Ο λόγος που οι παλιές ελληνικές πολυκατοικίες έχουν συχνά μικρά παράθυρα στα μπάνια

Όποιος έχει επισκεφθεί ένα παλιό διαμέρισμα στην Αθήνα ή σε άλλη ελληνική πόλη πιθανότατα έχει παρατηρήσει μια χαρακτηριστική λεπτομέρεια: τα μικρά παράθυρα στα μπάνια, τα οποία συχνά βρίσκονται ψηλά στον τοίχο και βλέπουν σε φωταγωγούς ή ακάλυπτους χώρους.

Η συγκεκριμένη αρχιτεκτονική επιλογή δεν είναι τυχαία, καθώς συνδέεται με τον τρόπο σχεδιασμού των πολυκατοικιών, την ανάγκη για φυσικό αερισμό και φωτισμό, αλλά και τους περιορισμούς των οικοπέδων στις πυκνοκατοικημένες ελληνικές πόλεις.

Ιδιαίτερα στην Αθήνα, όπου μεγάλο μέρος του οικιστικού ιστού αναπτύχθηκε με την κατασκευή πολυκατοικιών κατά τις δεκαετίες του 1950, του 1960 και του 1970, οι αρχιτέκτονες και οι μηχανικοί έπρεπε να αξιοποιήσουν όσο το δυνατόν καλύτερα τον διαθέσιμο χώρο.

Ο ρόλος των φωταγωγών

Ένας από τους βασικότερους λόγους για τα μικρά παράθυρα είναι η ύπαρξη φωταγωγών και ακάλυπτων χώρων στο εσωτερικό των οικοδομών.

Σε πολυκατοικίες με διαμερίσματα τοποθετημένα το ένα δίπλα στο άλλο, δεν ήταν πάντα δυνατόν όλα τα δωμάτια να έχουν άμεση πρόσβαση σε εξωτερικό τοίχο που βλέπει στον δρόμο.

Οι φωταγωγοί δημιουργούσαν ένα άνοιγμα στο εσωτερικό του κτιρίου, επιτρέποντας σε χώρους όπως τα μπάνια και οι κουζίνες να έχουν πρόσβαση σε φυσικό φως και, όπου οι συνθήκες το επέτρεπαν, σε εξωτερικό αέρα.

Τα παράθυρα αυτών των χώρων ήταν συνήθως μικρά, καθώς ο κύριος στόχος τους δεν ήταν η θέα, αλλά ο φωτισμός και ο αερισμός. Σε αρκετές περιπτώσεις, ο φωταγωγός εξυπηρετούσε περισσότερους από έναν ορόφους, αποτελώντας κοινό αρχιτεκτονικό στοιχείο ολόκληρης της πολυκατοικίας.

Γιατί βρίσκονται τόσο ψηλά στον τοίχο;

Η θέση των παραθύρων σχετίζεται κυρίως με την ανάγκη για ιδιωτικότητα. Το μπάνιο είναι ένας χώρος στον οποίο απαιτείται προστασία από τα βλέμματα των γειτόνων, ιδιαίτερα όταν το παράθυρο βλέπει σε κοντινό ακάλυπτο ή σε γειτονικό κτίριο.

Τοποθετώντας το άνοιγμα ψηλά, οι κατασκευαστές μπορούσαν να επιτρέψουν την είσοδο φωτός και την κυκλοφορία του αέρα χωρίς να είναι εύκολα ορατό το εσωτερικό του χώρου. Παράλληλα, η συγκεκριμένη διάταξη άφηνε περισσότερο ελεύθερο χώρο στους τοίχους για την τοποθέτηση ειδών υγιεινής και άλλου εξοπλισμού.

Σε ορισμένα διαμερίσματα, τα παράθυρα ήταν τόσο μικρά ώστε εξυπηρετούσαν περισσότερο τον φωτισμό παρά τον αποτελεσματικό αερισμό, ειδικά όταν ο φωταγωγός ήταν στενός ή δεν υπήρχε επαρκής κυκλοφορία αέρα.

