Ανακάλυψη σε ναυάγιο 2.100 ετών: Τα κεραμικά της Ρώσου που γνώριζε ο Κικέρων (φώτο)

Χιλιάδες κεραμικά σκεύη ηλικίας περίπου 2.100 ετών εντοπίστηκαν σε εμπορικό ναυάγιο στα ανοιχτά του Άδρασαν, στην επαρχία της Αττάλειας, αποκαλύπτοντας ένα εξαιρετικά μεγάλο φορτίο της ελληνιστικής και πρώιμης ρωμαϊκής περιόδου.

Το εντυπωσιακό εύρημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον λόγω της πιθανής σύνδεσής του με την αρχαία Ρώσο (Rhosus), περιοχή κοντά στη σημερινή Αρσούζ στον κόλπο της Αλεξανδρέττας.

Η Ρώσος είναι γνωστή και από μια αναφορά του Μάρκου Τύλλιου Κικέρωνα.

Σε επιστολή που έστειλε το 50 π.Χ. στον φίλο του Τίτο Πομπώνιο Αττικό, ο Ρωμαίος πολιτικός και ρήτορας χρησιμοποίησε τη φράση «Rhosica vasa mandavi», αναφερόμενος σε σκεύη που είχε παραγγείλει και συνδέονταν με τη συγκεκριμένη περιοχή.

Η ανασκαφή στο ναυάγιο ξεκίνησε το 2025 και πραγματοποιείται σε βάθος 42 έως 55 μέτρων με τη χρήση υποβρύχιων ρομποτικών συστημάτων.

Κατά τις εργασίες του 2025 ανασύρθηκαν 6.511 ακέραια κεραμικά αντικείμενα, μεταξύ των οποίων πιάτα, μπολ και δίσκοι, τα οποία μεταφέρθηκαν στο Μουσείο της Αττάλειας. Χιλιάδες ακόμη θραύσματα οδηγήθηκαν για συντήρηση και αποκατάσταση στο Πανεπιστήμιο Ακντενίζ στο Κεμέρ.

Συνολικά έχουν αναγνωριστεί 122 διαφορετικοί τύποι και μεγέθη επιτραπέζιων σκευών. Στο φορτίο περιλαμβάνονται μικρά πιάτα για ξηρούς καρπούς, μπολ για σούπα, πιάτα για ψάρια αλλά και δίσκοι διαφορετικών διαστάσεων.

Μεγάλο μέρος των αντικειμένων αποδίδεται στην ευρύτερη περιοχή της Αντιόχειας, ενώ αρκετά από τα κεραμικά θεωρείται ότι κατασκευάστηκαν στη Ρώσο. Τα συγκεκριμένα σκεύη φαίνεται πως είχαν σημαντική εμπορική ζήτηση και κυκλοφορούσαν στις αγορές της Μεσογείου.

Οι αρχαιολόγοι έχουν εξετάσει το ενδεχόμενο τα ευρήματα να σχετίζονται με την κατηγορία κεραμικής Eastern Sigillata A (ESA), μια λεπτή ερυθροβαφή επιτραπέζια κεραμική που διακινήθηκε ευρέως στην ανατολική Μεσόγειο κατά την ύστερη ελληνιστική και πρώιμη ρωμαϊκή περίοδο.

Ωστόσο, η ταύτιση των συγκεκριμένων ευρημάτων με τα «Rhosica vasa» του Κικέρωνα δεν θεωρείται μέχρι σήμερα οριστικά αποδεδειγμένη.

Ένα φορτίο που έμεινε σχεδόν άθικτο

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο είχαν συσκευαστεί τα κεραμικά. Οι έμποροι είχαν τοποθετήσει πηλό ανάμεσα στα πιάτα και τα μπολ, ώστε να περιορίζονται οι κραδασμοί κατά τη διάρκεια του ταξιδιού.

