Το γνωρίζατε; – Πώς η Γη αντιμετωπίζει τους επικίνδυνους αστεροειδείς

Οι αστεροειδείς δεν κτυπούν συχνά τη Γη, αλλά όταν συμβαίνει οι συνέπειες μπορεί να είναι πολύ σοβαρές.

Οι αστεροειδείς είναι απομεινάρια ηλικίας άνω των τεσσάρων δισεκατομμυρίων ετών. Κάποιοι σχηματίστηκαν από κοσμική σκόνη που δεν εξελίχθηκε ποτέ σε πλανήτες, ενώ άλλοι είναι θραύσματα από συγκρούσεις μεγαλύτερων σωμάτων. Περιφέρονται γύρω από τον Ήλιο, άλλοτε σε σταθερές τροχιές, άλλοτε σε πιο απρόβλεπτες.

Ένας αστεροειδής γίνεται απειλή μόνον όταν η τροχιά του τέμνει αυτή της Γης. Το αν θα φτάσει στο έδαφος εξαρτάται από τρεις παράγοντες: γωνία, σύσταση και μέγεθος.

Ένα αντικείμενο πέντε μέτρων μπορεί να επιβιώσει από την κάθοδο. Ένας αστεροειδής 100 μέτρων σχεδόν βέβαια θα φτάσει στην επιφάνεια.

Η θερμότητα της πρόσκρουσης μπορεί να λιώσει το έδαφος, να προκαλέσει πυρκαγιές και σεισμικές δονήσεις. Αν πέσει στον ωκεανό, θα σηκώσει τσουνάμι που μπορεί να πλήξει παράκτιες περιοχές.

Μεγαλύτεροι αστεροειδείς, όπως ο Dimorphos των 160 μέτρων, μπορούν να αφανίσουν ολόκληρες πόλεις. Μια πρόσκρουση στο Λονδίνο θα άνοιγε κρατήρα 1,6 χλμ σε πλάτος και 320 μέτρα σε βάθος, θα ισοπέδωνε τα κτίρια σε όλη την πόλη και θα απελευθέρωνε θανατηφόρο ωστικό κύμα.

Για αυτό οι παγκόσμιες επιχειρήσεις παρακολούθησης είναι κρίσιμες.

Το 1998, το Κογκρέσο των ΗΠΑ ανέθεσε στη NASA να εντοπίσει και να παρακολουθεί αντικείμενα κοντά στη Γη (NEOs) διαμέτρου ενός χιλιομέτρου ή μεγαλύτερα. Το 2005 η εντολή επεκτάθηκε σε όλα τα NEOs μεγαλύτερα από 140 μέτρα, το κατώφλι για πιθανές καταστροφικές επιπτώσεις.

Έκτοτε, η NASA έχει καταγράψει περισσότερα από 30.000 NEOs και ανακαλύπτει εκατοντάδες κάθε χρόνο.

Ένα από τα σημαντικότερα παρατηρητήρια βρίσκεται στο όρος Lemmon της Αριζόνα. Η ισχυρή κάμερά του σαρώνει τον νυχτερινό ουρανό με ευρυγώνιες εικόνες. Λογισμικό αναλύει τα καρέ για να εντοπίσει κινούμενα αντικείμενα. Οποιαδήποτε νέα ανακάλυψη συγκρίνεται με υπάρχοντες καταλόγους. Αν είναι νέο αντικείμενο, υπολογίζεται η τροχιά του και αποστέλλεται στο Minor Planet Center του Harvard.

Το τηλεσκόπιο του Mount Lemmon είναι μέρος ενός παγκόσμιου δικτύου. Αστρονόμοι σε όλο τον κόσμο, επαγγελματίες και ερασιτέχνες, αναφέρουν τις παρατηρήσεις τους στο Minor Planet Center. Σε αυτήν την προσπάθεια συμβάλλει και η Planetary Society, με επικεφαλής τον Bill Nye, συντονίζοντας παρατηρήσεις από πολίτες σε όλο τον κόσμο.

Όλες οι πληροφορίες αποστέλλονται στο Κέντρο Μελετών Αντικειμένων Κοντά στη Γη της NASA (CNEOS). Εκεί αναλύονται οι τροχιές 1,3 εκατομμυρίων NEOs, προσομοιώνοντας τις πορείες τους προς τα εμπρός και πίσω στον χρόνο. Κάθε αστεροειδής ταξινομείται ως χαμηλού ή υψηλού κινδύνου, με βάση την πιθανότητα πρόσκρουσης στον επόμενο αιώνα. Το σύστημα μπορεί επίσης να εντοπίσει πιθανά αντικείμενα σύγκρουσης μέσα σε 15–30 λεπτά από την ανακάλυψή τους.

Για να γίνει όμως σωστή πρόβλεψη, πρέπει να γνωρίζουμε και την πυκνότητα, περιστροφή και επιφανειακή μορφή του αστεροειδούς. Τα ραντάρ στέλνουν ηλεκτρομαγνητικά κύματα προς τα αντικείμενα και αναλύουν τις ανακλάσεις. Με αυτόν τον τρόπο προσδιορίζονται η σύσταση, το μέγεθος και ο ρυθμός περιστροφής.

Παρά την παγκόσμια επαγρύπνηση, υπάρχουν μεγάλα τυφλά σημεία. Πολλοί αστεροειδείς είναι πιο σκοτεινοί κι από κάρβουνο και δεν αντανακλούν φως, κάτι που καθιστά δύσκολο τον εντοπισμό τους από το έδαφος μέχρι να πλησιάσουν πολύ.

Γι’ αυτό η NASA κατασκευάζει το Near-Earth Object Surveyor, ένα διαστημικό υπέρυθρο τηλεσκόπιο που θα εντοπίζει αστεροειδείς όχι από το ορατό φως αλλά από την υπέρυθρη ακτινοβολία τους. Θα μπορεί να ανιχνεύει ακόμη και εξαιρετικά σκοτεινά αντικείμενα σε απόσταση έως 30 εκατομμυρίων μιλίων.

Η εκτόξευση αναμένεται μετά το 2027. Σε πέντε χρόνια λειτουργίας, θα εντοπίσει τα δύο τρίτα των NEOs πάνω από 140 μέτρα.

Και άλλες χώρες μπαίνουν στο παιχνίδι: η Κίνα σχεδιάζει αποστολή εκτροπής πριν το 2030, ενώ η Ρωσία έχει προτείνει τη χρήση του πυραύλου RS-28 Sarmat ως αναχαιτιστή.

Η NASA εξετάζει και άλλες ιδέες:

Gravity tractor – ένα μεγάλο σκάφος που τραβά αργά τον αστεροειδή με τη βαρύτητά του.

Ion beam deflector – χρήση κινητήρων ιόντων για συνεχή ώθηση.

Πυρηνική έκρηξη – αμφιλεγόμενη αλλά πιθανή λύση για εξάχνωση μέρους της επιφάνειας.