Βίκινγκς: Ανατριχιαστικά ευρήματα αποκαλύπτουν τη βία της εποχής – Νεκροί κάτω από σπίτια & πηγάδια

Νεκροί θαμμένοι κάτω από δάπεδα κατοικιών, ανθρώπινα λείψανα μέσα σε πηγάδια και σώματα με σοβαρά τραύματα από αιχμηρά όπλα συνθέτουν την εικόνα που αποκαλύπτει νέα αρχαιολογική έρευνα για τη βία στη Σκανδιναβία κατά την Εποχή του Σιδήρου και την εποχή των Βίκινγκς.

Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν σχεδόν 200 ανθρώπινα σώματα έξω από τους συνηθισμένους χώρους ταφής, σε τοποθεσίες που περιλαμβάνουν κατοικίες, λάκκους και μεγάλες αίθουσες συμποσίων.

Ορισμένα από τα ευρήματα φέρουν ενδείξεις σοβαρών τραυματισμών, ενώ σε άλλες περιπτώσεις τα σώματα φαίνεται πως είχαν υποστεί ασυνήθιστη μεταχείριση μετά τον θάνατο.

Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος BODY-POLITICS, εξετάζει εάν οι συγκεκριμένες περιπτώσεις συνδέονται με πολεμικές συγκρούσεις, διαμάχες μεταξύ κατοίκων, ενδοοικογενειακή βία ή ακόμη και τελετουργικές πρακτικές.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιστήμονες δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο ανθρωποθυσίας, χωρίς ωστόσο να θεωρούν ότι όλα τα ευρήματα μπορούν να εξηγηθούν με τον ίδιο τρόπο.

Τα σημάδια βίας στα ανθρώπινα λείψανα

Στο πλαίσιο της μελέτης εξετάστηκαν 12 περιπτώσεις ανθρώπων με τραυματισμούς, οι οποίοι καλύπτουν μια περίοδο περίπου 1.500 ετών, από το 500 π.Χ. έως το 1050 μ.Χ. Σε οκτώ από αυτές καταγράφηκαν ενδείξεις σκόπιμης βίας, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις φαίνεται πως ήταν θανατηφόρα.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν κρανιακές κακώσεις, κατάγματα στα άκρα και τραύματα που ενδέχεται να προκλήθηκαν από σπαθιά, μαχαίρια ή άλλα όπλα. Ορισμένοι άνθρωποι είχαν τραυματιστεί περισσότερες από μία φορές, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις τα σημάδια δείχνουν ότι τα θύματα είχαν επιβιώσει για διάστημα μετά τον τραυματισμό τους.

Η Σκανδιναβία εκείνης της περιόδου χαρακτηριζόταν από την ανάπτυξη οργανωμένων αρχηγικών κοινωνιών και βασιλείων, καθώς και από την ενίσχυση της πολεμικής ιδεολογίας.

Ωστόσο, οι αρχαιολόγοι επισημαίνουν ότι τα στοιχεία για τη βία παραμένουν περιορισμένα, καθώς οι περισσότερες μελέτες επικεντρώνονται σε ανθρώπους που είχαν ταφεί σύμφωνα με τα καθιερωμένα έθιμα.

Η νέα έρευνα στρέφει την προσοχή σε εκείνους που βρέθηκαν σε διαφορετικές συνθήκες, προσφέροντας στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίες κοινότητες αντιμετώπιζαν ορισμένους νεκρούς.

Άνδρας με τρεις σοβαρές κακώσεις στο κρανίο

Ένα από τα χαρακτηριστικά ευρήματα προέρχεται από το Γκάμελ Λέιρε της Δανίας, όπου εντοπίστηκαν τα λείψανα άνδρα περίπου 30 ετών μέσα σε βασιλική αίθουσα συμποσίων.

Η εξέταση έδειξε ότι είχε υποστεί τρεις σοβαρούς τραυματισμούς στο κρανίο πριν από τον θάνατό του. Ο πιο πρόσφατος είχε προκαλέσει εκτεταμένο κάταγμα με ακτινωτές ρωγμές, από το οποίο φαίνεται πως είχε επιβιώσει για αρκετές εβδομάδες.

Στα αντιβράχιά του βρέθηκαν επίσης κατάγματα που είναι γνωστά ως «κατάγματα άμυνας». Πρόκειται για τραυματισμούς που μπορεί να προκληθούν όταν κάποιος σηκώνει τα χέρια του για να προστατεύσει το κεφάλι του από χτυπήματα.

Οι επιστήμονες εξετάζουν το ενδεχόμενο ο άνδρας να είχε εμπλακεί σε επανειλημμένες συγκρούσεις, χωρίς να μπορούν να προσδιορίσουν με βεβαιότητα τις συνθήκες κάθε τραυματισμού.

