Το περιστατικό Vela: Η μυστηριώδης διπλή λάμψη που ίσως έκρυβε μια μυστική πυρηνική δοκιμή

Στις 22 Σεπτεμβρίου 1979, ένας αμερικανικός δορυφόρος παρακολούθησης κατέγραψε κάτι εξαιρετικά ανησυχητικό πάνω από τον Νότιο Ατλαντικό. Μια διπλή λάμψη.

Δεν επρόκειτο όμως για έναν οποιονδήποτε δορυφόρο. Ο Vela 6911 αποτελούσε μέρος του αμερικανικού συστήματος δορυφόρων που χρησιμοποιούνταν για τον εντοπισμό πυρηνικών δοκιμών.

Και οι αισθητήρες του είχαν καταγράψει ένα οπτικό μοτίβο που μπορούσε να παραπέμπει σε ατμοσφαιρική πυρηνική έκρηξη.

Το περιστατικό θα έμενε στην ιστορία ως Vela Incident και σχεδόν μισό αιώνα αργότερα εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της πυρηνικής εποχής.

Η διπλή λάμψη που σήμανε συναγερμό

Οι δορυφόροι Vela διέθεταν ειδικούς αισθητήρες, γνωστούς ως «bhangmeters», σχεδιασμένους για να αναγνωρίζουν χαρακτηριστικά οπτικά σήματα πυρηνικών εκρήξεων.

Το σήμα της 22ας Σεπτεμβρίου ήταν αρκετά ύποπτο ώστε να κινητοποιήσει τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών.

Μια ομάδα τριών διακεκριμένων επιστημόνων που εξέτασε τα δεδομένα υπό την αιγίδα της CIA κατέληξε ότι τα σήματα ήταν συμβατά με την ανίχνευση πυρηνικής έκρηξης στην ατμόσφαιρα. Ταυτόχρονα όμως σημείωσε ότι οι δύο αισθητήρες του δορυφόρου δεν είχαν δώσει τόσο συνεπή δεδομένα όσο σε προηγούμενες περιπτώσεις.

Και κάπου εκεί άρχισε η διαμάχη.

Η CIA έβλεπε πυρηνική δοκιμή

Αποχαρακτηρισμένα έγγραφα που δημοσιοποιήθηκαν πολλά χρόνια αργότερα αποκάλυψαν πόσο σοβαρά αντιμετώπιζαν το περιστατικό ορισμένες αμερικανικές υπηρεσίες.

Σύμφωνα με εκτίμηση της CIA στα τέλη του 1979, η πιθανότητα να είχε πραγματοποιηθεί πυρηνική δοκιμή ξεπερνούσε το 90%. Παράλληλα, αξιωματούχοι του υπουργείου Ενέργειας, του υπουργείου Άμυνας και άλλων υπηρεσιών θεωρούσαν επίσης πιθανό ότι είχε σημειωθεί πυρηνική έκρηξη.

Υπήρχαν μάλιστα και ενδείξεις που φάνηκαν να ενισχύουν το σενάριο. Το Αστεροσκοπείο του Arecibo στο Πουέρτο Ρίκο είχε καταγράψει μια διαταραχή στην ιονόσφαιρα την ίδια ημέρα, η οποία θεωρήθηκε από ορισμένους ειδικούς συμβατή με επιπτώσεις που είχαν παρατηρηθεί μετά από προηγούμενες πυρηνικές δοκιμές.

Όμως ο Λευκός Οίκος δεν πείστηκε.

Κι αν ήταν ένας μετεωροειδής;

Η κυβέρνηση του Jimmy Carter συγκρότησε επιστημονική επιτροπή υπό τον καθηγητή του MIT Jack Ruina για να εξετάσει τα δεδομένα.

