Η Μαύρη Θάλασσα έγινε τιρκουάζ: Το εντυπωσιακό φαινόμενο που κατέγραψε η NASA

Κάθε χρόνο, ένα εντυπωσιακό φυσικό φαινόμενο μεταμορφώνει τη Μαύρη Θάλασσα, καθώς τεράστιες εκτάσεις νερού αλλάζουν χρώμα και από το βαθύ μπλε αποκτούν μια χαρακτηριστική γαλαζοπράσινη απόχρωση.

Η αλλαγή αυτή δεν είναι οπτική ψευδαίσθηση, αλλά αποτέλεσμα της μαζικής παρουσίας μικροσκοπικών οργανισμών, των κοκκολιθοφόρων.

Πρόκειται για μονοκύτταρα φύκη τα οποία καλύπτονται από μικρές πλάκες ανθρακικού ασβεστίου.

Οι πλάκες αυτές αντανακλούν το ηλιακό φως με τέτοιο τρόπο ώστε η επιφάνεια της θάλασσας να αποκτά το εντυπωσιακό τιρκουάζ χρώμα που μπορεί να γίνει ορατό ακόμη και από το διάστημα.

Ο δορυφόρος PACE της NASA κατέγραψε στις 22 Ιουνίου 2026 τη Μαύρη Θάλασσα κατά την κορύφωση της άνθησης των κοκκολιθοφόρων, μέσω του ειδικού οργάνου OCI που παρακολουθεί το χρώμα των ωκεανών.

Παράλληλα, φωτογραφία από αστροναύτη του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού στις 27 Μαΐου αποτύπωσε το ίδιο φαινόμενο να επεκτείνεται μέχρι τον Βόσπορο, με τις τιρκουάζ λωρίδες να ακολουθούν τα θαλάσσια ρεύματα.

Πίσω όμως από το εντυπωσιακό θέαμα κρύβεται ένα σύνθετο επιστημονικό ερώτημα: γιατί κάποιες χρονιές οι ανθίσεις διαρκούν περισσότερο και ποιοι παράγοντες καθορίζουν την έντασή τους;

Οι ασυνήθιστες ανθίσεις του 2022 και του 2023

Μελέτη ερευνητών του Ινστιτούτου Ωκεανολογίας Shirshov έδειξε ότι το 2022 και το 2023 οι ανθίσεις κοκκολιθοφόρων στη βορειοανατολική Μαύρη Θάλασσα παρουσίασαν ιδιαίτερη διάρκεια.

Σε αντίθεση με τον συνηθισμένο κύκλο, όπου το φαινόμενο αρχίζει να υποχωρεί περίπου στα μέσα Ιουνίου, τις συγκεκριμένες χρονιές παρέμεινε ενεργό μέχρι και τον Ιούλιο.

Οι επιστήμονες εντόπισαν έναν συνδυασμό παραγόντων που συνέβαλε σε αυτή την παράταση: ασυνήθιστα ήπιους ανέμους, διαφορετική θερμοκρασιακή δομή των υδάτων και μεταβολές στη χημεία των θρεπτικών στοιχείων.

Κανονικά, η έναρξη του καλοκαιριού οδηγεί σε αλλαγή της κυριαρχίας των μικροοργανισμών. Τα κοκκολιθοφόρα υποχωρούν και τη θέση τους παίρνουν τα διάτομα, τα οποία δεν προκαλούν την ίδια φωτεινή αλλαγή στο χρώμα της θάλασσας.

Ωστόσο, τα δύο συγκεκριμένα χρόνια η μετάβαση αυτή καθυστέρησε.

Ο ρόλος των ανέμων και των θρεπτικών στοιχείων

Σύμφωνα με τους ερευνητές, ένας βασικός παράγοντας ήταν η απουσία ισχυρών ανέμων, οι οποίοι υπό φυσιολογικές συνθήκες ανακατεύουν τα επιφανειακά νερά και αλλάζουν τις συνθήκες ανάπτυξης των μικροοργανισμών.

