Τα μυστικά σύμβολα που κρύβονται σε παλιά ελληνικά κτίρια και λίγοι προσέχουν

Περπατώντας στους δρόμους της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης, της Πάτρας ή άλλων ελληνικών πόλεων, είναι εύκολο να προσπεράσει κανείς ένα παλιό νεοκλασικό κτίριο χωρίς να παρατηρήσει τις λεπτομέρειες στην πρόσοψή του.

Κι όμως, πίσω από λουλούδια, φύλλα, γεωμετρικά σχέδια και μορφές που μοιάζουν απλώς διακοσμητικές, κρύβεται μια ολόκληρη γλώσσα αρχιτεκτονικών συμβόλων.

Τα νεοκλασικά κτίρια που κατασκευάστηκαν στην Ελλάδα από τον 19ο αιώνα και μετά δανείστηκαν πολλά στοιχεία από την αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή παράδοση.

Οι συμμετρικές προσόψεις, οι κίονες, τα κιονόκρανα, τα μαρμάρινα φουρούσια και τα διακοσμητικά πάνω από πόρτες και παράθυρα αποτελούν χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου αρχιτεκτονικού ύφους.

• Ο μαίανδρος που συμβολίζει την αιωνιότητα

Ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα μοτίβα είναι ο μαίανδρος, η συνεχής γεωμετρική γραμμή που συναντάμε σε προσόψεις, κιγκλιδώματα και διακοσμητικές ταινίες.

Η αδιάκοπη πορεία του έχει συνδεθεί συμβολικά με την έννοια της συνέχειας και της αιωνιότητας.

Δεν αποτελούσε απαραίτητα κάποιο «κρυφό μήνυμα» του ιδιοκτήτη.

Ήταν όμως, ένας τρόπος να συνδεθεί το σύγχρονο κτίριο με την αισθητική και το συμβολικό λεξιλόγιο της αρχαιότητας.

• Τα φύλλα άκανθου

Ακόμη πιο διακριτικά είναι τα φύλλα άκανθου, τα οποία εμφανίζονται συχνά σε κιονόκρανα, γείσα και διακοσμητικά πλαίσια.

Το μοτίβο προέρχεται από την κλασική αρχιτεκτονική και έγινε ιδιαίτερα δημοφιλές ήδη από την αρχαιότητα.

Σε ένα παλιό ελληνικό κτίριο μπορεί να βρίσκεται πάνω από μια πόρτα ή σε ένα μπαλκόνι, χωρίς ο περαστικός να αντιλαμβάνεται ότι κοιτάζει ένα σχέδιο με ιστορία αιώνων.

• Ροζέτες και άνθη

Οι ροζέτες, δηλαδή τα κυκλικά διακοσμητικά που θυμίζουν λουλούδι, είναι επίσης συχνό στοιχείο. Τις συναντάμε σε οροφές, προσόψεις, μπαλκόνια και μαρμάρινες επιφάνειες.

Συχνά λειτουργούν καθαρά διακοσμητικά, ενώ παράλληλα δημιουργούν συμμετρία και οπτική ισορροπία.

Σε ορισμένα κτίρια, η επανάληψή τους δίνει την εντύπωση ενός κώδικα που διατρέχει ολόκληρη την πρόσοψη.

• Όταν η διακόσμηση αφηγείται την ιστορία του κτιρίου

Σε πιο περίτεχνα κτίρια εμφανίζονται γρύπες, λιοντάρια, στεφάνια, προσωπεία, μυθολογικές μορφές και εραλδικά στοιχεία.

Αυτά μπορούσαν να παραπέμπουν στη δύναμη, τη νίκη, το εμπόριο, την ευημερία ή την κοινωνική θέση του ιδιοκτήτη.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα εκλεκτικιστικής αρχιτεκτονικής αποτελεί η βίλα Αχμέτ και Γιουσούφ Καπαντζή στη Θεσσαλονίκη, όπου συνυπάρχουν νεοκλασικά, αναγεννησιακά, art nouveau και αραβογοτθικά στοιχεία.

Το ενδιαφέρον λοιπόν, δεν βρίσκεται τόσο σε κάποιον «μυστικό κώδικα», όσο στο γεγονός ότι οι παλιές προσόψεις λειτουργούν σαν ένα υπαίθριο αρχιτεκτονικό βιβλίο.

Όσο περισσότερο παρατηρεί κανείς, τόσο περισσότερες λεπτομέρειες ανακαλύπτει.