Έβαλαν τη ζωή τους σε κίνδυνο και έσωσαν 30.000 αρχαίους θησαυρούς από τον ISIS (φώτο)

Μια άγνωστη μέχρι σήμερα επιχείρηση διάσωσης πολιτιστικών θησαυρών στη Συρία αποκαλύπτει πώς αρχαιολόγοι έθεσαν ακόμη και τη ζωή τους σε κίνδυνο για να σώσουν περίπου 30.000 αρχαία αντικείμενα από τη λεηλασία και την καταστροφή του ISIS.

Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε πριν από την κατάληψη του Ντέιρ εζ-Ζορ από την τζιχαντιστική οργάνωση, την περίοδο 2014-2015, όταν η πόλη βρέθηκε στο επίκεντρο των συγκρούσεων του συριακού εμφυλίου.

Τα στοιχεία για την αποστολή περιλαμβάνονται σε νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Museum Management and Curatorship. Η μελέτη περιγράφει τις προσπάθειες των αρχαιολόγων και των αρμόδιων υπηρεσιών να απομακρύνουν όσο το δυνατόν περισσότερα αντικείμενα πριν η περιοχή καταστεί μη προσβάσιμη.

Την ίδια περίοδο, μουσεία και αρχαιολογικοί χώροι στη Συρία και το Ιράκ λεηλατούνταν ή καταστρέφονταν, καθώς ο ISIS καταλάμβανε μεγάλες εκτάσεις των δύο χωρών.

«Ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο»

Κεντρικό πρόσωπο στην επιχείρηση ήταν ο καθηγητής Αρχαιολογίας Μααμούν Αμπντουλκαρίμ, συγγραφέας της μελέτης και τότε γενικός διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων και Μουσείων της Συρίας.

Ο ίδιος χαρακτήρισε την αποστολή «εξαιρετικά επικίνδυνη», εξηγώντας ότι απαιτούσε γρήγορες αποφάσεις, εμπιστοσύνη μεταξύ των ανθρώπων που συμμετείχαν και συνεχή προσαρμογή στις συνθήκες ενός πολέμου που άλλαζαν διαρκώς.

«Σπάνια υπάρχει η τέλεια στιγμή για να δράσεις κατά τη διάρκεια μιας ένοπλης σύγκρουσης. Συχνά, η καθυστέρηση μιας απόφασης στην προσπάθεια να υπάρξει μεγαλύτερη βεβαιότητα δημιουργεί μεγαλύτερο κίνδυνο από το να ενεργήσεις μέσα στην αβεβαιότητα», ανέφερε.

Το Ντέιρ εζ-Ζορ, η μεγαλύτερη πόλη της ανατολικής Συρίας, αποτέλεσε σημαντικό πεδίο συγκρούσεων κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου. Η περιοχή είχε επίσης ιδιαίτερη στρατηγική σημασία λόγω των μεγάλων κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Καθώς οι λεηλασίες εξαπλώνονταν, οι συριακές αρχές αρχαιοτήτων αναγκάστηκαν να αλλάξουν άμεσα τα σχέδια για την προστασία των μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων.

«Αυτά τα γεγονότα ανάγκασαν τις συριακές αρχές να επανεξετάσουν άμεσα τις πολιτικές προστασίας και να επιταχύνουν τα έκτακτα μέτρα σε πόλεις που κινδύνευαν να πολιορκηθούν ή να καταρρεύσουν», εξήγησε ο Αμπντουλκαρίμ.

300.000 αντικείμενα μεταφέρθηκαν σε ασφαλή σημεία

Η διάσωση του Μουσείου του Ντέιρ εζ-Ζορ εντασσόταν σε μια πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια προστασίας της συριακής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Από το 2012 έως το 2017, ο Αμπντουλκαρίμ επέβλεψε τη διάσωση και μεταφορά περίπου 300.000 μουσειακών αντικειμένων από διαφορετικές περιοχές της Συρίας σε ασφαλέστερες τοποθεσίες.

Ανάμεσά τους βρίσκονταν περίπου 30.000 αντικείμενα από το Μουσείο του Ντέιρ εζ-Ζορ. Τα ευρήματα αυτά αποτυπώνουν χιλιάδες χρόνια ανθρώπινης παρουσίας στην περιοχή του Ευφράτη.

Η επιχείρηση είχε ως στόχο να αποτραπεί η λεηλασία ή η καταστροφή τους μέσα στις συνθήκες χάους που είχε δημιουργήσει ο πόλεμος.

«Είναι κάτι πολύ περισσότερο από μουσειακά αντικείμενα»

Για τον Αμπντουλκαρίμ, η αξία των αντικειμένων που διασώθηκαν δεν περιορίζεται στην αρχαιολογική ή οικονομική τους σημασία.

«Τα 30.000 αντικείμενα που διασώθηκαν από το Ντέιρ εζ-Ζορ είναι κάτι πολύ περισσότερο από μουσειακά εκθέματα.

Κουβαλούν χιλιάδες χρόνια ανθρώπινης ιστορίας και αποτελούν μέρος της ταυτότητας και της μνήμης των κοινοτήτων της περιοχής του Ευφράτη», σημείωσε.

Η επιχείρηση αποτέλεσε μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας να προστατευτεί η πολιτιστική κληρονομιά της Συρίας από τις συνέπειες του πολέμου, της λεηλασίας και της καταστροφής.

Και όπως ο ίδιος συμπύκνωσε το διακύβευμα της επικίνδυνης αποστολής: «Προστατεύαμε χιλιάδες χρόνια μνήμης που ο πόλεμος απειλούσε να σβήσει».