Το σπάνιο «φαινόμενο του Λαζάρου»: Μπορεί ένας νεκρός να αποκτήσει ξανά σφυγμό χωρίς ανάνηψη;

Το σπάνιο «φαινόμενο του Λαζάρου» περιγράφει περιπτώσεις στις οποίες ένας άνθρωπος που έχει υποστεί καρδιακή ανακοπή και θεωρείται ότι δεν ανταποκρίθηκε στην ανάνηψη εμφανίζει ξανά αυτόματα σφυγμό, αφού έχουν σταματήσει οι προσπάθειες καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης (ΚΑΡΠΑ).

Το φαινόμενο είναι γνωστό στην ιατρική βιβλιογραφία ως αυτόματη επάνοδος της αυτόματης κυκλοφορίας (autoresuscitation) και έχει καταγραφεί σε επιστημονικές δημοσιεύσεις.

Δεν πρόκειται, ωστόσο, για πραγματική «ανάσταση» ενός ανθρώπου του οποίου ο θάνατος έχει καταστεί μη αναστρέψιμος.

Αντίθετα, αφορά την καθυστερημένη επανεμφάνιση σημείων κυκλοφορίας έπειτα από καρδιακή ανακοπή και αποτυχημένη προσπάθεια ανάνηψης.

Πόσο σπάνιο είναι το φαινόμενο του Λαζάρου;

Μια ανασκόπηση της επιστημονικής βιβλιογραφίας, που δημοσιεύθηκε το 2023, εντόπισε 76 περιστατικά αυτόματης επανόδου της κυκλοφορίας σε ιατρικές δημοσιεύσεις έως το τέλος του 2022. Οι περιπτώσεις προέρχονταν από 27 χώρες.

Σε άλλη ανασκόπηση, η οποία εξέτασε 65 περιστατικά που είχαν δημοσιευθεί έως το 2018, 18 ασθενείς, δηλαδή περίπου το 28%, παρουσίασαν πλήρη ανάρρωση. Τα δεδομένα αυτά προέρχονται από μεμονωμένες αναφορές περιστατικών και δεν επιτρέπουν να υπολογιστεί με ακρίβεια πόσο συχνά συμβαίνει το φαινόμενο στον γενικό πληθυσμό.

Στις περισσότερες καταγεγραμμένες περιπτώσεις, η επάνοδος της κυκλοφορίας παρατηρήθηκε μέσα στα πρώτα λεπτά μετά τη διακοπή της ΚΑΡΠΑ.

Σε ανασκόπηση 76 περιστατικών, ο διάμεσος χρόνος μέχρι την αυτόματη επάνοδο της κυκλοφορίας ήταν πέντε λεπτά.

Γιατί μπορεί να επανέλθει ο σφυγμός;

Οι ακριβείς μηχανισμοί δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως. Οι επιστήμονες έχουν προτείνει αρκετές πιθανές εξηγήσεις, χωρίς να έχει αποδειχθεί ότι μία από αυτές εξηγεί όλες τις περιπτώσεις.

Μία από τις βασικές θεωρίες αφορά την αυξημένη πίεση μέσα στον θώρακα κατά τη διάρκεια της ανάνηψης. Εάν παγιδευτεί υπερβολικός αέρας στους πνεύμονες, η πίεση μπορεί να εμποδίσει την επιστροφή του αίματος στην καρδιά.

Όταν σταματήσει η ΚΑΡΠΑ και μειωθεί η πίεση, η ροή του αίματος προς την καρδιά μπορεί να βελτιωθεί και, υπό ορισμένες συνθήκες, να συμβάλει στην επάνοδο της κυκλοφορίας.

Μια άλλη πιθανή εξήγηση σχετίζεται με την καθυστερημένη δράση φαρμάκων που χορηγούνται κατά την ανάνηψη.

Όταν η κυκλοφορία είναι εξαιρετικά περιορισμένη, τα φάρμακα μπορεί να μην φτάνουν εγκαίρως στην καρδιά. Εάν η κυκλοφορία βελτιωθεί, η δράση τους ενδέχεται να γίνει αντιληπτή αργότερα.

Οι συγκεκριμένοι μηχανισμοί αποτελούν πιθανές εξηγήσεις και όχι οριστικά αποδεδειγμένη αιτία για κάθε περιστατικό.

Γιατί πήρε το όνομα «φαινόμενο του Λαζάρου»;

Η ονομασία προέρχεται από τη βιβλική αφήγηση του Λαζάρου, τον οποίο, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο του Ιωάννη, ο Ιησούς επανέφερε στη ζωή αφού είχε πεθάνει.

Ο ιατρικός όρος καθιερώθηκε το 1993 από τον γιατρό J.G. Bray, ο οποίος τον χρησιμοποίησε για να περιγράψει την αυτόματη επάνοδο της κυκλοφορίας μετά τη διακοπή της ανάνηψης.

Το πρώτο σχετικό περιστατικό είχε περιγραφεί στην ιατρική βιβλιογραφία το 1982.

Τι σημαίνει για την επιβεβαίωση του θανάτου;

Το φαινόμενο υπογραμμίζει τη σημασία της προσεκτικής παρακολούθησης μετά τη διακοπή των προσπαθειών ανάνηψης.

Οι επιστημονικές ανασκοπήσεις επισημαίνουν ότι η συνεχής παρακολούθηση των ζωτικών σημείων και η τήρηση κατάλληλων ιατρικών διαδικασιών είναι σημαντικές για να εντοπιστεί τυχόν καθυστερημένη επάνοδος της κυκλοφορίας.

Σε ανασκόπηση του 2020, οι ερευνητές πρότειναν συνεχή παρακολούθηση για τουλάχιστον δέκα λεπτά μετά τη διακοπή της ΚΑΡΠΑ, ως μέτρο που μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση τέτοιων περιστατικών.

Η ακριβής πρακτική εξαρτάται από τις ισχύουσες οδηγίες και το κλινικό πλαίσιο.

Το φαινόμενο του Λαζάρου παραμένει σπάνιο και δεν αποτελεί ένδειξη ότι ένας άνθρωπος μπορεί να επιστρέψει στη ζωή μετά από επιβεβαιωμένο, μη αναστρέψιμο θάνατο.

Αποτελεί, όμως, ένα σημαντικό ιατρικό φαινόμενο που υπενθυμίζει πόσο σύνθετη μπορεί να είναι η αξιολόγηση της καρδιακής λειτουργίας μετά από μια ανακοπή.