Η ανάγκη για φυσικό αερισμό

Τα μπάνια συγκεντρώνουν υδρατμούς και υγρασία, ιδιαίτερα μετά το ντους. Ο φυσικός αερισμός βοηθά στην απομάκρυνσή τους και μπορεί να περιορίσει τη συμπύκνωση υδρατμών στις ψυχρές επιφάνειες, μειώνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης μούχλας.

Σε παλαιότερες κατοικίες, πριν από την ευρεία διάδοση των σύγχρονων συστημάτων μηχανικού εξαερισμού, ένα παράθυρο αποτελούσε συχνά την απλούστερη λύση για την ανανέωση του αέρα.

Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται από το μέγεθος του ανοίγματος, τη διαφορά θερμοκρασίας, τον άνεμο και τη γεωμετρία του φωταγωγού.

Γι’ αυτό και ένα μικρό παράθυρο δεν εγγυάται από μόνο του επαρκή εξαερισμό. Σε μπάνια χωρίς εξωτερικό άνοιγμα ή με ανεπαρκή φυσική κυκλοφορία αέρα, μπορεί να απαιτείται κατάλληλος μηχανικός εξαερισμός.

Η πυκνή δόμηση άλλαξε τον σχεδιασμό των διαμερισμάτων

Η ανάπτυξη των ελληνικών πόλεων κατά τη μεταπολεμική περίοδο συνδέθηκε με την αυξημένη ζήτηση κατοικιών και την κατασκευή πολυκατοικιών σε οικόπεδα περιορισμένων διαστάσεων.

Η ανάγκη να δημιουργηθούν περισσότερα διαμερίσματα μέσα σε ένα κτίριο οδήγησε συχνά σε εσωτερικές διατάξεις όπου οι κύριοι χώροι κατοίκησης έβλεπαν στον δρόμο ή σε μεγάλες όψεις, ενώ βοηθητικοί χώροι τοποθετούνταν προς τον ακάλυπτο.

Τα μπάνια, οι αποθήκες και ορισμένες κουζίνες μπορούσαν έτσι να χωροθετηθούν σε σημεία όπου δεν υπήρχε δυνατότητα για μεγάλα ανοίγματα.

Τα μικρά παράθυρα έγιναν ένα συνηθισμένο χαρακτηριστικό αυτής της τυπολογίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλες οι παλιές ελληνικές πολυκατοικίες ακολουθούν ακριβώς τον ίδιο σχεδιασμό.

Γιατί τα νεότερα μπάνια μπορεί να μην έχουν καθόλου παράθυρο;

Στις σύγχρονες κατοικίες, ένα μπάνιο μπορεί να σχεδιαστεί χωρίς παράθυρο, εφόσον προβλέπεται κατάλληλος τρόπος εξαερισμού και τηρούνται οι ισχύουσες απαιτήσεις.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, η απομάκρυνση της υγρασίας γίνεται συνήθως με μηχανικό σύστημα εξαερισμού, ενώ ο τεχνητός φωτισμός καλύπτει την ανάγκη για ορατότητα.

Παρόλα αυτά, το φυσικό φως και ο αερισμός εξακολουθούν να αποτελούν πλεονεκτήματα, όταν μπορούν να εξασφαλιστούν χωρίς να επηρεάζονται η ιδιωτικότητα και η λειτουργικότητα του χώρου.

Τα μικρά παράθυρα των παλιών ελληνικών πολυκατοικιών αποτελούν, τελικά, ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η αρχιτεκτονική προσαρμόστηκε στις ανάγκες της αστικής ζωής.

Πίσω από ένα φαινομενικά ασήμαντο άνοιγμα κρύβονται πρακτικοί λόγοι που σχετίζονται με τον φωτισμό, την υγρασία, την ιδιωτικότητα και την αξιοποίηση κάθε διαθέσιμου τετραγωνικού μέτρου.