Ιστορία
Πολλές από τις γνωστότερες πόλεις της σύγχρονης Ελλάδας δεν λεγόντουσαν πάντα έτσι. Στο πέρασμα των αιώνων, και ιδιαίτερα μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, εκατοντάδες οικισμοί άλλαξαν όνομα.
Οι λόγοι ήταν πολιτικοί, εθνικοί και ιδεολογικοί: Να «καθαριστούν» τα τοπωνύμια από τουρκικές, σλαβικές, αρβανίτικες ή φραγκικές επιρροές και να συνδεθούν ξανά με την αρχαία ελληνική παράδοση.
Από το 1833 μέχρι σήμερα έχουν γίνει χιλιάδες μετονομασίες. Ιδιαίτερα έντονο ήταν το κύμα αλλαγών στη Μακεδονία και τη Θράκη μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και την ανταλλαγή πληθυσμών.
Γνωστές πόλεις με εντελώς διαφορετικό παρελθόν
Αλεξανδρούπολη ← Δεδέαγατς
Η πόλη λεγόταν Δεδέαγατς (στα τουρκικά «δέντρο του παππού»). Το 1920, μετά την απελευθέρωση και την επίσκεψη του βασιλιά Αλέξανδρου, πήρε το σημερινό της όνομα προς τιμήν του.
Λαμία ← Ζητούνι
Το Ζητούνι ήταν η λαϊκή και επίσημη ονομασία για αιώνες.
Το 1835 μετονομάστηκε σε Λαμία, αναβιώνοντας το αρχαίο όνομα.
Άμφισσα ← Σάλωνα
Τα Σάλωνα ήταν το μεσαιωνικό και οθωμανικό όνομα. Με την ίδρυση του ελληνικού κράτους επανήλθε το αρχαίο «Άμφισσα».
Ηράκλειο ← Χάνδακας / Κάντια
Οι Άραβες το ονόμασαν Χάνδακα (από το αραβικό «τάφρος»). Οι Ενετοί το μετέτρεψαν σε Candia και οι Τούρκοι σε Κάντια. Το 1913 καθιερώθηκε το Ηράκλειο.
Αίγιο ← Βοστίτσα
Η Βοστίτσα ήταν το κοινό όνομα μέχρι τον 19ο αιώνα. Μετονομάστηκε σε Αίγιο για να συνδεθεί με την αρχαία πόλη.
Τρίπολη ← Τριπολιτσά
Η Τριπολιτσά ήταν το όνομα της σημαντικής οθωμανικής πόλης. Μετά την Επανάσταση επικράτησε η συντομότερη μορφή Τρίπολη.
Έδεσσα ← Βοδενά
Τα Βοδενά (από τη σλαβική λέξη για τα νερά) ήταν το όνομα μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα. Επανήλθε το αρχαίο Έδεσσα.
Φλώρινα ← Λέριν
Το Λέριν ήταν η σλαβική ονομασία. Μετονομάστηκε σε Φλώρινα μετά την ενσωμάτωση στη Ελλάδα.
Καστοριά ← Κεσριγιέ / Καστοριά
Αν και το Καστοριά έχει αρχαίες ρίζες, στην οθωμανική περίοδο κυριαρχούσε το Κεσριγιέ.Ξάνθη ← Εσκίτζε
Η τουρκική ονομασία Εσκίτζε αντικαταστάθηκε από το Ξάνθη μετά την απελευθέρωση.
Κομοτηνή ← Γκιουμουλτζίνα
Η Γκιουμουλτζίνα ήταν το οθωμανικό όνομα της πόλης μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα.Γιατί άλλαξαν τα ονόματα;
Η πολιτική των μετονομασιών ξεκίνησε ήδη από την περίοδο του Όθωνα και εντάθηκε ιδιαίτερα τη δεκαετία του 1920.
Στόχος ήταν:
• Η σύνδεση με την αρχαία ελληνική κληρονομιά
• Η ενίσχυση της εθνικής ταυτότητας μετά την απελευθέρωση νέων εδαφών
• Η «εξαφάνιση» ξενικών τοπωνυμίων
Σε πολλές περιπτώσεις οι κάτοικοι συνέχισαν για δεκαετίες να χρησιμοποιούν τα παλιά ονόματα στην καθημερινή τους ομιλία.
Σήμερα, ορισμένα από αυτά τα παλιά ονόματα επιβιώνουν στη λαϊκή μνήμη, σε τραγούδια ή σε τοπικές ιστορίες.
Μας θυμίζουν ότι τα τοπωνύμια δεν είναι απλώς λέξεις – είναι καθρέφτες της ιστορίας, των κατακτήσεων και των αλλαγών που πέρασε ο τόπος.