Το επιφανειακό στρώμα παρέμεινε σταθερό και ρηχό, δημιουργώντας ιδανικό περιβάλλον για τα κοκκολιθοφόρα, τα οποία χρειάζονται άφθονο φως και ήρεμες συνθήκες για να αναπτυχθούν.

Παράλληλα, σημαντική ήταν και η ισορροπία των θρεπτικών συστατικών. Τα κοκκολιθοφόρα ευνοούνται όταν υπάρχει λιγότερο άζωτο και περισσότερο διαθέσιμος φώσφορος.

Το καλοκαίρι του 2022, έντονες βροχοπτώσεις μετέφεραν επιπλέον ποσότητες φωσφόρου στα παράκτια ύδατα, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τις συνθήκες ανάπτυξης του είδους Gephyrocapsa huxleyi, που αποτελεί το κυρίαρχο κοκκολιθοφόρο στη Μαύρη Θάλασσα.

Το χρώμα της θάλασσας και ο κύκλος του άνθρακα

Η εντυπωσιακή εικόνα από το διάστημα δεν αποτελεί μόνο ένα φυσικό θέαμα. Οι ανθίσεις αυτές έχουν σημαντική επίδραση στη χημεία των ωκεανών και στον παγκόσμιο κύκλο του άνθρακα.

Τα κοκκολιθοφόρα συμμετέχουν στη λεγόμενη «αντλία ανθρακικών», μια διαδικασία κατά την οποία άνθρακας μεταφέρεται από την επιφάνεια της θάλασσας προς τα βαθύτερα στρώματα.

Όταν δημιουργούν τις πλάκες ανθρακικού ασβεστίου, δεσμεύουν άνθρακα από το θαλασσινό νερό. Μετά τον θάνατό τους, μέρος αυτού του υλικού καταλήγει στον πυθμένα, όπου μπορεί να παραμείνει αποθηκευμένο για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Ωστόσο, η διαδικασία έχει και μια αντίθετη πλευρά, καθώς κατά τον σχηματισμό των πλακών απελευθερώνεται διοξείδιο του άνθρακα. Αυτό σημαίνει ότι η παρατεταμένη κυριαρχία των κοκκολιθοφόρων μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα της θάλασσας να απορροφά CO₂ από την ατμόσφαιρα.

Η Μαύρη Θάλασσα ως «εργαστήριο» για το κλίμα

Οι επιστήμονες θεωρούν τη Μαύρη Θάλασσα ένα ιδανικό φυσικό εργαστήριο για τη μελέτη των αλλαγών στους θαλάσσιους κύκλους, λόγω της γεωγραφικής της ιδιαιτερότητας και των πολυετών δεδομένων παρακολούθησης.

Από τα τελευταία 25 χρόνια καταγραφών, παρατεταμένες ανθίσεις που έφτασαν έως τον Ιούλιο έχουν εντοπιστεί μόνο το 2022 και το 2023.

Οι ερευνητές δεν χαρακτηρίζουν ακόμη το φαινόμενο ως μόνιμη αλλαγή, επισημαίνουν όμως ότι οι συνθήκες που το προκαλούν επηρεάζονται από τις μεταβολές του κλίματος.

Εάν στο μέλλον επικρατήσουν συχνότερα συνθήκες έντονης θερμικής στρωμάτωσης των υδάτων, οι ανθίσεις κοκκολιθοφόρων μπορεί να γίνουν συχνότερες. Αντίθετα, περισσότερες καταιγίδες και ισχυρότεροι άνεμοι θα μπορούσαν να ευνοήσουν διαφορετικούς μικροοργανισμούς.

Η μακροχρόνια παρακολούθηση θα δείξει ποια τάση θα επικρατήσει, καθώς ακόμη και μεμονωμένα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ισορροπία ενός ολόκληρου θαλάσσιου οικοσυστήματος.