Νέα έρευνα αποδεικνύει ομοιότητες ανάμεσα στη σύγχρονη νευροεπιστήμη και τις θεωρίες του Σ.Φρόιντ

Μια νέα επιστημονική μελέτη έρχεται να αναδείξει τις εντυπωσιακές ομοιότητες ανάμεσα στη σύγχρονη νευροεπιστήμη και τις θεωρίες που είχε διατυπώσει πριν από περισσότερο από έναν αιώνα ο Σίγκμουντ Φρόιντ.

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι, παρά τις διαφορετικές αφετηρίες τους, οι δύο προσεγγίσεις περιγράφουν σε μεγάλο βαθμό τους ίδιους μηχανισμούς λειτουργίας του ανθρώπινου νου.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Entropy από επιστήμονες του Τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Όσλο, εξετάζει το λεγόμενο «μοντέλο της πρόβλεψης» (predictive processing), μία από τις σημαντικότερες θεωρίες της σύγχρονης νευροεπιστήμης.

Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, ο εγκέφαλος δεν αντιδρά απλώς στα ερεθίσματα που λαμβάνει. Αντίθετα, δημιουργεί συνεχώς προβλέψεις για το τι πρόκειται να συμβεί και στη συνέχεια τις συγκρίνει με τις πληροφορίες που φτάνουν μέσω των αισθήσεων, προσαρμόζοντάς τες όταν χρειάζεται.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτή η αδιάκοπη διαδικασία επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα, λαμβάνουμε αποφάσεις και διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη θεωρία παρουσιάζει αξιοσημείωτες ομοιότητες με βασικές έννοιες της ψυχανάλυσης, η οποία εδώ και δεκαετίες εξετάζει πώς οι προηγούμενες εμπειρίες και οι ασυνείδητες διεργασίες διαμορφώνουν τον τρόπο που ερμηνεύουμε τον κόσμο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η έννοια της «προβολής». Όταν κάποιος αποδίδει σε άλλους ανθρώπους προθέσεις ή συναισθήματα, στην πραγματικότητα ενεργοποιούνται ήδη υπάρχοντα νοητικά μοντέλα που έχουν διαμορφωθεί από προηγούμενες εμπειρίες και σχέσεις.

Όπως εξηγούν οι επιστήμονες, οι προσδοκίες που αποκτούμε μέσα από τις αλληλεπιδράσεις μας επηρεάζουν καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε νέες καταστάσεις και ανθρώπους.

Η μελέτη υποστηρίζει ότι τόσο η νευροεπιστήμη όσο και η ψυχανάλυση αντιμετωπίζουν τον ανθρώπινο νου ως ένα σύστημα που επιδιώκει τη σταθερότητα και τη μείωση της αβεβαιότητας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, αυτή η ανάγκη μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία άκαμπτων προτύπων σκέψης. Για παράδειγμα, άτομα που αναμένουν διαρκώς απόρριψη, κριτική ή εχθρική συμπεριφορά ενδέχεται να ερμηνεύουν κάθε νέα εμπειρία μέσα από αυτό το πρίσμα, ακόμη κι όταν τα πραγματικά γεγονότα δεν το επιβεβαιώνουν.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τέτοια βαθιά ριζωμένα μοτίβα παραμένουν ενεργά επειδή προσφέρουν μια αίσθηση προβλεψιμότητας, έστω κι αν οδηγούν σε στρεβλή αντίληψη της πραγματικότητας.

Η ερευνητική ομάδα τονίζει ότι η ουσιαστική ψυχολογική αλλαγή απαιτεί χρόνο, καθώς οι προσδοκίες και τα πρότυπα συμπεριφοράς δεν αποθηκεύονται μόνο ως συνειδητές σκέψεις, αλλά και ως βαθιά εδραιωμένες εμπειρίες στις σχέσεις μας με τους άλλους.

Μέσα από τη θεραπευτική σχέση, νέες εμπειρίες μπορούν σταδιακά να τροποποιήσουν αυτά τα παγιωμένα μοτίβα, επιτρέποντας πιο ευέλικτους τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η σύνδεση της νευροεπιστήμης με την ψυχαναλυτική θεωρία μπορεί να οδηγήσει σε μια πιο ολοκληρωμένη κατανόηση του ανθρώπινου νου, συνδυάζοντας τα βιολογικά δεδομένα του εγκεφάλου με την προσωπική, υποκειμενική εμπειρία κάθε ανθρώπου.