Η λίμνη «φάντασμα» της Εθνικής Οδού (βίντεο)

Λίγα μόλις χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας και δίπλα στην Εθνική Οδό Αθηνών-Κορίνθου βρίσκεται ένα ιδιαίτερο τοπίο με ιστορία που φτάνει μέχρι την αρχαιότητα. Πρόκειται για τη λίμνη Κουμουνδούρου, έναν μικρό υδάτινο σχηματισμό που βρίσκεται δίπλα σε έναν από τους πιο πολυσύχναστους δρόμους της Αττικής, αλλά παραμένει άγνωστος στους περισσότερους οδηγούς.

Η λίμνη δίπλα στην Εθνική Οδό

Η Κουμουνδούρου βρίσκεται στα όρια Χαϊδαρίου και Ασπροπύργου, πολύ κοντά στις βορειοανατολικές ακτές του κόλπου της Ελευσίνας.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια λιμνοθάλασσα, καθώς βρίσκεται στο επίπεδο της θάλασσας και συνδέεται με το θαλάσσιο περιβάλλον. Σήμερα, η Εθνική Οδός Αθηνών-Κορίνθου τη χωρίζει από τη θάλασσα, ενώ το νερό της είναι υφάλμυρο, καθώς σε αυτή εισχωρεί θαλασσινό νερό.

Παρά την έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα που έχει αναπτυχθεί γύρω της, η λίμνη έχει διατηρήσει τη φυσιογνωμία της και αποτελεί ένα ιδιαίτερο σημείο σε μια περιοχή που έχει αλλάξει σημαντικά μέσα στους αιώνες.

Από τη λίμνη Ρειτό στην Κουμουνδούρου

Η ιστορία της λίμνης είναι πολύ παλαιότερη από τη σημερινή της ονομασία. Στην αρχαιότητα ήταν γνωστή ως Ρειτός, από την πηγή Ρειτά, από την οποία προερχόταν το νερό της.

Σύμφωνα με τις ιστορικές αναφορές, η λίμνη θεωρείται ότι σχηματίστηκε τεχνητά κατά την κλασική περίοδο. Η διάνοιξη του αρχαίου δρόμου φαίνεται πως εμπόδισε τα νερά των πηγών να καταλήξουν απευθείας στη θάλασσα, δημιουργώντας έτσι τον υδάτινο σχηματισμό.

Η περιοχή συνδεόταν άμεσα με την αρχαία Ελευσίνα και τη θρησκευτική παράδοση της εποχής.

Οι δύο ιερές λίμνες

Ο Παυσανίας αναφέρεται στη λίμνη Ρειτό, σημειώνοντας ότι ήταν αφιερωμένη στην Περσεφόνη. Δίπλα της βρισκόταν μια δεύτερη λίμνη, το Κεφαλάρι, η οποία ήταν αφιερωμένη στη Δήμητρα.

Οι δύο λίμνες θεωρούνταν ιερές από τους κατοίκους της Ελευσίνας και συνδέονταν με τα Ελευσίνια Μυστήρια. Σύμφωνα με την παράδοση, αποτελούσαν μυστηριακούς τόπους, ενώ το δικαίωμα αλιείας στα νερά τους ανήκε μόνο στους ιερείς.

Οι αρχαίες αντιλήψεις για την περιοχή ήταν ακόμη πιο εντυπωσιακές. Υπήρχε η πεποίθηση ότι τα νερά των δύο λιμνών επικοινωνούσαν υπόγεια με τον Εύριπο της Χαλκίδας, μια αντίληψη που αποτυπώνει τη μυστηριακή διάσταση που είχε αποκτήσει ο συγκεκριμένος τόπος.

Η δεύτερη λίμνη χάθηκε, η Κουμουνδούρου παρέμεινε

Με το πέρασμα των αιώνων, το τοπίο άλλαξε δραστικά. Στη δεκαετία του 1950 η δεύτερη λίμνη, το Κεφαλάρι, αποστραγγίστηκε.

Η Κουμουνδούρου, ωστόσο, παρέμεινε ζωντανή, αν και για πολλά χρόνια βρέθηκε αντιμέτωπη με την εγκατάλειψη και τις πιέσεις της έντονης αστικοποίησης και των έργων υποδομής.

Ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα εύρημα που είχε εντοπίσει ο αρχαιολόγος Ιωάννης Τραυλός. Στο κέντρο της λίμνης είχε εντοπίσει έναν μακρύ τοίχο, ο οποίος θεωρήθηκε πιθανό τμήμα του αρχαίου φράγματος που συγκρατούσε τα νερά.

Το εύρημα αυτό ενισχύει το ενδιαφέρον γύρω από την προέλευση και την ιστορία της λίμνης, η οποία φαίνεται να συνδέεται στενά με τα αρχαία έργα και το τοπίο της περιοχής.

Από πού πήρε το όνομά της

Η σημερινή ονομασία «Κουμουνδούρου» έχει επίσης τη δική της ιστορία.

Μία εκδοχή συνδέει το όνομα με οικογένεια γαιοκτημόνων που δραστηριοποιούνταν στην περιοχή κατά τον 19ο αιώνα. Μια άλλη εκδοχή το συνδέει με τον πρωθυπουργό Αλέξανδρο Κουμουνδούρο, κατά τη διάρκεια της θητείας του οποίου πραγματοποιήθηκαν έργα επιχωμάτωσης και οδοποιίας στην ευρύτερη περιοχή.

Έτσι, πίσω από την εικόνα ενός μικρού υδάτινου σχηματισμού που περνούν καθημερινά χιλιάδες οδηγοί, κρύβεται ένα τοπίο με μακρά ιστορία, που συνδέεται με την αρχαία Ελευσίνα, τις θρησκευτικές παραδόσεις της αρχαιότητας και τις μεγάλες αλλαγές που γνώρισε η δυτική Αττική μέσα στους αιώνες.