Στόουνχεντζ: Ήταν ένας «υπολογιστής» πριν από 4.500 χρόνια; – Η ανατρεπτική θεωρία που δίχασε τους επιστήμονες

Ήταν το Στόουνχεντζ ένας «υπολογιστής» πριν από 4.500 χρόνια;

Μία ανατρεπτική θεωρία που διατυπώθηκε πριν από δεκαετίες υποστήριζε ότι το μυστηριώδες προϊστορικό μνημείο δεν ήταν απλώς ένας χώρος λατρείας, αλλά ένα εξελιγμένο για την εποχή σύστημα παρατήρησης του ουρανού, μέσω του οποίου οι άνθρωποι μπορούσαν να παρακολουθούν τις κινήσεις του Ήλιου και της Σελήνης και ενδεχομένως να προβλέπουν ακόμη και εκλείψεις.

Loading ...

Για αιώνες, οι τεράστιοι λίθοι στη νοτιοδυτική Αγγλία αποτέλεσαν αντικείμενο αμέτρητων ερμηνειών.

Άλλοι ταύτισαν το Στόουνχεντζ με έναν ιερό χώρο, άλλοι με τόπο ταφής και τελετουργιών, ενώ αρκετοί ερευνητές προσπάθησαν να εξηγήσουν τον ιδιαίτερο σχεδιασμό του μέσα από την αστρονομία.

Μία από τις πιο γνωστές και φιλόδοξες προσπάθειες έγινε τη δεκαετία του 1960 από τον Βρετανό αστρονόμο Τζέραλντ Χόκινς.

Η θεωρία που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο έβλεπαν το μνημείο

Ο Χόκινς παρουσίασε αναλυτικά τις απόψεις του στο βιβλίο του «Stonehenge Decoded», το οποίο κυκλοφόρησε το 1965.

Βασικό στοιχείο της θεωρίας του ήταν η διάταξη των λίθων και των υπόλοιπων κατασκευών που περιβάλλουν το μνημείο. Ο ίδιος θεωρούσε ότι οι θέσεις τους δεν είχαν επιλεγεί τυχαία, αλλά δημιουργούσαν συγκεκριμένες ευθυγραμμίσεις με τον Ήλιο και τη Σελήνη.

Ιδιαίτερη σημασία έδωσε στις 56 λεγόμενες «οπές Όμπρι», οι οποίες σχηματίζουν έναν μεγάλο κύκλο στην περιοχή του μνημείου.

Ο αριθμός τους, σύμφωνα με τον Χόκινς, μπορούσε να συνδέεται με τους κύκλους της Σελήνης και να αποτελεί μέρος ενός συστήματος που επέτρεπε στους ανθρώπους της εποχής να παρακολουθούν τις ουράνιες κινήσεις.

Για τη δεκαετία του 1960, η ιδέα ήταν εξαιρετικά πρωτοποριακή.

Ο υπολογιστής που χρησιμοποιήθηκε για να «διαβάσει» το Στόουνχεντζ

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της έρευνας του Χόκινς ήταν ο τρόπος με τον οποίο προσπάθησε να ελέγξει τη θεωρία του.

Αντί να βασιστεί μόνο σε παρατηρήσεις και χειροκίνητους υπολογισμούς, χρησιμοποίησε έναν από τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές της εποχής.

Μαζί με συνεργάτες του στο Αστεροσκοπείο Harvard-Smithsonian στη Μασαχουσέτη προσπάθησε να αναπαραστήσει τον ουρανό όπως θα φαινόταν από το Στόουνχεντζ κατά την εποχή που κατασκευάστηκε.

Στη συνέχεια συνέκρινε τις θέσεις του Ήλιου και της Σελήνης με τις ευθυγραμμίσεις που δημιουργούσαν οι λίθοι.

Τα αποτελέσματα τον έπεισαν ότι το μνημείο είχε σχεδιαστεί με σημαντικό αστρονομικό προσανατολισμό.

Δεν ήταν μόνο ο Ήλιος

Η σύνδεση του Στόουνχεντζ με τον Ήλιο είχε παρατηρηθεί ήδη από παλαιότερες εποχές, κυρίως εξαιτίας της εντυπωσιακής ευθυγράμμισης του μνημείου με την ανατολή του Ήλιου κατά το θερινό ηλιοστάσιο.

Ο Χόκινς, όμως, υποστήριξε ότι οι δημιουργοί του είχαν ασχοληθεί εξίσου με τη Σελήνη.

Αυτό ήταν πολύ πιο σύνθετο, καθώς η κίνηση της Σελήνης στον ουρανό παρουσιάζει μεγαλύτερες μεταβολές και απαιτεί μακροχρόνια παρατήρηση.

Για τον ίδιο, το γεγονός αυτό αποτελούσε ένδειξη ότι οι άνθρωποι της Νεολιθικής Εποχής διέθεταν πολύ μεγαλύτερη γνώση για τον ουρανό από όση τους αποδίδαμε μέχρι τότε.

Θα μπορούσαν να προβλέπουν εκλείψεις;

Η πιο εντυπωσιακή πλευρά της θεωρίας ήταν η υπόθεση ότι το Στόουνχεντζ θα μπορούσε να χρησιμοποιείται για την πρόβλεψη εκλείψεων.

