Ούτε το δολάριο, ούτε ο χρυσός, ούτε τα κρατικά ομόλογα μπόρεσαν να αντέξουν τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν

Ο πόλεμος HΠΑ- Ιράν, εκτός των άλλων, “χτύπησε” και τα λεγόμενα επενδυτικά “καταφύγια” στα οποία “παραδοσιακά” κατέφευγαν οι επενδυτές σε περιόδους ισχυρών πολεμικών συγκρούσεων και ειδικά με τον φόβο του κλεισίματος του Ορμούζ το αμερικανικό επιτελείο ένιωσε ότι κάθε ημέρα παράτασης του πολέμου γυρνούσε μπούμερανγκ εναντίον τους.

Ούτε το δολάριο, ούτε ο χρυσός, ούτε τα κρατικά ομόλογα, τα θεωρούμενα ως επενδυτικά “ασφαλή καταφύγια”, επιβεβαίωσαν την… φήμη τους και οι πραγματικές οικονομικές απώλειες στην αμερικανική οικονομία ουσιαστικά συνέβαλαν στο ότι η αμερικανική κυβέρνηση χρειάζονταν πιο έντονα την ειρήνη με το Ιράν, απ’ότι η Τεχεράνη.

Η ιρανική οικονομία με εκτεταμένη αυτάρκεια ουσιαστικά μπορούσε να απορροφήσει τους κραδασμούς από τον πόλεμο κάτι που οι ΗΠΑ δεν μπορούσαν να κάνουν.

Καθώς ο πόλεμος δείχνει να τελειώνει, η Morgan Stanley αναφέρει μερικά συμπεράσματα από την πορεία των αγορών στη διάρκεια του πολέμου.

Τα χρηματιστήρια

Οι χρηματιστηριακές αγορές απορρόφησαν σχετικά σύντομα το σοκ. Λόγω του φόβου για τους σαρωτικούς δασμούς που ανακοίνωσε ο Τραμπ τον Απρίλιο 2025, οι μετοχές έκαναν βουτιά περίπου 20%. Αυτή τη φορά, ωστόσο, παρά τον πόλεμο και τους σημαντικούς κινδύνους για την παγκόσμια ανάπτυξη, η πτώση ήταν πιο ήπια, έως 9%.

Από τα μέσα Απριλίου οι αγορές και το ελληνικό χρηματιστήριο είχαν “κηρύξει” το τέλος του πολέμου. ‘Αλλωστε τα περισσότερα γεωπολιτικά σοκ τα τελευταία χρόνια δεν είχαν μακροχρόνιο αντίκτυπο στα χρηματιστήρια.

Ενώ τέτοια γεγονότα προκαλούν άμεση, έντονη μεταβλητότητα, οι αγορές τείνουν να ανακάμπτουν σχετικά γρήγορα, συχνά πριν τελειώσουν οι ίδιες οι συγκρούσεις. Τα γεωπολιτικά γεγονότα δημιουργούν sell-off βραχυπρόθεσμα, αλλά σπάνια αλλάζουν τη μακροπρόθεσμη τάση των αγορών.

Μελέτες δείχνουν ότι σε πάνω από 18 σημαντικές “πράξεις πολέμου” από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έως το 2022, ο S&P 500, ο παγκόσμιος δείκτης αναφοράς, σημείωσε μέση πτώση 6,2%, αλλά κατά κανόνα ανέκαμπτε μέσα σε 30 εργάσιμες ημέρες.

Πολλές φορές “οι αγορές αναρριχώνται στο τείχος της ανασφάλειας” (stock market climbs a wall of worry), μια κλασική χρηματιστηριακή ρήση, η οποία έχει επιβεβαιωθεί αρκετές φορές στο παρελθόν και επιβεβαιώθηκε και αυτή την περίοδο.

Οι αγορές τελικά επικεντρώνονται στα θεμελιώδη μεγέθη, όπως τα εταιρικά κέρδη, τα επιτόκια και η οικονομική ανάπτυξη, παρά στους τίτλους των ειδήσεων. Τα γεωπολιτικά γεγονότα προκαλούν φόβο (αύξηση του δείκτη μεταβλητότητας VIX), ο οποίος εξασθενεί μόλις η νέα πραγματικότητα ενσωματωθεί στις τιμές.

Οι επενδυτές συχνά τιμολογούν τον κίνδυνο πριν την έναρξη μιας σύρραξης. Μόλις το γεγονός συμβεί, η αβεβαιότητα μειώνεται και οι αγορές ανακάμπτουν ακόμα και πριν τη λήξη των συγκρούσεων.

Τα κρατικά ομόλογα

Τα κρατικά ομόλογα παραδοσιακά θεωρούνται επενδυτικά “ασφαλή καταφύγια” κατά τη διάρκεια πολεμικών συγκρούσεων. Σύμφωνα με το κλασικό μοντέλο, τα κρατικά ομόλογα λειτουργούν ως αντιστάθμιση όταν πέφτουν οι μετοχές. Τον Μάρτιο, αυτή η σχέση διαταράχθηκε.

Με την κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή να αυξάνει τις τιμές του πετρελαίου και να αναζωπυρώνει τους φόβους για τον πληθωρισμό, ομόλογα και μετοχές υποχώρησαν μαζί, αποτυγχάνοντας να προσφέρουν διαφοροποίηση τη στιγμή που οι επενδυτές τη χρειάζονταν περισσότερο.

Το συμπέρασμα είναι απλό: ένα χαρτοφυλάκιο που βασίζεται σε μία μόνο “σταθερή” σχέση μεταξύ περιουσιακών στοιχείων μπορεί να είναι πιο ευάλωτο από όσο φαίνεται.

Το δολάριο

Το δολάριο δεν λειτούργησε ως κλασικό “καταφύγιο” Κανονικά, το δολάριο ενισχύεται όταν οι επενδυτές αναζητούν ασφάλεια ή όταν τα επιτόκια των ΗΠΑ είναι πιο ελκυστικά από αυτά του εξωτερικού.

Ωστόσο, κατά μεγάλο μέρος των πρώτων έξι εβδομάδων της σύγκρουσης, το δολάριο φάνηκε να συνδέεται στενά με το πετρέλαιο, αυξανόμενο συχνά μαζί με το εμπόρευμα.

Και ακόμη και μετά την απότομη πτώση του πετρελαίου μετά την ανακοίνωση της κατάπαυσης πυρός, το δολάριο υποχώρησε περισσότερο από ό,τι θα ανέμεναν πολλοί βάσει ιστορικών προτύπων.

Ο χρυσός

Αλλά ούτε ο χρυσός αποτέλεσε καταφύγιο. Παραδοσιακά, ο χρυσός θεωρείται επίσης “ασφαλές καταφύγιο”.

Αυτή τη φορά όμως συμπεριφέρθηκε περισσότερο ως ρευστό περιουσιακό στοιχείο υψηλού ρίσκου, συχνά υποχωρώντας μαζί με τις μετοχές, καθώς πολλοί επενδυτές τον πουλούσαν για να αντλήσουν ρευστότητα εν μέσω αυστηρότερων χρηματοοικονομικών συνθηκών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο χρυσός έχει αυξηθεί ως ποσοστό των συναλλαγματικών αποθεμάτων, δηλαδή των αποθεμάτων που διακρατούν οι κεντρικές τράπεζες για τη στήριξη της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και τη διαχείριση των νομισμάτων τους σε περιόδους κρίσης. Όταν ο χρυσός αποτελεί μεγαλύτερο μέρος αυτών των αποθεμάτων, μπορεί να μετατραπεί σε πηγή ρευστότητας σε περιόδους έντασης.