Good life
Μπορεί να βλέπεις έναν άνθρωπο καθημερινά, να γνωρίζεις τη φωνή του, τον τρόπο που περπατά και τις κινήσεις του και παρ’ όλα αυτά, κοιτάζοντας το πρόσωπό του, να μην μπορείς να καταλάβεις ποιος είναι.
Αυτό ακριβώς συμβαίνει σε ανθρώπους με προσωπαγνωσία, μια διαταραχή αναγνώρισης προσώπων που είναι γνωστή και ως «τύφλωση προσώπων» ή face blindness.
Το εντυπωσιακό είναι ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται απαραίτητα στην όραση. Ο άνθρωπος μπορεί να βλέπει κανονικά τα μάτια, τη μύτη, το στόμα και τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά. Η δυσκολία εμφανίζεται όταν ο εγκέφαλος πρέπει να συνδυάσει αυτές τις πληροφορίες και να αναγνωρίσει την ταυτότητα που βρίσκεται πίσω από το πρόσωπο.
Μπορεί να μην αναγνωρίσουν ακόμη και τον εαυτό τους
Η ένταση της προσωπαγνωσίας διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Σε πιο ήπιες περιπτώσεις, κάποιος δυσκολεύεται να αναγνωρίσει ανθρώπους που δεν συναντά συχνά ή χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να καταλάβει ποιον έχει απέναντί του.
Σε σοβαρότερες περιπτώσεις, όμως, μπορεί να μην αναγνωρίσει αμέσως έναν στενό φίλο, έναν συγγενή ή ακόμη και το δικό του πρόσωπο σε μια φωτογραφία ή στον καθρέφτη.
Γι’ αυτό πολλοί αναπτύσσουν διαφορετικές στρατηγικές. Αναγνωρίζουν τους ανθρώπους από τη φωνή, το χτένισμα, τα ρούχα, το περπάτημα, τα κοσμήματα ή κάποια χαρακτηριστική κίνηση.
Έτσι, ένας άνθρωπος μπορεί να μην καταλάβει ποιος βρίσκεται απέναντί του μέχρι εκείνος να μιλήσει.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο
Η αναγνώριση ενός προσώπου είναι πολύ πιο περίπλοκη διαδικασία από όσο φαίνεται.
Ο εγκέφαλος διαθέτει ένα ολόκληρο δίκτυο περιοχών που συμμετέχουν στην επεξεργασία των χαρακτηριστικών ενός προσώπου και στη σύνδεσή τους με τις αναμνήσεις μας. Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο φαίνεται να έχει η ατρακτοειδής έλικα, καθώς και περιοχές του κροταφικού και του ινιακού λοβού, κυρίως στο δεξί ημισφαίριο.
Με απλά λόγια, δεν αρκεί ο εγκέφαλος να «δει» ένα πρόσωπο. Πρέπει να συγκρίνει αυτό που βλέπει με πληροφορίες που έχει αποθηκεύσει και να καταλήξει σχεδόν ακαριαία: «Αυτός είναι ο συγκεκριμένος άνθρωπος».
Στην προσωπαγνωσία, κάποιο στάδιο αυτής της διαδικασίας δεν λειτουργεί φυσιολογικά.
Κάποιοι ζουν με αυτή από παιδιά
Υπάρχουν δύο βασικές μορφές προσωπαγνωσίας.
Η αναπτυξιακή προσωπαγνωσία εμφανίζεται από πολύ μικρή ηλικία, χωρίς να έχει προηγηθεί κάποιος εμφανής εγκεφαλικός τραυματισμός. Υπάρχουν μάλιστα ενδείξεις ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει οικογενειακή ή γενετική συνιστώσα.
Υπάρχει όμως και η επίκτητη προσωπαγνωσία, η οποία μπορεί να εμφανιστεί μετά από βλάβη στον εγκέφαλο. Έχει καταγραφεί μεταξύ άλλων μετά από εγκεφαλικά επεισόδια και κρανιοεγκεφαλικούς τραυματισμούς, αλλά και σε ορισμένες νευρολογικές ή νευροεκφυλιστικές παθήσεις.
Μια καθημερινότητα γεμάτη μικρές παγίδες
Για κάποιον με έντονη προσωπαγνωσία, ακόμη και απλές κοινωνικές καταστάσεις μπορεί να γίνουν δύσκολες.
Μπορεί να περάσει δίπλα από έναν γνωστό χωρίς να τον χαιρετήσει, να χάσει τον σύντροφό του μέσα σε ένα πλήθος ή να δυσκολεύεται να παρακολουθήσει μια ταινία επειδή δεν ξεχωρίζει εύκολα τους χαρακτήρες.
Και ίσως αυτό είναι το πιο παράξενο στοιχείο της προσωπαγνωσίας: τα μάτια βλέπουν το γνώριμο πρόσωπο, αλλά ο εγκέφαλος δεν καταφέρνει πάντα να του δώσει όνομα.
