Διάστημα
Έναν τεράστιο κρατήρα εντόπισαν επιστήμονες στη Σελήνη, με διάμετρο περίπου 222 μέτρα και βάθος 43 μέτρα, διαπιστώνοντας ότι δημιουργήθηκε από μία ισχυρότατη πρόσκρουση που σημειώθηκε τον Μάιο του 2024 και δεν είχε γίνει αντιληπτή τη στιγμή που συνέβη.
Το μέγεθος του κρατήρα ξεπερνά εκείνο του ρωμαϊκού Κολοσσαίου, ενώ οι ερευνητές τον χαρακτηρίζουν ως τον μεγαλύτερο γνωστό κρατήρα πρόσκρουσης που έχει δημιουργηθεί στο Ηλιακό Σύστημα στη σύγχρονη εποχή.
Η δημιουργία ενός κρατήρα τέτοιων διαστάσεων θεωρείται εξαιρετικά σπάνιο γεγονός, καθώς εκτιμάται ότι μια αντίστοιχη πρόσκρουση συμβαίνει κατά μέσο όρο μόλις μία φορά κάθε 132 χρόνια.
«Το γεγονός αυτό αποτελεί μια στατιστικά σπάνια παρατήρηση, ουσιαστικά κάτι που συμβαίνει μία φορά στη ζωή», σημειώνουν οι επιστήμονες σε μία από τις δύο μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό «Science Advances».
Η πρόσκρουση του 2024 που πέρασε απαρατήρητη
Η σύγκρουση σημειώθηκε στην ορατή πλευρά της Σελήνης, όταν ένα θραύσμα αστεροειδούς ή κομήτη χτύπησε με μεγάλη ταχύτητα την επιφάνειά της.
Παρά την τεράστια ενέργεια της πρόσκρουσης, κανένα τηλεσκόπιο στη Γη ή στο Διάστημα δεν κατέγραψε το γεγονός τη στιγμή που συνέβη.
Το Σεληνιακό Αναγνωριστικό Τροχιακό Σκάφος (LRO) της NASA είχε περάσει από την περιοχή και είχε φωτογραφίσει τον σχηματισμό λίγο μετά την πρόσκρουση. Ωστόσο, οι συγκεκριμένες εικόνες παρέμειναν «κρυμμένες» μέσα στον τεράστιο όγκο δεδομένων που συλλέγει συνεχώς η αποστολή.
Οι επιστήμονες εντόπισαν τις εικόνες μόλις τον Αύγουστο του 2025 και στη συνέχεια πραγματοποίησαν νέες, λεπτομερέστερες παρατηρήσεις. Η ανακάλυψη επιβεβαιώθηκε στις αρχές του 2026.
Ο νέος κρατήρας πήρε το όνομα του Τόμας ΜακΓκέτσιν, πρώην διευθυντή του Σεληνιακού και Πλανητικού Ινστιτούτου στο Χιούστον.
Οι διαστάσεις του είναι περίπου τριπλάσιες από εκείνες του προηγούμενου μεγαλύτερου σύγχρονου κρατήρα πρόσκρουσης που είχε εντοπιστεί από το LRO περίπου μία δεκαετία νωρίτερα.
Η σύγκρουση «ανακάτεψε» τη Σελήνη σε απόσταση άνω των 100 χιλιομέτρων
Η ισχυρή σύγκρουση δεν επηρέασε μόνο το σημείο όπου δημιουργήθηκε ο κρατήρας.
Η πρόσκρουση αναμόχλευσε το σεληνιακό έδαφος σε απόσταση μεγαλύτερη των 100 χιλιομέτρων, εκτοξεύοντας σκόνη και θραύσματα βράχων στην ευρύτερη περιοχή.
Μάλιστα, το υλικό εκτινάχθηκε σε μεγαλύτερη γωνία από αυτή που ανέμεναν αρχικά οι επιστήμονες.
Παράλληλα, οι ερευνητές εντόπισαν γύρω από τον κρατήρα μία ψυχρότερη περιοχή με διάμετρο περίπου επτά χιλιομέτρων. Η συγκεκριμένη μεταβολή θεωρείται ότι συνδέεται με τη διατάραξη και τη σταδιακή χαλάρωση του ανώτερου στρώματος του σεληνιακού εδάφους.
Ο Ντέιβιντ Πέιτζ από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες εξήγησε ότι οι προσκρούσεις λειτουργούν ουσιαστικά σαν μια διαδικασία «καλλιέργειας» του ρεγόλιθου.
Κάθε φορά που ένα αντικείμενο προσκρούει στη Σελήνη, ανακατεύει τα επιφανειακά στρώματα και μπορεί να φέρει στην επιφάνεια υλικό που μέχρι τότε βρισκόταν αρκετά βαθύτερα.
Η ανακάλυψη αφορά και τις μελλοντικές βάσεις στη Σελήνη
Η μελέτη του συγκεκριμένου κρατήρα δεν έχει μόνο επιστημονικό ενδιαφέρον, αλλά μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη και για τα μελλοντικά σχέδια ανθρώπινης παρουσίας στη Σελήνη.
Οι επιστήμονες προσπαθούν να κατανοήσουν καλύτερα πόσο μακριά μπορούν να ταξιδέψουν τα υλικά που εκτοξεύονται κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης πρόσκρουσης και αν θα μπορούσαν να φτάσουν σε περιοχές όπου θα υπάρχουν μελλοντικές εγκαταστάσεις αστροναυτών.
Τα δεδομένα αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν στον σχεδιασμό σεληνιακών βάσεων, ώστε οι κατασκευές και τα πληρώματα να διαθέτουν μεγαλύτερη προστασία από τέτοια φαινόμενα.
Ο Μαρκ Ρόμπινσον, επικεφαλής επιστήμονας των καμερών του LRO, σημείωσε ότι οι νέες πληροφορίες μπορούν να βοηθήσουν τους μηχανικούς να σχεδιάσουν πιο ανθεκτικές κατασκευές και να περιορίσουν τον κίνδυνο ζημιών από εκτοξευόμενο υλικό.
Οι παρατηρήσεις δείχνουν παράλληλα ότι η επιφάνεια της Σελήνης μεταβάλλεται με πιο ενεργό ρυθμό απ’ όσο μπορεί να φαίνεται.
Το ανώτερο στρώμα του σεληνιακού εδάφους, πάχους περίπου δύο εκατοστών, εκτιμάται ότι ανανεώνεται από υλικό που μεταφέρεται στην επιφάνεια εξαιτίας προσκρούσεων μέσα σε περίπου 80.000 χρόνια.
Η διαδικασία αυτή σημαίνει ότι ακόμη και τα ίχνη που άφησαν οι αστροναύτες των αποστολών Apollo δεν θα παραμείνουν για πάντα στη σεληνιακή επιφάνεια. Σε βάθος δεκάδων χιλιάδων ετών, οι συνεχείς προσκρούσεις και η μετακίνηση του ρεγόλιθου αναμένεται να τα έχουν καλύψει και ουσιαστικά εξαφανίσει.
