Ενέργεια
Σε λιγότερο από δύο μήνες, η παγκόσμια οικονομία έχασε πετρέλαιο αξίας άνω των 50 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του παρόχου ανάλυσης εμπορευμάτων Kpler.
Αυτό που ξεκίνησε ως γεωπολιτική κρίση στο Στενό του Hormuz μετατράπηκε γρήγορα στη μεγαλύτερη διακοπή εφοδιασμού πετρελαίου της σύγχρονης ιστορίας, ανατρέποντας όλες τις προβλέψεις για το 2026.
Το φθινόπωρο, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) προέβλεπε πλεόνασμα προσφοράς έως και 4 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα – σχεδόν το 4% της παγκόσμιας ζήτησης.
Σήμερα, αντί για πλεόνασμα, επικρατεί φυσική έλλειψη.
Ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ κόστισε πάνω από 500 εκατομμύρια βαρέλια. Σύμφωνα με τη Wood Mackenzie, αυτό ισοδυναμεί με την παύση όλων των αερομεταφορών παγκοσμίως για δέκα εβδομάδες ή των οδικών μετακινήσεων για έντεκα εβδομάδες.
Η διακίνηση μέσω του στενού κατέρρευσε από τα προ κρίσης επίπεδα των 19,8-20 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα σε μόλις 0,5 εκατομμύριο.
Τα παγκόσμια αποθέματα συρρικνώθηκαν κατά 45 εκατομμύρια βαρέλια, ενώ η Citi Bank προειδοποιεί ότι μέχρι το τέλος Ιουνίου θα προστεθούν άλλα 400 εκατομμύρια βαρέλια λόγω διαταραγμένων εφοδιαστικών αλυσίδων και πτώσης παραγωγής.
Άμεσο πλήγμα στις χώρες του Κόλπου
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι πετρελαιοπαραγωγικές χώρες του Περσικού Κόλπου, που εξαρτώνται απόλυτα από τα δεξαμενόπλοια μέσω του Hormuz.
Τον Μάρτιο, οι αραβικές χώρες έχαναν 8 εκατομμύρια βαρέλια παραγωγής ημερησίως, τόσο από τον αποκλεισμό όσο και από άμεσες ζημιές σε υποδομές.
Το Κατάρ είδε την παραγωγή πετρελαίου και συμπυκνωμάτων να καταρρέει κατά 80% (σε 370.000 βαρέλια/ημέρα).
Η Qatar Energy σταμάτησε πλήρως την παραγωγή LNG, κήρυξε κατάσταση ανωτέρας βίας και έχασε το 20% της εξαγωγικής της ικανότητας.
Η αποκατάσταση υπολογίζεται σε 3-5 χρόνια.
Το Ιράκ μείωσε την παραγωγή κατά τα δύο τρίτα, το Κουβέιτ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατά το ήμισυ, ενώ η Σαουδική Αραβία κατά 23%.
Οι χερσαίες και θαλάσσιες δεξαμενές υπερχείλισαν, αναγκάζοντας τις χώρες να κόψουν ακόμα περισσότερο την παραγωγή.
Η Ασία σε απόγνωση – η Ρωσία γίνεται «σανίδα σωτηρίας»
Τις μεγαλύτερες απώλειες υπέστησαν οι χώρες της Ασίας, που πριν την κρίση δέχονταν το 84% του αργού και το 83% του LNG που περνούσε από το στενό.
Η Ρωσία, εκμεταλλευόμενη την προσωρινή χαλάρωση κυρώσεων, αύξησε δραματικά τις εξαγωγές της:Στην Ινδία έφτασε τα 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως (διπλάσια από τον Φεβρουάριο).
Η Νότια Κορέα έλαβε τις πρώτες παρτίδες, ενώ Φιλιππίνες, Ταϊλάνδη, Ινδονησία, Βιετνάμ και Σρι Λάνκα άνοιξαν στρατηγικά αποθέματα και διαπραγματεύονται μακροπρόθεσμα συμβόλαια με τη Μόσχα.
Ρωσικό πετρέλαιο διοχετεύτηκε και μέσω Κίνας σε μικρές ποσότητες προς τη Νότια Ασία, ενώ οι εξαγωγές προς την Κίνα παρέμειναν σταθερές στα 1,8 εκατομμύρια βαρέλια/ημέρα.
Ευρώπη σε σοκ: ντίζελ, φυσικό αέριο και… αεροπορία
Στην Ευρώπη, που κάλυπτε το 5% του πετρελαίου και το 13% του LNG της από τη διαδρομή αυτή, η κρίση χτύπησε πρώτα το ντίζελ και το φυσικό αέριο.
Τον Μάρτιο η τιμή του αερίου στην ΕΕ αυξήθηκε κατά 50%, ξεπερνώντας τα 600 δολάρια ανά χίλια κυβικά μέτρα.
Οι εισαγωγές ρωσικού LNG από το Yamal αυξήθηκαν κατά 17% (5 εκατ. τόνοι μόνο τον Μάρτιο).
Το συνολικό ενεργειακό κόστος για την ΕΕ εκτιμάται ήδη στα 24 δισ. ευρώ (περίπου 500 εκατ. ευρώ την ημέρα), σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Πιο δραματική είναι η κατάσταση στην αεροπορία και τον τουρισμό. Οι τιμές των αεροπορικών καυσίμων έχουν διπλασιαστεί από την αρχή του έτους.
Η Μεγάλη Βρετανία, η Γερμανία, η Αυστραλία, το Χονγκ Κονγκ και η Γαλλία είναι οι μεγαλύτεροι εισαγωγείς jet fuel παγκοσμίως.
Οι ειδικοί προειδοποιούν για μαζικές ακυρώσεις πτήσεων, αύξηση κόστους και πιθανά περιοριστικά μέτρα στην εναέρια κυκλοφορία.
Ο Ευρωπαίος επίτροπος Μεταφορών και Τουρισμού, Απόστολος Τζιτζικώστας, μιλώντας στο 11ο Οικονομικό Forum των Δελφών, ήταν σαφής: τα αποθέματα αεροπορικών καυσίμων επαρκούν μόνο μέχρι τις αρχές Ιουνίου 2026.
Τα στρατηγικά αποθέματα της ΕΕ καλύπτουν 90 ημέρες, αλλά η αγορά προμηθεύεται σε «τρελές» τιμές.
Αν το στενό δεν ανοίξει, εξετάζονται συντονισμένα μέτρα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
«Δεν είναι θεραπεία, μόνο παυσίπονο»
Ο επικεφαλής του IEA, Fatih Birol, ξεκαθάρισε ότι ακόμα και η απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα των 32 μελών δεν λύνει το πρόβλημα:
«Μειώνει μόνο τον πόνο. Η μόνη πραγματική λύση είναι το άνοιγμα του Στενού του Hormuz».
Τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια έχουν μπει σε λειτουργία «max jet mode».
Η Shell ανακοίνωσε ότι το μεγαλύτερο εργοστάσιό της στο Ρότερνταμ, όπως και όλα τα διυλιστήρια της Ευρώπης, παράγουν πλέον όσο περισσότερο jet fuel γίνεται.
Η Ευρώπη στρέφεται εναγωνίως προς Νιγηρία και ΗΠΑ, αλλά όλοι γνωρίζουν ότι η κρίση θα συνεχίσει να πιέζει μέχρι να αποκατασταθεί η ναυσιπλοΐα στον Κόλπο.
Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται πλέον σε κατάσταση πολιορκίας.
Το ερώτημα δεν είναι πια «πόσο θα διαρκέσει», αλλά «πόσο θα αντέξουμε».
