Κινητοποίηση της Κίνας για διαμεσολαβητικό ρόλο στον πόλεμο στο Ιράν

Καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή εισέρχεται στον δεύτερο μήνα του, προκαλώντας ασφυξία στον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό και εκτινάσσοντας τις τιμές του πετρελαίου, η Κίνα αρχίζει να κινητοποιείται ώστε να αναλάβει ρόλο στις προσπάθειες για έναρξη μιας ειρηνευτικής διαδικασίας.  

Στην παρούσα φάση, η Κίνα έχει συνταχθεί με το Πακιστάν, το οποίο έχει αναδειχθεί σε έναν δυνητικό διαμεσολαβητή στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Αξιωματούχοι στο Πεκίνο και το Ισλαμαμπάντ παρουσίασαν ένα σχέδιο πέντε σημείων με στόχο την επίτευξη εκεχειρίας και το άνοιγμα των ζωτικής σημασίας Στενών του Ορμούζ.

Η υποστήριξη της Κίνας σε ένα τέτοιο σχέδιο είναι πολύ σημαντική, λέει ο Ζου Γιονγκμπιάο, ειδικός σε θέματα Μέσης Ανατολής και διευθυντής του Κέντρου Σπουδών για το Αφγανιστάν στο πανεπιστήμιο Λαντσού, προσθέτοντας ότι «ηθικά, πολιτικά και διπλωματικά, το Πεκίνο παρέχει ολοκληρωμένη υποστήριξη με την ελπίδα ότι το Πακιστάν μπορεί να διαδραματίσει έναν πιο ξεχωριστό ρόλο».

Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί επίσης μια στροφή για το Πεκίνο, του οποίου η επίσημη αντίδραση στον πόλεμο ήταν μέχρι στιγμής αρκετά συγκρατημένη. Γιατί λοιπόν η Κίνα παρεμβαίνει τώρα;

Το ειρηνευτικό σχέδιο συντάχθηκε αφότου ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν ταξίδεψε στο Πεκίνο για να ζητήσει την υποστήριξη της Κίνας στις προσπάθειες της χώρας να διαπραγματευτεί έναν τερματισμό αυτής της σύγκρουσης.

Οι προσπάθειες φαίνεται ότι απέδωσαν. Το Υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας ανακοίνωσε ότι οι δύο πλευρές καταβάλλουν «νέες προσπάθειες για την υπεράσπιση της ειρήνης» και σε κοινή δήλωση οι δύο πλευρές συμφωνούν ότι ο διάλογος και η διπλωματία είναι «η μόνη βιώσιμη επιλογή για την επίλυση των συγκρούσεων», ενώ παράλληλα ζητούν την προστασία των πλωτών οδών.

Δεν πρόκειται μόνο για το πετρέλαιο, αν και αποτελεί και αυτό πηγή ανησυχίας. Η Κίνα, ο μεγαλύτερος εισαγωγέας αργού πετρελαίου στον κόσμο, έχει αρκετά αποθέματα για να τα καλύψει τους επόμενους μήνες. Το Πεκίνο πιθανότατα αποφάσισε να αναλάβει ρόλο ειρηνοποιού επειδή ο πόλεμος στο Ιράν θέτει σε κίνδυνο κάτι που επιθυμεί ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ: σταθερότητα.

Καθώς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πώληση αγαθών σε όλο τον κόσμο, η Κίνα χρειάζεται μια σταθερή παγκόσμια οικονομία.

Αν ο υπόλοιπος κόσμος αρχίσει να επιβραδύνει οικονομικά λόγω ενός ενεργειακού σοκ, αυτό θα προκαλούσε προβλήματα στα εργοστάσια και τους εξαγωγείς της Κίνας, θεωρούν πολλοί αναλυτές, που μάλιστα θα είχαν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις.

Η πληρωμή υψηλότερης τιμής για το πετρέλαιο επηρεάζει ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, από τα πλαστικά που χρειάζονται για την κατασκευή παιχνιδιών, μέχρι τις πρώτες ύλες για τα σύγχρονα συνθετικά υφάσματα και τα χιλιάδες εξαρτήματα που χρησιμοποιούνται σε τηλέφωνα, ηλεκτρικά αυτοκίνητα και ημιαγωγούς.

Ο εμπορικός πόλεμος των ΗΠΑ με την Κίνα κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ οδήγησε πολλές κινέζικες επιχειρήσεις να αναζητήσουν νέες αγορές σε όλο τον κόσμο.

