένες κοινωνίες μπορούν να καταρρεύσουν λόγω φυσικών καταστροφών, πολέμων, οικονομικών προβλημάτων ή περιβαλλοντικών αλλαγών. Η ιστορία τους αποτελεί υπενθύμιση ότι κανένας πολιτισμός δεν είναι αιώνιος.