Η πρακτική αυτή φαίνεται ότι συνέβαλε και στη διατήρηση του φορτίου μετά τη βύθιση του πλοίου. Χιλιάδες σκεύη διατηρήθηκαν σε εξαιρετική κατάσταση, δίνοντας στους αρχαιολόγους τη δυνατότητα να μελετήσουν όχι μόνο τα ίδια τα αντικείμενα αλλά και τον τρόπο με τον οποίο είχε οργανωθεί η μεταφορά τους.

Στο ναυάγιο δεν εντοπίστηκαν μόνο επιτραπέζια κεραμικά. Βρέθηκαν επίσης αμφορείς που συνδέονται με εργαστήρια ορισμένων νησιών του Αιγαίου, γεγονός που δείχνει ότι το εμπορικό φορτίο προερχόταν από περισσότερα του ενός παραγωγικά κέντρα.

Παράλληλα, νομίσματα του 1ου αιώνα π.Χ., τα οποία αποδίδονται στην Αντιόχεια, προσφέρουν στοιχεία για τη χρονολόγηση και το εμπορικό περιβάλλον της εποχής.

Με βάση τα διαθέσιμα ευρήματα, το πλοίο φαίνεται να εντασσόταν σε ένα θαλάσσιο δίκτυο που συνέδεε την Αντιόχεια με το Αιγαίο και τις ακτές της Ελλάδας και της Ιταλίας. Η πιθανή διαδρομή του πλοίου από την περιοχή της Αρσούζ προς τη Ρώμη αποτελεί ερμηνεία των μέχρι τώρα δεδομένων και όχι οριστικά αποδεδειγμένο γεγονός.

Η αναφορά του Κικέρωνα

Η πιθανή σχέση με τον Κικέρωνα είναι ένα από τα στοιχεία που κάνουν το ναυάγιο ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Η αναφορά «Rhosica vasa» δείχνει ότι ήδη τον 1ο αιώνα π.Χ. συγκεκριμένα κεραμικά που συνδέονταν με τη Ρώσο ήταν γνωστά και μπορούσαν να αποτελούν αντικείμενο παραγγελίας στη ρωμαϊκή κοινωνία.

Οι ερευνητές, ωστόσο, επισημαίνουν ότι δεν μπορεί ακόμη να ειπωθεί με βεβαιότητα πως τα αντικείμενα που βρέθηκαν στο ναυάγιο είναι ακριβώς τα σκεύη που είχε παραγγείλει ο Κικέρων.

Η αξία του ευρήματος βρίσκεται κυρίως στο γεγονός ότι προσφέρει ένα μεγάλο, ενιαίο αρχαιολογικό σύνολο από την ίδια ευρύτερη περιοχή και την ίδια εμπορική παράδοση που εμφανίζεται στις αρχαίες γραπτές πηγές.

Το ναυάγιο του Άδρασαν αποτελεί έτσι ένα σπάνιο «στιγμιότυπο» του εμπορίου της ανατολικής Μεσογείου πριν από περίπου 2.100 χρόνια.

Πιάτα, μπολ και δίσκοι που σήμερα βρίσκονται στον βυθό ήταν τότε εμπορεύματα τα οποία προορίζονταν για μακρινές αγορές.

Η έρευνα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα υποβρύχιας αρχαιολογίας στις τουρκικές ακτές. Μόνο το 2025, οι ομάδες του Κέντρου Υποβρύχιας Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ακντενίζ κατέγραψαν δέκα ναυάγια, έξι στην περιοχή της Αττάλειας και τέσσερα στη Φετιγιέ.

Το Άδρασαν ξεχωρίζει, πάντως, για την ποσότητα, την ποικιλία και την κατάσταση διατήρησης του φορτίου του, προσφέροντας στους αρχαιολόγους ένα μοναδικό σύνολο για τη μελέτη της παραγωγής κεραμικών και των εμπορικών διαδρομών της ανατολικής Μεσογείου κατά την ύστερη ελληνιστική και την πρώιμη ρωμαϊκή περίοδο.