X-Files
Μόλις πέσει η νύχτα στο ινδονησιακό νησί της Ιάβας, ένα ηφαίστειο αποκαλύπτει ένα από τα πιο παράξενα θεάματα της φύσης. Ανάμεσα στα πετρώματα του κρατήρα εμφανίζονται έντονες ηλεκτρικές μπλε φλόγες, ενώ σε ορισμένα σημεία φωτεινά ρυάκια μοιάζουν να κυλούν στις πλαγιές.
Οι εικόνες από το Kawah Ijen έχουν κάνει πολλούς να πιστεύουν ότι πρόκειται για ένα σπάνιο ηφαίστειο που βγάζει μπλε λάβα.
Στην πραγματικότητα, όμως, η εξήγηση είναι διαφορετική – και εξίσου εντυπωσιακή.
Η λάβα δεν είναι μπλε. Αυτό που καίγεται είναι το θείο.
Τι δημιουργεί τις μπλε φλόγες
Το Kawah Ijen βρίσκεται στην ανατολική Ιάβα και αποτελεί μέρος ενός μεγάλου ηφαιστειακού συμπλέγματος. Στον ενεργό κρατήρα του υπάρχει μια σχεδόν ενός χιλιομέτρου λίμνη με εξαιρετικά όξινο νερό, ενώ γύρω της βρίσκονται ενεργές φουμαρόλες και σημαντικές αποθέσεις θείου.
Από ρωγμές του εδάφους απελευθερώνονται θερμά ηφαιστειακά αέρια πλούσια σε ενώσεις του θείου. Όταν τα θερμά αέρια έρθουν σε επαφή με το οξυγόνο της ατμόσφαιρας και αναφλεγούν, δημιουργούνται οι χαρακτηριστικές μπλε φλόγες.
Σύμφωνα με την εξήγηση που έχει δώσει ο φωτογράφος ηφαιστείων Olivier Grunewald στο Smithsonian, η ανάφλεξη των θειούχων αερίων μπορεί να συμβεί σε θερμοκρασίες πάνω από περίπου 360°C, ενώ τα αέρια που αναδύονται στο Ijen μπορούν να φτάσουν σε πολύ υψηλότερες θερμοκρασίες.
Γιατί μοιάζει σαν να κυλά μπλε λάβα
Εδώ βρίσκεται το στοιχείο που κάνει τις εικόνες τόσο εντυπωσιακές.
Το θείο μπορεί να συμπυκνωθεί, να λιώσει και να κυλήσει στις πλαγιές. Όταν το λιωμένο θείο συνεχίζει να καίγεται καθώς κινείται, δημιουργείται η ψευδαίσθηση ότι από το ηφαίστειο κατεβαίνουν ποτάμια μπλε λάβας.
Δεν πρόκειται όμως για διαφορετικό είδος μάγματος.
Η πραγματική λάβα εξακολουθεί να έχει τις γνώριμες θερμές αποχρώσεις του κόκκινου και του πορτοκαλί. Το μπλε χρώμα προέρχεται από την καύση του θείου.
Γι’ αυτό και το φαινόμενο είναι τόσο εντυπωσιακό τη νύχτα. Στο φως της ημέρας η σχετικά αμυδρή μπλε λάμψη χάνεται και το θέαμα είναι πολύ δυσκολότερο να διακριθεί.
Ένας κρατήρας γεμάτος θείο
Το Ijen είναι εδώ και δεκαετίες γνωστό και για κάτι πολύ διαφορετικό: την εξόρυξη θείου.
Ηφαιστειακά αέρια οδηγούνται μέσω σωληνώσεων, ψύχονται και δημιουργούν κίτρινες αποθέσεις στερεού θείου. Εργάτες σπάνε στη συνέχεια τις αποθέσεις και μεταφέρουν το υλικό έξω από τον κρατήρα. Η μακρόχρονη αυτή δραστηριότητα έχει καταγραφεί και από το Global Volcanism Program του Smithsonian.
Το εντυπωσιακό τοπίο κρύβει όμως και πραγματικούς κινδύνους.
Οι εκπομπές διοξειδίου του θείου και άλλων ηφαιστειακών αερίων μπορούν να δημιουργήσουν επικίνδυνες συγκεντρώσεις για όσους βρίσκονται στον κρατήρα. Σύγχρονη επιστημονική μελέτη για το Ijen επισημαίνει τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν τόσο οι εργαζόμενοι όσο και οι επισκέπτες από την έκθεση στα αέρια.
Η λίμνη που κάνει το τοπίο ακόμη πιο απόκοσμο
Σαν να μην έφταναν οι μπλε φλόγες, στο εσωτερικό του Kawah Ijen βρίσκεται μια μεγάλη γαλαζοπράσινη όξινη λίμνη.
Το Smithsonian Global Volcanism Program την περιγράφει ως λίμνη σχεδόν ενός χιλιομέτρου μέσα στον ιστορικά ενεργό κρατήρα, ο οποίος έχει παρουσιάσει και φρεατικές εκρήξεις.
Ο συνδυασμός είναι σχεδόν εξωπραγματικός: γαλαζοπράσινο νερό, κίτρινες αποθέσεις θείου, πυκνοί καπνοί και, μόλις σκοτεινιάσει, μπλε φωτιά να εμφανίζεται μέσα από τις ρωγμές των πετρωμάτων.
Το μυστήριο έχει εξήγηση
Οι εικόνες του Ijen μοιάζουν τόσο παράξενες ώστε για χρόνια αναπαράγονται στο διαδίκτυο με περιγραφές για «μπλε λάβα». Αυτό όμως είναι το λάθος.
Δεν αλλάζει χρώμα το μάγμα και δεν υπάρχει κάποια μυστηριώδης μπλε λάβα στο εσωτερικό του ηφαιστείου.
Είναι η καύση του θείου που δημιουργεί το μπλε φως. Και όταν το λιωμένο θείο κυλά ενώ εξακολουθεί να καίγεται, το αποτέλεσμα μπορεί να μοιάζει με ένα φωτεινό μπλε ποτάμι που κατεβαίνει μέσα στη νύχτα.
Ένα φαινόμενο απολύτως φυσικό, αλλά τόσο ασυνήθιστο ώστε ακόμη και γνωρίζοντας την επιστημονική εξήγηση, οι εικόνες εξακολουθούν να μοιάζουν σαν να προέρχονται από άλλον πλανήτη.
