Ο όρος gaslighting έχει μπει τα τελευταία χρόνια δυναμικά στη δημόσια συζήτηση, περιγράφοντας μια μορφή ψυχολογικής χειραγώγησης που δεν βασίζεται στην ανοιχτή σύγκρουση, αλλά στη σταδιακή αποδόμηση της εμπιστοσύνης ενός ατόμου προς τη δική του αντίληψη και μνήμη.
Ουσιαστικά, πρόκειται για μια διαδικασία κατά την οποία ένα άτομο επιχειρεί να πείσει ένα άλλο ότι «θυμάται λάθος», ότι «υπερβάλλει» ή ότι «παρερμηνεύει» καταστάσεις, δημιουργώντας σύγχυση και αμφιβολία.
Ο όρος προέρχεται από το θεατρικό έργο Gas Light (1939), όπου ένας σύζυγος χειραγωγεί συστηματικά τη γυναίκα του ώστε να αμφισβητεί την ίδια της την πραγματικότητα.
Στην καθημερινότητα, τέτοιες συμπεριφορές μπορεί να εμφανιστούν με επαναλαμβανόμενες διαψεύσεις γεγονότων, μεταφορά ευθύνης στο θύμα ή υποτίμηση συναισθημάτων.
Φράσεις όπως «δεν έγινε ποτέ αυτό», «εσύ το βλέπεις λάθος» ή «είσαι υπερβολικός/ή» αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα ενός μοτίβου που, όταν είναι συστηματικό, μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την ψυχολογική ισορροπία του ατόμου.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι βασικό στοιχείο αναγνώρισης τέτοιων συμπεριφορών είναι η επανάληψη και η σταδιακή απώλεια εμπιστοσύνης στον εαυτό.
Όταν κάποιος αρχίζει να αμφισβητεί συνεχώς τη μνήμη του ή αισθάνεται ότι «μπερδεύεται» μετά από συζητήσεις, αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη χειριστικής συμπεριφοράς.
Σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση παίζει η προσπάθεια διατήρησης αντικειμενικών σημείων αναφοράς, όπως η καταγραφή γεγονότων ή η επιβεβαίωση από τρίτους.
Παράλληλα, η συναισθηματική ανεξαρτησία και η μη εξάρτηση της αυτοεκτίμησης από την αποδοχή του άλλου θεωρούνται κρίσιμες παράμετροι προστασίας.
Σε πιο προχωρημένα επίπεδα, η αποστασιοποίηση ή ακόμη και η διακοπή επαφής με το άτομο που ασκεί τέτοιες συμπεριφορές είναι συχνά αναγκαία, καθώς το gaslighting δεν λειτουργεί ως μεμονωμένο περιστατικό αλλά ως επαναλαμβανόμενο μοτίβο πίεσης.
Η αναγνώριση του φαινομένου αποτελεί το πρώτο βήμα, καθώς η πιο ύπουλη πλευρά του είναι ότι συχνά δεν γίνεται άμεσα αντιληπτό από το άτομο που το υφίσταται.