Οι εξαγωγές της Κίνας προς τη Μέση Ανατολή αυξήθηκαν πέρυσι σχεδόν διπλάσια σε σχέση με τις εξαγωγές προς τον υπόλοιπο κόσμο. Η περιοχή έχει γίνει η ταχύτερα αναπτυσσόμενη αγορά ηλεκτρικών αυτοκινήτων και η Κίνα είναι επίσης ο μεγαλύτερος επενδυτής σε εγκαταστάσεις αφαλάτωσης στη Μέση Ανατολή.

Ως αποτέλεσμα των οικονομικών σχέσεων, η Κίνα έχει αναπτύξει δεσμούς σε όλη τη Μέση Ανατολή τόσο με συμμάχους των ΗΠΑ, όπως η Σαουδική Αραβία, όσο και με εχθρούς, όπως το Ιράν.

Η Τεχεράνη και το Πεκίνο έχουν μια σημαντική εταιρική σχέση που χρονολογείται εδώ και δεκαετίες. Η Κίνα είναι ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος του Ιράν και αγοράζει περίπου το 80% του ιρανικού πετρελαίου.

Ακόμη όμως και σε γενικότερο πλαίσιο, οι συνεργασίες της Κίνας σε όλο τον κόσμο δεν συνοδεύονται από εγγυήσεις ασφαλείας ή στρατιωτική υποστήριξη.

Για το Πεκίνο, η οικονομία έρχεται πρώτη και αυτή η οικονομική αλληλεξάρτηση με τις άλλες χώρες προκαλεί μόχλευση και του επιτρέπει να ασκεί κάποια επιρροή.

«Προτεραιότητά της Κίνας, τόσο στο εσωτερικό όσο και στην εξωτερική πολιτική, είναι η οικονομική ανάπτυξη. Υπάρχει ευρεία συναίνεση ότι η χώρα δεν πρέπει να εμπλακεί απερίσκεπτα σε έναν πόλεμο», λέει ο Ζου.

Αλλά αυτή η προσέγγιση έχει και τα όριά της. Η Κίνα δεν διαθέτει στρατιωτικές δυνατότητες στην περιοχή για να παρέμβει, ακόμη και αν το επιθυμούσε.

Οι ΗΠΑ έχουν βάσεις σχεδόν σε κάθε ένα από τα κράτη του Κόλπου. Η πλησιέστερη βάση της Κίνας βρίσκεται στο Τζιμπουτί στην Ανατολική Αφρική και ιδρύθηκε μόλις το 2017. Αλλά ακόμη κι αυτή, είναι περισσότερο ένας διαμετακομιστικός κόμβος για επιχειρήσεις κατά της πειρατείας, παρά μια βάση για προβολή ισχύος.

Σε κάθε περίπτωση, ούτε οι ΗΠΑ, ούτε το Ιράν έχουν απαντήσει ακόμη στο πακιστανο-κινεζικό ειρηνευτικό σχέδιο, όμως η προώθηση αυτής της πρωτοβουλίας επιτρέπει στον Σι να παίξει τον ρόλο του ουδέτερου διαμεσολαβητή και ειρηνοποιού.

Όμως η αξιοπιστία του Πεκίνου να αυτοπαρουσιάζεται ως ένας ρεαλιστής διεθνής παράγοντας συνοδεύεται από πολλές επιφυλάξεις. Η ευθυγράμμισή του με τη Ρωσία προκαλεί ερωτήματα σχετικά με την ουδετερότητά του, ενώ οι επανειλημμένες απειλές ότι θα καταλάβει την Ταϊβάν ακόμη και με τη βία αν χρειαστεί, εξακολουθούν να αποτελούν πηγή τεράστιας ανησυχίας.

Την ίδια ώρα, είναι γνωστό ότι η κινεζική ηγεσία αποφεύγει οποιαδήποτε συζήτηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα και δεν καταδικάζει ποτέ καθεστώτα για παραβιάσεις δικαιωμάτων ή κατάχρηση εξουσίας. Όμως η Κίνα είναι ένας ισχυρός παγκόσμιος παράγοντας που καθοδηγείται από στρατηγικά συμφέροντα. Έχει δείξει ότι έχει κάποια επιρροή στη Μέση Ανατολή και σίγουρα έχει φιλοδοξίες να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη στο μέλλον.