Ο Χόκινς θεωρούσε ότι οι «οπές Όμπρι» και η συνολική διάταξη του μνημείου μπορούσαν να λειτουργούν ως ένα σύστημα παρακολούθησης των κύκλων της Σελήνης.

Μια τέτοια δυνατότητα θα ήταν εξαιρετικά σημαντική για τις κοινωνίες της εποχής.

Μία έκλειψη, άλλωστε, θα αποτελούσε ένα συγκλονιστικό και δυσεξήγητο φαινόμενο για τους ανθρώπους της προϊστορίας και θα μπορούσε εύκολα να αποκτήσει θρησκευτική σημασία.

Αν κάποιοι γνώριζαν εκ των προτέρων ότι πρόκειται να συμβεί, θα μπορούσαν να αποκτήσουν ιδιαίτερο κύρος και εξουσία μέσα στην κοινωνία.

Οι αμφιβολίες δεν άργησαν να εμφανιστούν

Παρά την τεράστια δημοσιότητα, η θεωρία του Χόκινς δεν έγινε ποτέ καθολικά αποδεκτή.

Από τα πρώτα χρόνια υπήρχαν αρχαιολόγοι που θεωρούσαν ότι ορισμένες από τις υποτιθέμενες αστρονομικές αντιστοιχίες ήταν υπερβολικά αβέβαιες για να στηρίξουν ένα τόσο μεγάλο συμπέρασμα.

Επιπλέον, αμφισβητήθηκε η ερμηνεία ορισμένων από τις 56 οπές, καθώς υπήρχαν ενδείξεις ότι τουλάχιστον κάποιες από αυτές μπορεί να μην είχαν δημιουργηθεί από ανθρώπους.

Με την εξέλιξη της αρχαιολογίας, οι αμφιβολίες έγιναν ακόμη μεγαλύτερες.

Η σύγχρονη αρχαιολογία έχει διαφορετική εικόνα

Σήμερα οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι το Στόουνχεντζ δεν δημιουργήθηκε ως ένα ενιαίο έργο.

Το μνημείο κατασκευάστηκε, τροποποιήθηκε και επεκτάθηκε σε πολλές διαφορετικές φάσεις, σε διάστημα που ξεπερνά τα 1.500 χρόνια.

Αυτό δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στην αντίληψη ότι ολόκληρη η κατασκευή σχεδιάστηκε εξαρχής ως ένας ενιαίος «υπολογιστής».

Ο καθηγητής Μάικλ Πάρκερ Πίρσον του University College London έχει χαρακτηρίσει πλέον τη συγκεκριμένη θεωρία ξεπερασμένη.

Όπως έχει εξηγήσει, η ιδέα του «προϊστορικού υπολογιστή» αντανακλούσε σε μεγάλο βαθμό τον ενθουσιασμό της δεκαετίας του 1960 για τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές.

Με άλλα λόγια, ο Χόκινς προσπάθησε να ερμηνεύσει ένα προϊστορικό μνημείο μέσα από τα τεχνολογικά δεδομένα και τις αντιλήψεις της δικής του εποχής.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το Στόουνχεντζ δεν είχε σχέση με τον ουρανό

Η απόρριψη της θεωρίας του «υπολογιστή» δεν σημαίνει ότι οι αρχαίοι κάτοικοι της Βρετανίας αδιαφορούσαν για τις κινήσεις των ουράνιων σωμάτων.

Αντίθετα, η αστρονομική διάσταση του μνημείου θεωρείται σήμερα σημαντική.

Η θέση ορισμένων λίθων σε σχέση με την ανατολή και τη δύση του Ήλιου δείχνει ότι οι κατασκευαστές του παρακολουθούσαν συστηματικά τον ουρανό.

Η σύγχρονη ερμηνεία, ωστόσο, είναι πιο προσεκτική: το Στόουνχεντζ πιθανότατα δεν αποτελούσε ένα ακριβές εργαλείο υπολογισμού, αλλά έναν χώρο όπου οι κινήσεις του Ήλιου και της Σελήνης είχαν συμβολική, κοινωνική και τελετουργική σημασία.

Ένα μυστήριο που παραμένει ζωντανό

Παρότι η θεωρία του Χόκινς για έναν «υπολογιστή εκλείψεων» θεωρείται σήμερα σε μεγάλο βαθμό ξεπερασμένη, η βασική του ιδέα ότι το Στόουνχεντζ συνδέεται στενά με τον ουρανό εξακολουθεί να έχει ενδιαφέρον.

Οι άνθρωποι που δημιούργησαν το μνημείο πριν από χιλιάδες χρόνια φαίνεται πως παρατηρούσαν με μεγάλη προσοχή τον Ήλιο και τη Σελήνη.

Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο αν μπορούσαν να προβλέψουν μια έκλειψη, αλλά γιατί επέλεξαν να ενσωματώσουν τις κινήσεις των ουράνιων σωμάτων σε ένα από τα πιο εντυπωσιακά μνημεία της προϊστορικής Ευρώπης.

Και αυτό είναι ένα ερώτημα που, παρά τις δεκαετίες αρχαιολογικών ερευνών, το Στόουνχεντζ εξακολουθεί να μην έχει απαντήσει οριστικά.