Το κρανίο παιδιού κάτω από το πάτωμα σπιτιού

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η ανακάλυψη τμήματος κρανίου παιδιού ηλικίας δύο έως τεσσάρων ετών σε οικισμό της Εποχής του Σιδήρου στη Γιουτλάνδη της Δανίας.

Στη δεξιά πλευρά του κρανίου εντοπίστηκαν σημάδια τραυματισμού, τα οποία ενδέχεται να προκλήθηκαν από σπαθί ή άλλο βαρύ όπλο με αιχμηρή λεπίδα.

Το οστό είχε τοποθετηθεί κάτω από το δάπεδο κατοικίας, αντί να ακολουθηθεί η συνήθης πρακτική της αποτέφρωσης.

Οι λόγοι για τους οποίους οι κάτοικοι επέλεξαν αυτόν τον τρόπο μεταχείρισης παραμένουν άγνωστοι. Οι αρχαιολόγοι δεν μπορούν να εξακριβώσουν εάν η τοποθέτηση του κρανίου είχε συμβολική ή τελετουργική σημασία.

Ένα διαφορετικό περιστατικό καταγράφηκε στον οικισμό Λίντβεντ της Δανίας, όπου βρέθηκαν τα λείψανα γυναίκας ηλικίας 17 έως 25 ετών μέσα σε λάκκο που χρησιμοποιούνταν για μαγείρεμα.

Το σώμα της έφερε πολλαπλά σημάδια από κοψίματα, ενώ η αριστερή κνήμη της είχε κοπεί στα δύο από αιχμηρό όπλο.

Οι ερευνητές εξετάζουν εάν το συγκεκριμένο τραύμα προκάλεσε τον θάνατό της, καθώς και εάν τα υπόλοιπα σημάδια, μεταξύ των οποίων και εγκαύματα, σχετίζονται με τη μεταχείριση του σώματος μετά τον θάνατο.

Γιατί ορισμένοι νεκροί τοποθετούνταν κάτω από κατοικίες

Ένα από τα βασικά ερωτήματα της μελέτης αφορά την επιλογή ασυνήθιστων σημείων για την τοποθέτηση των νεκρών. Ορισμένα σώματα βρέθηκαν σε χώρους που αργότερα καλύφθηκαν από κτίσματα, ενώ άλλα είχαν τεμαχιστεί ή είχαν παραμείνει εκτεθειμένα πριν ενταφιαστούν.

Η καθηγήτρια Μαριάν Χεμ Έρικσεν, από το Εθνικό Μουσείο της Δανίας και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, εκτιμά ότι τα ευρήματα μπορεί να προσφέρουν στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι εκείνης της εποχής αντιλαμβάνονταν και διαχειρίζονταν τη βία.

Οι επιστήμονες εξετάζουν επίσης εάν ορισμένα οστά διατηρούνταν ή τοποθετούνταν σε συγκεκριμένα σημεία επειδή αποδίδονταν σε αυτά ιδιαίτερες ιδιότητες. Ωστόσο, δεν υπάρχουν αρκετά δεδομένα ώστε να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για το σύνολο των περιπτώσεων.

Το ενδεχόμενο ανθρωποθυσίας

Οι ερευνητές δεν αποκλείουν ορισμένοι από τους θανάτους να συνδέονταν με τελετουργικές εκτελέσεις.

Σε μία περίπτωση, άτομο που έζησε περίπου το 400 μ.Χ. έφερε δύο θανατηφόρα τραύματα από μαχαίρι ανάμεσα στα πλευρά, τα οποία πιθανότατα προκλήθηκαν από λεπτό, αιχμηρό όπλο, όπως δόρυ ή στιλέτο.

Μετά τον θάνατό του, το σώμα τοποθετήθηκε σε ρηχό λάκκο. Το σημείο παρέμεινε εκτεθειμένο για κάποιο χρονικό διάστημα, προτού κατασκευαστεί κατοικία πάνω από αυτό.

Επιπλέον, οι καρποί του είχαν τοποθετηθεί ενωμένοι κάτω από τον θώρακα, στοιχείο που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο τα χέρια του να είχαν δεθεί.

Ο δρ Κέβιν Κέι, από το Πανεπιστήμιο του Λέστερ, ο οποίος συμμετείχε στην έρευνα, θεωρεί ότι η ανθρωποθυσία αποτελεί πιθανή εξήγηση για ορισμένα από τα περιστατικά.

Ωστόσο, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι κάθε εύρημα έχει τα δικά του χαρακτηριστικά και δεν μπορεί να ενταχθεί αυτομάτως στην ίδια κατηγορία.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Journal of Archaeological Method and Theory», διευρύνει την εικόνα για τη ζωή και τον θάνατο στην αρχαία Σκανδιναβία.

Παράλληλα, αναδεικνύει πόσα ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά σχετικά με τις συνθήκες των θανάτων και τις πρακτικές που ακολουθούσαν οι κοινότητες απέναντι σε συγκεκριμένους νεκρούς.