Ιστορία
Η λεγόμενη «κατάρα της μούμιας» μπορεί να ανήκει περισσότερο στη σφαίρα του μύθου, όμως οι κίνδυνοι που συνδέονται με την παράνομη διακίνηση μουμιοποιημένων ανθρώπινων λειψάνων φαίνεται πως είναι απολύτως πραγματικοί.
Αυτό υποστηρίζουν ακαδημαϊκοί σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο International Journal of Cultural Property και εξετάζει τη διαδικτυακή αγορά αρχαίων και ιστορικών ανθρώπινων λειψάνων.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η κατοχή, μεταφορά και διακίνηση τέτοιων αντικειμένων μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους όχι μόνο για τους συλλέκτες, αλλά και για εργαζομένους που έρχονται κατά λάθος σε επαφή μαζί τους.
Στο επίκεντρο της έρευνας βρέθηκαν 128 διαδικτυακές αγγελίες και αναρτήσεις, από ηλεκτρονικά καταστήματα μέχρι πλατφόρμες δημοπρασιών.
Οι ερευνητές εντόπισαν περιπτώσεις όπου πωλούνταν ανθρώπινα μέλη, ολόκληρες ή τμηματικές μούμιες, καθώς και μουμιοποιημένα κεφάλια.
Ιδιαίτερα συχνά εμφανίζονταν κεφάλια, τα οποία αντιστοιχούσαν σε περισσότερο από το μισό του δείγματος.
Στις καταχωρίσεις περιλαμβάνονταν ακόμη κρανία με διατηρημένους μαλακούς ιστούς ή μαλλιά, αλλά και οι γνωστές «τσάντσας», δηλαδή συρρικνωμένα κεφάλια που συνδέονται ιστορικά με τον λαό Σουάρ της περιοχής του σημερινού Περού και του Ισημερινού.
Οι αόρατοι κίνδυνοι
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη μακάβρια φύση των αντικειμένων. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα μουμιοποιημένα λείψανα μπορεί να περιέχουν μικροοργανισμούς και σπόρια μυκήτων που έχουν παραμείνει αδρανή για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Όταν ένα λείψανο μετακινείται ή υφίσταται χειρισμό, σωματίδια και σπόρια μπορούν να απελευθερωθούν στον αέρα.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί ο Aspergillus, ένας μύκητας που μπορεί υπό συγκεκριμένες συνθήκες να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις.
Παράλληλα, η διαδικασία διατήρησης των λειψάνων δεν ήταν πάντοτε «φυσική».
Σε διάφορες περιόδους και πολιτισμούς χρησιμοποιήθηκαν χημικές ουσίες για την επιβράδυνση της αποσύνθεσης, μεταξύ των οποίων ενώσεις βαρέων μετάλλων όπως αρσενικό, υδράργυρος και μόλυβδος.
Αυτό σημαίνει ότι ένας συλλέκτης μπορεί να αντιμετωπίζει ταυτόχρονα βιολογικούς και χημικούς κινδύνους.
Το ακόμη πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι, σύμφωνα με τη μελέτη, οι διαδικτυακές αγγελίες συνήθως δεν συνοδεύονταν από προειδοποιήσεις ή οδηγίες ασφαλούς χειρισμού.
Από τον συλλέκτη μέχρι τον υπάλληλο των ταχυμεταφορών
Η διακίνηση μέσω ταχυδρομείου και εταιρειών ταχυμεταφορών δημιουργεί ένα επιπλέον πρόβλημα. Ένα άτομο που παραλαμβάνει ένα τέτοιο αντικείμενο μπορεί να μην γνωρίζει καν τι βρίσκεται μέσα στο δέμα.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι δυνητικά εκτεθειμένοι μπορεί να είναι εργαζόμενοι σε αποθήκες, οδηγοί, προσωπικό σε κέντρα διαλογής και μεταφοράς, αλλά και τελωνειακοί υπάλληλοι.
Σε αντίθεση με τους ειδικούς που χειρίζονται αρχαιολογικά ευρήματα σε ελεγχόμενο περιβάλλον, οι εργαζόμενοι αυτοί είναι πιθανό να μην διαθέτουν τον κατάλληλο εξοπλισμό ατομικής προστασίας όταν έρθουν για πρώτη φορά σε επαφή με ένα τέτοιο αντικείμενο.
Η «κατάρα» που συνδέθηκε με πραγματικούς θανάτους
Η έρευνα επαναφέρει έτσι και την παλιά ιστορία της «κατάρας των Φαραώ».
Ο θρύλος έγινε ιδιαίτερα γνωστός μετά την ανακάλυψη του τάφου του Τουταγχαμών και τον θάνατο του Λόρδου Κάρναρβον, ο οποίος είχε χρηματοδοτήσει την εξερεύνηση.
Η μελέτη αναφέρεται επίσης σε περιστατικό στην Πολωνία τη δεκαετία του 1970, όταν ερευνητές άνοιξαν τον τάφο του βασιλιά Κασίμιρου Δ’.
Σύμφωνα με τους συγγραφείς, 10 από τους 12 επιστήμονες που συμμετείχαν στη συντήρηση πέθαναν, ενώ η έκθεση σε σπόρια του Aspergillus θεωρήθηκε πιθανός παράγοντας.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν, πάντως, ότι τέτοια περιστατικά δεν αποτελούν απόδειξη κάποιας υπερφυσικής «κατάρας».
Αντίθετα, δείχνουν ότι πίσω από τον μύθο μπορεί να κρύβονται πραγματικοί βιολογικοί και περιβαλλοντικοί κίνδυνοι που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή κατά τον χειρισμό αρχαίων ανθρώπινων λειψάνων.
