Good life
Έχετε παρατηρήσει ποτέ ότι θυμάστε με εκπληκτική λεπτομέρεια μια δουλειά που δεν προλάβατε να τελειώσετε, ενώ ξεχνάτε γρήγορα κάτι που ολοκληρώσατε;
Δεν είναι απαραίτητα τυχαίο.
Το φαινόμενο αυτό συνδέεται με το Zeigarnik effect, μια γνωστή έννοια της ψυχολογίας που περιγράφει την τάση να διατηρούνται πιο έντονα στη σκέψη ορισμένες ανολοκλήρωτες δραστηριότητες.
Η ιδέα πήρε το όνομά της από τη Λιθουανή ψυχολόγο Bluma Zeigarnik, η οποία μελέτησε το φαινόμενο στις αρχές του 20ού αιώνα.
Όταν κάτι μένει «ανοιχτό»
Η βασική ιδέα είναι αρκετά απλή.
Όταν ξεκινάμε μια εργασία και δεν την ολοκληρώνουμε, το μυαλό μας μπορεί να συνεχίσει να την αντιμετωπίζει ως κάτι που βρίσκεται σε εκκρεμότητα.
Έτσι, μια απάντηση σε ένα μήνυμα που δεν δώσαμε, μια δουλειά που αφήσαμε στη μέση ή μια απόφαση που δεν πήραμε μπορεί να επιστρέφει ξανά και ξανά στις σκέψεις μας.
Αντίθετα, όταν ολοκληρώνουμε μια δραστηριότητα, υπάρχει συχνά ένα αίσθημα «κλεισίματος» που επιτρέπει στη σκέψη να προχωρήσει.
Η έρευνα που έδωσε το όνομα στο φαινόμενο
Η Zeigarnik ενδιαφέρθηκε για το συγκεκριμένο ζήτημα έπειτα από παρατηρήσεις σχετικά με το πώς οι άνθρωποι θυμούνται εργασίες που έχουν ολοκληρώσει και εκείνες που έχουν διακόψει.
Σε κλασικά πειράματα που ακολούθησαν, οι συμμετέχοντες έπρεπε να ολοκληρώσουν διάφορες εργασίες, με ορισμένες να διακόπτονται πριν τελειώσουν.
Τα αποτελέσματα συνδέθηκαν με την ιδέα ότι οι διακοπείσες δραστηριότητες μπορούσαν να παραμένουν πιο διαθέσιμες στη μνήμη.
Ωστόσο, η σύγχρονη έρευνα έχει δείξει ότι το φαινόμενο δεν είναι τόσο απόλυτο όσο παρουσιάζεται συχνά. Η μνήμη επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες και δεν θυμόμαστε υποχρεωτικά κάθε ανολοκλήρωτη εργασία καλύτερα από κάθε ολοκληρωμένη.
Γιατί οι εκκρεμότητες μάς ακολουθούν;
Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι μια ανολοκλήρωτη εργασία δημιουργεί ένα είδος ψυχολογικής εκκρεμότητας.
Όσο δεν έχει ολοκληρωθεί, υπάρχει ένας στόχος που παραμένει ενεργός. Αυτό μπορεί να κάνει τον εγκέφαλο να επιστρέφει πιο εύκολα σε αυτόν, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν υπενθυμίσεις ή όταν κάτι μας θυμίζει την εκκρεμότητα.
Γι’ αυτό μια μικρή υποχρέωση που ξεχάσαμε μπορεί να μας απασχολεί περισσότερο από μια μεγαλύτερη εργασία που ολοκληρώσαμε και αφήσαμε πίσω μας.
Από τη δουλειά μέχρι τις σχέσεις
Το φαινόμενο έχει ενδιαφέρον και στην καθημερινότητα.
Μια συζήτηση που διακόπηκε απότομα, ένα μήνυμα που δεν απαντήθηκε ή μια σχέση που τελείωσε χωρίς ξεκάθαρη εξήγηση μπορεί να αφήσει την αίσθηση ότι κάτι «έμεινε ανοιχτό».
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Zeigarnik effect εξηγεί από μόνο του την ανθρώπινη συμπεριφορά ή ότι κάθε ανολοκλήρωτη σχέση θα μας απασχολεί για πάντα.
Δείχνει όμως πόσο σημαντικό μπορεί να είναι για το μυαλό το αίσθημα της ολοκλήρωσης.
Μπορεί να γίνει και χρήσιμο
Η ίδια ιδέα μπορεί να χρησιμοποιηθεί και πρακτικά.
Αν μια μεγάλη εργασία μοιάζει δύσκολη, το να ξεκινήσει κάποιος ένα μικρό μέρος της μπορεί να δημιουργήσει μια αίσθηση συνέχειας που τον βοηθά να επιστρέψει σε αυτή αργότερα.
Από την άλλη πλευρά, η συνεχής συσσώρευση εκκρεμοτήτων μπορεί να κάνει το μυαλό να αισθάνεται ότι έχει πολλά «ανοιχτά παράθυρα» ταυτόχρονα.
Ίσως λοιπόν αυτός να είναι ένας από τους λόγους που μια απλή εκκρεμότητα μπορεί να μας απασχολεί περισσότερο απ’ όσο περιμένουμε.
Μερικές φορές αυτό που δεν τελειώσαμε δεν μένει απλώς στη λίστα των υποχρεώσεών μας. Μένει και στο μυαλό μας.
