ΣτΕ: «Μπλόκο» στους πλειστηριασμούς α’ κατοικίας για χρέη εάν υπάρχουν άλλα περιουσιακά στοιχεία

Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι η κατάσχεση και ο πλειστηριασμός κατοικίας για την είσπραξη οφειλών προς το Δημόσιο δεν είναι νόμιμα, όταν υπάρχουν άλλα περιουσιακά στοιχεία του οφειλέτη που μπορούν να αξιοποιηθούν για την ικανοποίηση των απαιτήσεων.

Η κρίση βασίζεται στη συνταγματική προστασία της κατοικίας και στην αρχή της αναλογικότητας.

Η απόφαση αφορά οφειλές που εισπράττονται βάσει του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ), μεταξύ των οποίων χρέη προς την Εφορία, τους δήμους και τις περιφέρειες, τα ασφαλιστικά ταμεία και τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου.

Παράλληλα, το ΣτΕ δέχθηκε ότι ο οφειλέτης μπορεί να ασκήσει δικαστική ανακοπή σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης. Έτσι, η δυνατότητα δικαστικής αμφισβήτησης δεν περιορίζεται στην αρχική πράξη της κατάσχεσης, αλλά μπορεί να ασκηθεί και σε μεταγενέστερα στάδια, έως την έκδοση του προγράμματος πλειστηριασμού.

Η υπόθεση που έφτασε στο ΣτΕ

Η υπόθεση ξεκίνησε όταν η ΔΟΥ ΦΑΕ Πειραιά ενέταξε σε πρόγραμμα πλειστηριασμού το 50% μεζονέτας 162 τετραγωνικών μέτρων στο Μοσχάτο, η οποία αποτελούσε την κύρια κατοικία διευθύνοντος συμβούλου εταιρείας. Η διαδικασία αφορούσε ληξιπρόθεσμες εταιρικές οφειλές ύψους 142.917 ευρώ.

Η αξία του συγκεκριμένου μεριδίου είχε υπολογιστεί σε 100.000 ευρώ, ενώ η τιμή πρώτης προσφοράς είχε οριστεί στις 80.000 ευρώ.

Ο οφειλέτης προσέφυγε στη Δικαιοσύνη, υποστηρίζοντας ότι η επιλογή της κατοικίας του για την είσπραξη των οφειλών παραβίαζε την αρχή της αναλογικότητας, καθώς διέθετε και άλλα ακίνητα σε διάφορες περιοχές της χώρας, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την ικανοποίηση της απαίτησης του Δημοσίου.

Το ΣΤ΄ Τμήμα του ΣτΕ απέρριψε την αίτηση αναίρεσης του Δημοσίου, επικυρώνοντας τις αποφάσεις του Διοικητικού Πρωτοδικείου και του Διοικητικού Εφετείου.

Τι επισημαίνει το δικαστήριο

Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, η κατοικία αποτελεί βασικό στοιχείο για την αξιοπρέπεια, την ασφάλεια και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικής και οικογενειακής ζωής. Για τον λόγο αυτό, η προστασία της συνδέεται με θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται από το Σύνταγμα.

Το δικαστήριο υπογραμμίζει ότι, όταν ένα μέτρο για την εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος οδηγεί στην απώλεια κατοικίας, πρέπει να αποδεικνύεται πως είναι απολύτως αναγκαίο. Πριν από την επιλογή ενός τόσο επαχθούς μέτρου, οφείλουν να έχουν εξεταστεί άλλες διαθέσιμες λύσεις που θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν τον ίδιο σκοπό με μικρότερη επιβάρυνση για τον οφειλέτη.

Ειδικότερα, η κατάσχεση ακινήτου που αποτελεί τη μοναδική κατοικία του οφειλέτη και της οικογένειάς του μπορεί να θεωρηθεί νόμιμη μόνο εφόσον έχει προηγουμένως διερευνηθεί και αποκλειστεί τεκμηριωμένα η ύπαρξη άλλων κατάλληλων περιουσιακών στοιχείων για την κάλυψη της οφειλής.

Η κρίση του ΣτΕ διευκρινίζει, επίσης, ότι η παρανομία δεν περιορίζεται στην πράξη της κατάσχεσης, αλλά μπορεί να επηρεάζει και τις επόμενες πράξεις της διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης.

Η απόφαση δεν θεσπίζει γενική και ανεξαίρετη απαγόρευση πλειστηριασμών πρώτης κατοικίας για χρέη προς το Δημόσιο. Θέτει ως βασική προϋπόθεση να εξετάζεται αν υπάρχουν άλλα πρόσφορα περιουσιακά στοιχεία και να αιτιολογείται η αναγκαιότητα της επιλογής της κατοικίας.