Κράτομ: Το «φυσικό ναρκωτικό» που εξαπλώνεται στις ΗΠΑ

Το κράτομ εξαπλώνεται στις ΗΠΑ, με τις αναφορές περιστατικών που σχετίζονται με τη χρήση του να έχουν αυξηθεί κατακόρυφα τα τελευταία χρόνια.

Το φυτικό προϊόν, που προέρχεται από το δέντρο Mitragyna speciosa της Νοτιοανατολικής Ασίας, περιέχει ψυχοδραστικές ουσίες και μπορεί να προκαλέσει επιδράσεις που σχετίζονται με τους υποδοχείς των οπιοειδών.

Το κράτομ διατίθεται στις ΗΠΑ σε διάφορες μορφές, μεταξύ άλλων ως σκόνη, κάψουλες, gummies και συμπυκνωμένα προϊόντα.

Η χρήση του συνδέεται από ορισμένους καταναλωτές με την αντιμετώπιση του πόνου, την αύξηση της ενέργειας ή την προσπάθεια περιορισμού συμπτωμάτων στέρησης από οπιοειδή.

Η αυξανόμενη παρουσία του στην αγορά έχει προκαλέσει ανησυχία, καθώς τα νεότερα προϊόντα δεν περιορίζονται πλέον στα παραδοσιακά φύλλα του φυτού, αλλά περιλαμβάνουν συμπυκνωμένα εκχυλίσματα υψηλής ισχύος.

Από το φυτό στα συμπυκνωμένα σκευάσματα

Το κράτομ χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια σε χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας. Στις ΗΠΑ, όμως, η εμπορική του διάθεση έχει πάρει διαφορετικές διαστάσεις.

Ιδιαίτερη προσοχή έχουν προκαλέσει προϊόντα που περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις αλκαλοειδών, μεταξύ των οποίων η 7-υδροξυμιτραγυνίνη (7-OH), μια ουσία που δρα στους μ-οπιοειδείς υποδοχείς.

Το CDC επισημαίνει ότι η μετατόπιση από τα παραδοσιακά φύλλα προς ισχυρά εκχυλίσματα έχει δημιουργήσει πρόσθετες ανησυχίες για την ασφάλεια.

Η δράση του κράτομ εξαρτάται από τη μορφή και την ποσότητα. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν αναφερθεί διεγερτικές επιδράσεις, ενώ σε υψηλότερη έκθεση μπορεί να εμφανιστούν αναλγητική και κατασταλτική δράση.

Αυτός είναι και ο λόγος που κάποιοι χρήστες το αντιμετωπίζουν ως πιθανό υποκατάστατο οπιοειδών.

Ωστόσο, η Mayo Clinic επισημαίνει ότι το κράτομ δεν έχει εγκριθεί από τον FDA για ιατρική χρήση και ότι δεν έχει αποδειχθεί αποτελεσματική θεραπεία για τη διακοπή των οπιοειδών.

Κατακόρυφη αύξηση των περιστατικών

Τα στοιχεία των αμερικανικών κέντρων δηλητηριάσεων δείχνουν το μέγεθος της αύξησης.

Σύμφωνα με μελέτη του CDC για την περίοδο 2015-2025, καταγράφηκαν συνολικά 14.449 αναφορές έκθεσης σε κράτομ στις ΗΠΑ.

Το 2025 καταγράφηκαν 3.434 περιστατικά, έναντι μόλις 258 το 2015. Πρόκειται για αύξηση περίπου 1.200% μέσα σε μία δεκαετία.

Η αύξηση δεν αφορά μόνο τις περιπτώσεις όπου το κράτομ ήταν η μοναδική ουσία που καταναλώθηκε. Σημαντικό ποσοστό των περιστατικών αφορούσε ταυτόχρονη χρήση με άλλες ουσίες.

Η εξάρτηση είναι ένας από τους βασικούς κινδύνους

Παρότι προέρχεται από φυτό, το κράτομ δεν είναι απαραίτητα ακίνδυνο.

Η συστηματική χρήση μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση, επιθυμία για λήψη της ουσίας και στερητικά συμπτώματα μετά τη διακοπή της.

Η Mayo Clinic αναφέρει ότι σε ορισμένους χρήστες μπορεί να χρειαστεί ακόμη και ιατρική αντιμετώπιση για τη διαχείριση της εξάρτησης.

Παράλληλα, έχουν αναφερθεί ανεπιθύμητες επιδράσεις όπως ναυτία, έμετος, ζάλη, υπνηλία, ταχυκαρδία και υπέρταση, ενώ σε σοβαρά περιστατικά έχουν καταγραφεί επιληπτικές κρίσεις και άλλες σημαντικές επιπλοκές.

Ανησυχία προκαλεί ιδιαίτερα η συνδυασμένη χρήση κράτομ με άλλες ψυχοδραστικές ουσίες.

Από τις 233 αναφορές θανάτων που συνδέθηκαν με έκθεση σε κράτομ την περίοδο 2015-2025, οι 184, δηλαδή περίπου 79%, αφορούσαν περιπτώσεις στις οποίες είχαν αναφερθεί και άλλες ουσίες.

Το CDC διευκρινίζει ότι τα συγκεκριμένα δεδομένα δεν αποδεικνύουν σε κάθε περίπτωση ποια ουσία προκάλεσε τον θάνατο.

Γιατί έχει αυξηθεί η ανησυχία

Η μεγάλη διαθεσιμότητα του κράτομ στην αμερικανική αγορά, σε συνδυασμό με την εμφάνιση ολοένα πιο συμπυκνωμένων προϊόντων, έχει μετατρέψει τη χρήση του σε ζήτημα δημόσιας υγείας.

Το γεγονός ότι ένα προϊόν χαρακτηρίζεται «φυτικό» ή «φυσικό» δεν σημαίνει ότι δεν έχει ψυχοδραστική δράση ή ότι είναι απαλλαγμένο από κινδύνους.

Μάλιστα, σύμφωνα με το CDC, οι αναφορές έκθεσης σε κράτομ αυξήθηκαν απότομα το 2025, την ίδια περίοδο κατά την οποία ενισχύθηκε η παρουσία ισχυρών και συμπυκνωμένων σκευασμάτων στην αγορά.

Έτσι, το κράτομ βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της συζήτησης στις ΗΠΑ, όχι μόνο ως ένα δημοφιλές φυτικό προϊόν, αλλά και εξαιτίας των ψυχοδραστικών επιδράσεων, του κινδύνου εξάρτησης και των σοβαρών περιστατικών που έχουν καταγραφεί.