Η επιτροπή δεν μπόρεσε να αποδείξει ότι είχε σημειωθεί πυρηνική έκρηξη και τελικά έκρινε ότι το σήμα πιθανότατα δεν προερχόταν από πυρηνικό γεγονός. Μεταξύ των πιθανών εναλλακτικών εξηγήσεων εξετάστηκε η περίπτωση ενός μικρού μετεωροειδούς ή διαστημικού αντικειμένου που δημιούργησε ένα ασυνήθιστο οπτικό φαινόμενο κοντά στον δορυφόρο.

Το πρόβλημα ήταν ότι ούτε αυτή η εξήγηση έκλεισε οριστικά την υπόθεση.

Η απουσία ξεκάθαρων ραδιενεργών καταλοίπων χρησιμοποιήθηκε ως επιχείρημα εναντίον της πυρηνικής εκδοχής. Έρευνες στη Νέα Ζηλανδία για πιθανά προϊόντα σχάσης δεν έδωσαν τελικά ισχυρή επιβεβαίωση, με αμερικανική τεχνική αξιολόγηση να χαρακτηρίζει τα σχετικά στοιχεία αδύναμα.

Το μεγάλο ερώτημα: Αν ήταν βόμβα, ποιος την πυροδότησε;

Αν πράγματι πραγματοποιήθηκε πυρηνική δοκιμή, τότε ξεκινά το πιο πολιτικά εκρηκτικό κομμάτι της ιστορίας.

Σε απόρρητες αμερικανικές αναλύσεις εξετάστηκαν διάφορα ενδεχόμενα, μεταξύ των οποίων η Νότια Αφρική, το Ισραήλ, η Ινδία και το Πακιστάν, καθώς και το σενάριο μιας κοινής ισραηλινο-νοτιοαφρικανικής δοκιμής.

Ιδιαίτερα η πιθανή σύνδεση Ισραήλ και Νότιας Αφρικής αποτέλεσε για δεκαετίες αντικείμενο ερευνών και θεωριών. Δεν υπάρχει όμως δημόσια διαθέσιμη απόδειξη που να επιτρέπει να δηλώσουμε με βεβαιότητα ότι κάποια συγκεκριμένη χώρα πραγματοποίησε τη δοκιμή.

Και αυτή η λεπτομέρεια είναι σημαντική, γιατί η υπόθεση συχνά παρουσιάζεται σήμερα στο διαδίκτυο σαν να έχει ήδη λυθεί.

Δεν έχει.

Μια λάμψη που δεν έσβησε ποτέ πραγματικά

Αποχαρακτηρισμένα έγγραφα έδειξαν ότι η διαφωνία στο εσωτερικό των ΗΠΑ ήταν πολύ βαθύτερη από όσο γνώριζε τότε το κοινό. Από τη μία πλευρά υπήρχαν επιστήμονες και υπηρεσίες πληροφοριών που θεωρούσαν τα στοιχεία συμβατά με πυρηνική έκρηξη. Από την άλλη, η επιστημονική επιτροπή του Λευκού Οίκου έκρινε ότι δεν υπήρχαν αρκετά στοιχεία για ένα τέτοιο συμπέρασμα.

Και γι’ αυτό το Vela Incident παραμένει τόσο συναρπαστικό.

Δεν βασίζεται σε μια ιστορία κάποιου που είδε ένα περίεργο φως στον ουρανό.

Υπήρξε πραγματικός δορυφόρος. Υπήρξαν πραγματικοί αισθητήρες. Υπήρξε πραγματικό σήμα. Υπήρξαν απόρρητες έρευνες και κυβερνητικές διαφωνίες.

Αυτό που δεν μάθαμε ποτέ με απόλυτη βεβαιότητα είναι τι ακριβώς συνέβη εκείνη τη νύχτα πάνω από τον Νότιο Ατλαντικό.

Μια παράξενη σύμπτωση φυσικών φαινομένων;

Ένα σφάλμα ή ασυνήθιστο γεγονός που ξεγέλασε τους αισθητήρες;

Ή μια μυστική πυρηνική έκρηξη που κάποιος ήθελε να πραγματοποιήσει χωρίς να μάθει ποτέ ο κόσμος ποιος πάτησε το κουμπί;

Tags: